ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਲਾ ਚੈਵ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਸੌਵੀਰਸਰ੍षਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਸਰ੍ਪਯੂਕਾਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਣਾਂ ਧੂਮੋ ਮਸ਼ਕਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੮੦.

ਬਲਾ, ਸਰਜਾ ਰਸ, ਸੌਵੀਰਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੱਪ, ਜੂ, ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਪੂਰਣਾਤ੍ । ਤੇਨ ਲੇਪਨਤੋ ਯੋਨੌ ਭਗਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੮੦.

ਭੂਤਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਭਗ ਵਿੱਚ ਭਰਣ ਨਾਲ ਤੰਗੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਭਗ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗ ਸਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੧ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਤਾਮ੍ਬੂਲਞ੍ਚ ਘृਤਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਲਵਣਂ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨੇ । ਤਥਾ ਪਯਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼ੂਲਹਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੮੧.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਾਨ, ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਨਮਕ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀ ਵਚਾ ਕੁष੍ਠਂ ਵ੍ਯੋषਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ । ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਘृਪ੍ਲੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੮੧.

ਹਰੀਤਕੀ, ਵਚ, ਕੁਸ਼ਟ, ਵਯੋਸ਼, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਾਟਣ ਨਾਲ ਖੰਘ, ਦਮਾ ਅਤੇ ਹਿੱਕ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹਯੇਨ੍ਨਰਃ । ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਪੀਨਸਃ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਬਲਵਤ੍ਤਰਃ ॥ ੧,੧੮੧.

ਪਿੱਪਲੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ — ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਚਾਟਣ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਰੁਕ, ਖੰਘ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੂਲਚਿਤ੍ਰਕਂ ਭਸ੍ਮਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਕਂ ਲਿਹੇਤ੍ । ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਞ੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਞ੍ਚ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵृषਧ੍ਵਜ ! ॥ ੧,੧੮੧.

ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ! ਚਿਤਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਉਸ ਦੀ ਭਸਮ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਟਣ ਨਾਲ ਦਮਾ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਹਿੱਕ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚ ਮਧੁਕਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਸਮਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਂਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮੇਦ੍ਰਕ੍ਤਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੧੮੧.

ਨੀਲ ਕਮਲ, ਚੀਨੀ, ਮੁਲੱਥੀ ਅਤੇ ਪਦਮਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਾ । ਕੋਕਿਲਸ੍ਵਰ ਏਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਟਿਕਾ ਭੁਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਤਃ ॥ ੧,੧੮੧.

ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਆਵਾਜ਼ ਕੋਕਿਲ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਰਿਤਾਲਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਕਦਲੀਦਲਭਸ੍ਮਨਾ । ਏਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੧.

ਹਰਤਾਲ, ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਸਮ — ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਮਲਣ 'ਤੇ ਵਾਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲਵਣਂ ਹਰਿਤਾਲਞ੍ਚ ਤੁਮ੍ਬਿਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਲਾਕ੍ਸ਼ਾਰਸਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੮੧.

ਲੂਣ, ਹਰਤਾਲ ਤੇ ਤੁੰਬੀ ਦੇ ਫਲ, ਲਾਖ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸੁਧਾ ਚ ਹਰਿਤਾਲਞ੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਭਸ੍ਮ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ । ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਸਹੈਕਤ੍ਰ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੧.

ਚੂਨਾ, ਹਰਤਾਲ, ਸੰਖ ਦੀ ਭਸਮ ਤੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਵਿਚ ਪੀਸ ਕੇ ਮਿਲਾਉਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦੇਵ ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਖਮਾਮਲਕਂ ਪਤ੍ਰਂ ਧਾਤਕ੍ਯਾਃ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੮੧.

ਇਹ ਪੇਸਟ ਤੁਰੰਤ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਵਾਲ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਖ, ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ।

ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਯਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮੁਖੇ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਮਲਪ੍ਰਭਾਃ ॥ ੧,੧੮੧.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖੋ; ਫਿਰ ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੨ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀष੍ਮਵਸਨ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦਧਿ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ । ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਸੁ ਦਧਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੮੨.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਝੜ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਪਰ ਸਰਦੀ, ਪੋਹ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪੀਤਾ ਨਵਨੀਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਕृਤ੍ । ਗੁਡਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਪਲਮੇਕਨ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਹਸ੍ਰਞ੍ਚ ਸਂਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ਬਲਯੁਤੋ ਹਰ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੁਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਇਕ ਪਲਾ ਖਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਲ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਹਰਾ।

