ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਮਥੈषਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍ । ਸ਼ੇਫਾਲਿਕਜਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਰ੍ਵਣਂ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਠਿਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜਾਸਵਾਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੂਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਦੀ ਜੜ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੀ ਸੁੱਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਸਾਸ਼ਿਰਾਰਕ੍ਤਕਰ੍षਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛਂਸ਼ਕਰ ਜਿਹ੍ਵਿਕਾ । ਰਸਃ ਸ਼ਿਰੀषਬੀਜਾਨਾਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜੇ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਜੀਭ 'ਚ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਹਲਦੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਨਾਲ।

ਤੇਨ ਪਕ੍ਵੇਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਨਸ੍ਯਂ ਮਸ੍ਤਕਰੋਗਨੁਤ੍ । ਗਲਰੋਗਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਸ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹ ਪਕਾ ਕੇ, ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨੱਕ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਨ੍ਤਕੀਟਵਿਨਾਸ਼ਃ ਮ੍ਯਾਦ੍ਗੁਞ੍ਜਾਮੂਲਸ੍ਯ ਚਰ੍ਵਣਾਤ੍ । ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਸ੍ਨੁਹੀਨੀਲੀਕਵਾਯੋ ਮਧੁਮੋਜਿਤਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗੁੰਜ ਦੀ ਜੜ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਕਜੰਘਾ, ਸਨੁਹੀ, ਨੀਲੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਦਨ੍ਤਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਦਨ੍ਤਜਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਮੀਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸ਼ਿਵ । ਘਤਂ ਕਰ੍ਕਟਪਾਦੇਨ ਦੁਗ੍ਧੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸਾਧਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਹ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਲੋਈ।

ਤੇਨ ਚਾਮ੍ਯਙ੍ਗਿਤਾਦਨ੍ਤਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਕਟਕਟਾਨ੍ਨ ਹਿ । ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਕਟਪਾਦੇਨ ਕੇਵਲੇਨਾਥਵਾਸ਼ਿਵ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਦੰਦ ਕਟਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜਾਂ ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾਃ ਪਿष੍ਟਾਨਿ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ ਹਿ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਭਯਾਮਜ੍ਜਲੇਪਾਦ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕਕਲਙ੍ਕਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਲਈ, ਜੋਤਿਸਮਤੀ ਦੇ ਫਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਰਾਈ ਤੇ ਕੱਚਾ ਚਾਵਲ ਲਾ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੋਧ੍ਰਕੁਙ੍ਕੁਮਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਲੋਹਕਾ ਲੇਯਕਾਨਿ ਚ । ਯਵਤਣ੍ਡੁਲਮੇਤੈਸ਼੍ਚ ਯष੍ਟੀ ਮਧੁਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਲੋਧਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਮੰਜਿਠ, ਲੋਹਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੂਰਨ; ਜੌ ਤੇ ਚਾਵਲ, ਮੁਲੀਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਵਾਰਿਪਿष੍ਟੈਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੋਭਨਵਕ੍ਤ੍ਰਕृਤ੍ । ਦ੍ਵਿਭਾਗਂ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੁ ਸਾਧਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਭਾਗ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਇਕ ਭਾਗ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ।

ਰਕ੍ਤਵਨ੍ਦਨਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਲਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਰ੍षਕੇਣ ਵਾ । ਯष੍ਟੀਮਧੁਕੁਙ੍ਕੁਮਾਭ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਮੁਖਕਾਨ੍ਤਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਮੰਜਿਠ, ਲੱਕ, ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ; ਮੁਲੀਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਕੁੰਕੁਮ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲਿਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਗੁਡੂਚੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵਾਰਿ ਪੀਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੁੰਠ ਤੇ ਪੀਪਲੀ ਦੀ ