ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਬਲੀ ਲਿਹੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼ੀ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਪੁष੍ਟਿਂ ਮੇਧਾਞ੍ਚੈਵਾਤੁਲਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ ਚਾਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਧ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੁਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲੀਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪੀਤਞ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਰੇਗਨੁਤ੍ । ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਵਿਡਙ੍ਗਞ੍ਚ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਞ੍ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਕੇਕੜੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਕਸ਼ ਦਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਲਾਤਕ, ਵਿਡੰਗ, ਜੌ ਦਾ ਖਾਰ ਤੇ ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ —

ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਪਕ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਲੋਮਾਨਿ ਸ਼ਾਤਯਤ੍ਯੇਵ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਸੰਖ ਦਾ ਚੂਰਨ ਤੇਲ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਵਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਮਾਲੂਰਸ੍ਯ ਰਸਂ ਗृਹ੍ਯ ਜਲੌਕਾਂ ਤਤ੍ਰ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਹਸ੍ਤੌ ਸਂਲੇਪਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮਾਲੂਰਾ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਜੌਕ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਓ; ਇਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਰਸਮਾਦਾਯ ਖਰਮੂਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨਯਾਦੌ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੇਨ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਸਾਲਮਲੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਖੋਤੇ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੋ; ਇਹ ਅੱਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਵਾਯਸ੍ਯਾ ਉਦਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਮਣ੍ਡੂਕਵਸਯਾ ਸਹ । ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤਤੋऽਗ੍ਨੌ ਸਂਕ੍ਸ਼ੈਪੇਤ੍ਸੁਧੀਃ । ਏਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਗਿਦੜ ਦੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਡੱਡੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੋ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਹੈ।

ਮੁਣ੍ਡੀਤ੍ਵਕ੍ਚ ਵਚਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਮਰਿਚਂ ਤਗਰਂ ਤਥਾ । ਚਰ੍ਵਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤ੍ਵਿਮਂ ਸਦ੍ਯੋ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਜ੍ਵਲਨਂ ਲਿਹੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮੁੰਡੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਵਚ, ਮੁਸਤ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਤਗਰ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੋਰੋਚਨਾਂ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਂ ਚੂਰ੍ਣੋਕृਤ੍ਯਘृਤਂ ਸਮਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਭਸਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਵੈ ਤਥਾ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕੁਰੁ ਕੁਰੁ ॥ ੧,੧੮੨.

ਗਾਊ ਦੀ ਪੀਤ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਪੌਡਰ ਤੇ ਘੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਜਲਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯ ਸਂ ਸਂ ਸਂ ਕੇਕ ਕੇਕਃ ਚਰਚਰ । ਜਲਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਜਲਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਤੇ ਸ਼ਿਵ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਓṃ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਸੰ ਸੰ ਸੰ, ਕੇਕਾ ਕੇਕਾ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗृਧ੍ਰਾਸ੍ਥਿਞ੍ਚ ਗਵਾਸ੍ਥਿਞ੍ਚ ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਅਰੇਰ੍ਯੋ ਨਿਖਨੇਦ੍ਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮੁ ਪਯਾਤਿ ਸਃ ॥ ੧,੧੮੨.

ਗਿੱਧ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਗਾਊ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੈਰੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਰਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਪृਥਗ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਸਮਾਲਭੇਤ੍ । ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਰਕ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਪੰਜ ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪੇਣ ਤੁ ਸਮਂ ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਰੋਚਨਾਯਾਃ ਪਲੈਕਤਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਪੁਂਸਾ ਕृਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ! ਤਿਲਕੋऽਯਂ ਵਸ਼ੀਕਰਃ ॥ ੧,੧੮੨.

ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਰੋਚਨਾ ਦੇ ਇਕ ਪਲ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਇਸ tilak ਨੂੰ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡੀ ਤੁ ਪੁष੍ਯੇਣ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪਾਨੇ ਵਸ਼ੀਕਰਃ । ਯष੍ਟਿ ਮਧੁ ਪਲੈਕੇਨ ਪਕ੍ਵਮੁष੍ਣੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਮਿੱਠਾ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਟਮ੍ਭਿਕਾਞ੍ਚ ਹृਚ੍ਛੂਲਂ ਹਰਤ੍ਯੇਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ! । ਓਂ ਹ੍ਰੂਂ ਜਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਹਰਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ! ਸਰ੍ਵਵृਸ਼੍ਚਿਕਜਂ ਵਿषਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਵਿਸਟੰਭਿਕਾ ਜੜ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਓṃ ਹ੍ਰੂṃ ਜਹ। ਇਹ ਮੰਤਰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਸਾਰੇ ਬੀਲ-ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਨਵਨੀਤਞ੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਮਰਿਚਂ ਦਧਿ ਕੁष੍ਠਞ੍ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇ ਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਪਿਪਲੀ, ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ, ਅਦਰਕ, ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ—ਇਹ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਰ੍ਦ੍ਰਕਕੁष੍ਠਂ ਚ ਚਨ੍ਦਨਂ ਘृਤਸਂਯੁਤਮ੍ । ਏਤਤ੍ਪਾਨਾਚ੍ਚ ਲੇਪਾਚ੍ਚ ਵਿषਨਾਸ਼ੋ ਭਵੇਚ੍ਛਿਵ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤਾਜਾ ਅਦਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਜਾਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਵਿਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਚਾਕ੍ਸ਼ੀਣਿ ਹਰਿਤਾਲਂ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ । ਏਤਦ੍ਯੋਗਾਦ੍ਵਿषਂ ਹਨ੍ਤਿ ਵੈਨਤੇਯ ਇਵੋਰਗਾਨ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਕਬੂਤਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਰਤਾਲ ਤੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ—ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਵੈਨਤੇਯਾ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।

ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂषਣਂ ਚੈਵ ਦਧਿਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਵृਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਯ ਵਿषਂ ਹਨ੍ਤਿ ਲੇਪੋऽਯਂ ਵृषਭਧ੍ਵਜ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਤ੍ਰਿਉਸ਼ਣ, ਦਹੀਂ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ! ਬੀਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡੀਤਿਲਾਨ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ । ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ! ਗੁਲ੍ਮਾਨਿ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੮੨.

ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾ ਦਾ ਪੌਡਰ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਗਠੜੀਆਂ ਤੇ ਰੁਕਿਆ ਖੂਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਨਾਸ਼ਯੇਦਸृਜਃ ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਮ੍ । ਆਟਰੂਪਕਮੂਲੇਨ ਭਗਂ ਨਾਭਿਂ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍ । ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਨਾਰੀ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੨.

ਦੂਧ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਟਰੂਪਕਾ ਦੀ ਜੜ ਭਗ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਔਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਣਮ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੋਚ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਸ਼ਮਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵृषਧ੍ਵਜ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਚੀਨੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ! ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੩ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਮਰਿਚਂ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਕੁਟਜਤ੍ਵਚਮੇਵ ਚ । ਪਾਨਾਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀ ਨਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛਸ਼ਾਙ੍ਕਾਙ੍ਕਿਤਸ਼ੇਖਰ ! ॥ ੧,੧੮੩.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ—ਇਹ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਚੰਦ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੇ! ਅਜੀਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਂ ਤਗਰਂ ਵਚਾ । ਦੇਵਦਾਰੁਰਸਂ ਪਾਠਾਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਹ ਪੇषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਪਿਪਲੀ, ਪਿਪਲੀ ਦੀ ਜੜ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਤਗਰ, ਵਚ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਪਾਠਾ—ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੂਧ ਨਾਲ ਪੀਸੋ।

ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਹ੍ਯਤਿਸਾਰੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਮਰੀਚਤਿਲਪੁष੍ਪਾਭ੍ਯਾ ਮਞ੍ਜਨਂ ਕਾਮਲਾਪਹਮ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਇਸੇ ਉਪਚਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿਸਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਨ, ਪੀਲੀਆ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀ ਸਮਗੁਡਾ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਯੋਜਿਤਾ । ਵਿਰੇਚਨਕਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ! ਭਵਤੀਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੮੩.

ਹਰੀਤਕੀ ਨੂੰ ਗੁੜ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਇਹ ਬੇਹਤਰ ਮਲ-ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ । ਉਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਹਰਂ ਹ੍ਯੇਤਦੁਤ੍ਤਮਨ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਟੁਕਰੋਹਣੀ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਮ ਪਚਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਕ੍ਵਾਥਯੇਚ੍ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮੂਲਕਮ੍ । ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਹਰੀਤਕੀ, ਸ਼ੁੰਠੀ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਤ ਉਬਾਲੋ; ਜਾਂ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਇਹ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਾਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਸ੍ਯ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਗੁਡਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਗੁਟਿਕਾਮੁਪਯੁਜ੍ਯਚ । ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਨਾਯੁਗਤਂ ਚੈਵ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਠੀ ਦਾ ਬਰੀਕ ਚੂਰਨ ਬਣਾਓ; ਗੁਗਗਲ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ; ਇਹ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਨ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪੇਣ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਪਤ੍ਰਿਕਾਮ੍ । ਸਮੂਲਾਂ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਅਪਸ੍ਮਾਰਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੩.

ਸੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਇਹ ਮਿਰਗੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।