ਪੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਨਾਸ਼ਯੇਦਸृਜਃ ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਮ੍ । ਆਟਰੂਪਕਮੂਲੇਨ ਭਗਂ ਨਾਭਿਂ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍ । ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਨਾਰੀ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੨.
ਦੂਧ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਟਰੂਪਕਾ ਦੀ ਜੜ ਭਗ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਔਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਣਮ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੋਚ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਸ਼ਮਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵृषਧ੍ਵਜ ! ॥ ੧,੧੮੨.
ਚੀਨੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ! ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੩ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਮਰਿਚਂ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਕੁਟਜਤ੍ਵਚਮੇਵ ਚ । ਪਾਨਾਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀ ਨਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛਸ਼ਾਙ੍ਕਾਙ੍ਕਿਤਸ਼ੇਖਰ ! ॥ ੧,੧੮੩.
ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ—ਇਹ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਚੰਦ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੇ! ਅਜੀਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਂ ਤਗਰਂ ਵਚਾ । ਦੇਵਦਾਰੁਰਸਂ ਪਾਠਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਹ ਪੇषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਪਿਪਲੀ, ਪਿਪਲੀ ਦੀ ਜੜ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਤਗਰ, ਵਚ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਪਾਠਾ—ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੂਧ ਨਾਲ ਪੀਸੋ।
ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਹ੍ਯਤਿਸਾਰੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਰੀਚਤਿਲਪੁष੍ਪਾਭ੍ਯਾ ਮਞ੍ਜਨਂ ਕਾਮਲਾਪਹਮ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਇਸੇ ਉਪਚਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿਸਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਨ, ਪੀਲੀਆ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਰੀਤਕੀ ਸਮਗੁਡਾ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਯੋਜਿਤਾ । ਵਿਰੇਚਨਕਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ! ਭਵਤੀਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੮੩.
ਹਰੀਤਕੀ ਨੂੰ ਗੁੜ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਇਹ ਬੇਹਤਰ ਮਲ-ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ । ਉਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਹਰਂ ਹ੍ਯੇਤਦੁਤ੍ਤਮਨ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਟੁਕਰੋਹਣੀ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਮ ਪਚਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰੀਤਕੀ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵਾਥਯੇਚ੍ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮੂਲਕਮ੍ । ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਹਰੀਤਕੀ, ਸ਼ੁੰਠੀ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਤ ਉਬਾਲੋ; ਜਾਂ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਇਹ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਾਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਸ੍ਯ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਗੁਡਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਗੁਟਿਕਾਮੁਪਯੁਜ੍ਯਚ । ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਨਾਯੁਗਤਂ ਚੈਵ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਠੀ ਦਾ ਬਰੀਕ ਚੂਰਨ ਬਣਾਓ; ਗੁਗਗਲ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ; ਇਹ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਨ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪੇਣ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਪਤ੍ਰਿਕਾਮ੍ । ਸਮੂਲਾਂ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਅਪਸ੍ਮਾਰਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਸੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਇਹ ਮਿਰਗੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਭਯੇ ਚੈਵ ਉਦਕੇਨ ਸਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ । ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੩.
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਓ; ਰਕਤਪਿੱਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਹਰੀਤਕੀਕੁष੍ਠਚੂਰ੍ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਆਸ੍ਯਂ ਚ ਪੂਰਯੇਤ੍ । ਸ਼ੀਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾਥ ਪਾਨੀਯਂ ਸਰ੍ਵਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਹਰੀਤਕੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਦਾ ਚੂਰਨ ਬਣਾਓ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਭਰੋ, ਫਿਰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਓ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਲਟੀ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਡੂਚੀਪਦ੍ਮਕਾਰਿष੍ਟਧਾਨ੍ਯਾਕਂ ਰਕ੍ਤਚਂਨ੍ਦਨਮ੍ । ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਤृष੍ਣਾਘ੍ਨਮਗ੍ਨਿਕृਤ੍ । ਓਂ ਹੁਂ ਨਮ ਇਤਿ ॥ ੧,੧੮੩.
ਗਡੂਚੀ, ਪਦਮਕਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਧਨਿਆ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ — ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੇ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀ, ਜਲਣ, ਪਿਆਸ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਹੁੰ ਨਮਹ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਂ ਜ੍ਵਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੈ ਹਰੇਤ੍ । ਓਂ ਜਮ੍ਭਿਨੀ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਨੀ ਮੋਹਯ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਮੇ ਵਜ੍ਰੇਣ ਠਃ ਠਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਮੇ ਵਜ੍ਰੇਣ ਫਟਿਤਿ ॥ ੧,੧੮੩.
ਸੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਓਮ ਜੰਭਿਨੀ ਸਤੰਭਿਨੀ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦਿਓ, ਠਾ ਠਾ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦਿਓ, ਫਟ।
ਪੁष੍ਪਮष੍ਟਸ਼ਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਖਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਚਾਤੁਰ੍ਥਿਕੋ ਜ੍ਵਰੋ ਰੁਦ੍ਰ ਅਨ੍ਯੇ ਚੈਵ ਜ੍ਵਰਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੮੩.
ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰੀ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਜਪ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ ਨਖ ਨੂੰ ਛੂਹੋ; ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਖਾਰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਮ੍ਬੂਫਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯੈਵ ਤੁ ਕਞ੍ਚੁਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਧੂਪੋऽਯਂ ਹਰਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਥਿਕਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੮੩.
ਜਾਮੁਨ ਦਾ ਫਲ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਖਾਲ — ਇਹ ਧੂਪ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰਵੀਰਂ ਭृਙ੍ਗਪਤ੍ਰਂ ਲਵਣਂ ਕੁष੍ਠਕਰ੍ਕਟੇ । ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਹਰੇਚ੍ਚ ਤਤ੍ । ਪਾਮਾਂ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾਂ ਕੁष੍ਠਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਧਿ ਵ੍ਰਣਾਨਿ ਵੈ ॥ ੧,੧੮੩.