ਕੁष੍ਠਂ ਸਂਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਘृਤਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਸਂਯੁਤਮ੍ । ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਵੇਲਾਯਾਂ ਬਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਕੁਸ਼ਟ ਪੀਸ ਕੇ, ਘੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤਸੀਮਾषਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੀ । ਘृਤੇਨ ਲੇਪਯੇਦ੍ਗਤ੍ਰਮੋਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਸਦृਸ਼ੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਅਤਸੀ, ਮਾਸ, ਗਹੂੰ ਦੇ ਪੀਸੇ ਹੋਏ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਪੀਪਲ ਨਾਲ, ਘੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਗਾਏ; ਇਹ ਨਿੱਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੰਦੇਰਪ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।

ਯਵਾਸ੍ਤਿਲਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਮੁਸ਼ਲੀ ਸਰਲਾ ਗੁਡਮ੍ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਰਚਿਤਾਂ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਤਰੁਣੋ ਬਲਵਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਜੌ, ਤਿਲ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਮੁਸ਼ਲੀ, ਸਰਲਾ ਤੇ ਗੁੜ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕ੍ਵਥਿਤੋਦਕੈਃ । ਪਰਿਣਾਮਾਖ੍ਯਸ਼ੂਲਞ੍ਚ ਅਜੀਰ੍ਣਞ੍ਚੈਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੮੨.

ਹਿੰਗ, ਕਾਲਾ ਲੂਣ ਤੇ ਸੁੰਠੀ ਨੂੰ ਉਬਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਪਰੀਣਾਮ ਵਾਲਾ ਦਰਦ ਤੇ ਅਜੀਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਧਾਤਕੀਂ ਸੋਮਰਾਜੀਞ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਹ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਥੂਲੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੨.

ਧਾਤਕੀ ਤੇ ਸੋਮਰਾਜੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪੀਸ ਕੇ ਮਿਲਾ ਲਓ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਮੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਬਲੀ ਲਿਹੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼ੀ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਪੁष੍ਟਿਂ ਮੇਧਾਞ੍ਚੈਵਾਤੁਲਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ ਚਾਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਧ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੁਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲੀਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪੀਤਞ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਰੇਗਨੁਤ੍ । ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਵਿਡਙ੍ਗਞ੍ਚ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਞ੍ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਕੇਕੜੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਕਸ਼ ਦਾ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਲਾਤਕ, ਵਿਡੰਗ, ਜੌ ਦਾ ਖਾਰ ਤੇ ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ —

ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਪਕ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਲੋਮਾਨਿ ਸ਼ਾਤਯਤ੍ਯੇਵ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਸੰਖ ਦਾ ਚੂਰਨ ਤੇਲ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਵਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਮਾਲੂਰਸ੍ਯ ਰਸਂ ਗृਹ੍ਯ ਜਲੌਕਾਂ ਤਤ੍ਰ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਹਸ੍ਤੌ ਸਂਲੇਪਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮਾਲੂਰਾ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਜੌਕ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਓ; ਇਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਰਸਮਾਦਾਯ ਖਰਮੂਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨਯਾਦੌ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੇਨ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਸਾਲਮਲੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਖੋਤੇ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੋ; ਇਹ ਅੱਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਵਾਯਸ੍ਯਾ ਉਦਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਮਣ੍ਡੂਕਵਸਯਾ ਸਹ । ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤੇਨ ਤਤੋऽਗ੍ਨੌ ਸਂਕ੍ਸ਼ੈਪੇਤ੍ਸੁਧੀਃ । ਏਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਗਿਦੜ ਦੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਡੱਡੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੋ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਹੈ।

ਮੁਣ੍ਡੀਤ੍ਵਕ੍ਚ ਵਚਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਮਰਿਚਂ ਤਗਰਂ ਤਥਾ । ਚਰ੍ਵਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤ੍ਵਿਮਂ ਸਦ੍ਯੋ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਜ੍ਵਲਨਂ ਲਿਹੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੨.

ਮੁੰਡੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਵਚ, ਮੁਸਤ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਤਗਰ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੋਰੋਚਨਾਂ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਂ ਚੂਰ੍ਣੋਕृਤ੍ਯਘृਤਂ ਸਮਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਭਸਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਵੈ ਤਥਾ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕੁਰੁ ਕੁਰੁ ॥ ੧,੧੮੨.

ਗਾਊ ਦੀ ਪੀਤ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਪੌਡਰ ਤੇ ਘੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਜਲਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯ ਸਂ ਸਂ ਸਂ ਕੇਕ ਕੇਕਃ ਚਰਚਰ । ਜਲਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਜਲਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਤੇ ਸ਼ਿਵ ! ॥ ੧,੧੮੨.

ਓṃ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਸੰ ਸੰ ਸੰ, ਕੇਕਾ ਕੇਕਾ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।