ਕਰਵੀਰ, ਭ੍ਰਿੰਗਾ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ-ਕਰਕਟ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਤੇਲ ਬਣਾਓ; ਇਸ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲ੍ਹਮ ਲਗਾ ਕੇ ਖੁਜਲੀ, ਚੰਬਲ, ਕੋਠ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਪਾਨਾਚ੍ਚ ਤਥਾ ਮਧੁਰਭੋਜਨਾਤ੍ । ਪ੍ਲੀਹਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤਥਾ ਸੂਰਣਸੇਵਨਾਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਪਲੀਹਾ (ਤਲ) ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੂਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵੀ।
ਪਿਪ੍ਪਲੀਞ੍ਚ ਹਰਿਦ੍ਰਾਞ੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪੇਚ੍ਚ ਗੁਦਦ੍ਵਾਰੇ ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.
ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੁਦਾ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲਗਾਓ; ਇਸ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜਾਦੁਗ੍ਧਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਞ੍ਚ ਪੀਤਂ ਪ੍ਲੀਹਾਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸੈਨ੍ਧਵਞ੍ਚ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਸੋਮਰਾਜੀ ਤੁ ਸਰ੍षਪਾਃ ॥ ੧,੧੮੩.
ਬਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪਲੀਹਾ ਆਦਿ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਵਿਡੰਗ, ਸੋਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।
ਰਜਨੀ ਦ੍ਵੇ ਵਿषਞ੍ਚੈਵ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣੈਵ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਕੁष੍ਠਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਲ੍ਲੇਪਾਨ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੮੩.
ਹਲਦੀ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੀਸੋ; ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਕੋਠ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੪ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਰਜਨੀਕਦਲੀਕ੍ਸ਼ਾਰਲੇਪਃ ਸਿਧ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਨਃ । ਕੁष੍ਠਸ੍ਯ ਭਾਗਮੇਕਨ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਾਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਤਥਾ । ਉष੍ਣੋਦਕੇਨ ਸਂਪੀਯ ਕਟਿਸ਼ੂਲਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਹਲਦੀ, ਕੇਲੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦਾ ਲੇਪ ਸਿਧਮ (ਸਫੈਦ ਚਿੱਟੇ) ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੋਠ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਪਥਿਆ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਮਰ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਭਯਾ ਨਵਨੀਤਞ੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਤਮ੍ । ਪਾਨਾਦਰ੍ਸ਼ੋਹਰਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੪.
ਅਭਯਾ, ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ, ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਆਟਰੂषਕਪਤ੍ਰੇਣ ਘृਤਂ ਮृਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚੇਤ੍ । ਚੂਰ੍ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਲੇਪੋऽਯਂ ਅਰ੍ਸ਼ਰੋਗਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੮੪.
ਆਟਰੂਸ਼ਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਕਾਓ; ਫਿਰ ਚੂਰਨ ਬਣਾਕੇ ਇਹ ਲੇਪ ਬਵਾਸੀਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਦਵਾਈ ਹੈ।
ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਜਾਜੀਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਞ੍ਚ ਦਥਾ ਮਣ੍ਡਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਗੁਗਗਲੂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਕਢੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਵਾਈ ਅਤੇ ਅਦਰਕ ਨਾਲ ਮੰਡਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲਵਣੇਨ ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਮੂਤ੍ਰ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯਵਖਾਰ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਵੀ ਮੂਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤਾਗ੍ਨਿਃ ਖਞ੍ਜਰੀਟਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਾ ਫੇਨੋ ਹਯਸ੍ਯ ਚ । ਸੌਭਾਞ੍ਜਨਂ ਵਾਸਨੇਤ੍ਰਂ ਨਰ ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਧੂਪਿਤਃ । ਅਦृਸ਼੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਮਾਨਵੈਃ ਸ਼ਿਵ ॥ ੧,੧੮੪.
ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ, ਖੰਜਰੀਟ ਦੀ ਲਦ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਝੱਗ, ਸੌਭਾਂਜਨ ਅਤੇ ਵਾਸਨੇਤਰ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।
ਤਿਲਤੈਲਂ ਯਵਾਨ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮषੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਲੇਪਯੇਤ੍ । ਤੇਨੈਵ ਸਹ ਤੈਲੇਨ ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਃ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਜੌ ਸਾੜ ਕੇ ਮਸ਼ੀ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਲਗਾਓ। ਇਸ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਜ੍ਜਾਲੋਃ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਯਾ ਲੇਪਃ ਸਾਜ੍ਯੋऽਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਃ । ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਠ ਠ ਛਿਨ੍ਧਿ ਛਿਨ੍ਧਿ ਜ੍ਵਲਨਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਂ ਨਾਸ਼ਯ ਨਾਸ਼ਯ ਹੁਂ ਫਟ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਲੱਜਾਲੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਦਾ ਲੇਪ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਜਲੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਓṃ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ṭha ṭha ਚਿੰਧੀ ਚਿੰਧੀ ਜਵਲਨੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤੰ ਨਾਸ਼ਯ ਨਾਸ਼ਯ ਹੁੰ ਫਟ'।
ਕਰੇ ਬਦ੍ਧਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾ ਮੂਲਂ ਜ੍ਵਰਹਰਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਮੂਲਞ੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਗੁਞ੍ਜਾਯਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਪ੍ਤਖਣ੍ਡਕਮ੍ ॥ ੧,੧੮੪.
ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੱਥ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਜ਼ਲਦੀ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਵेत ਗੁੰਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ।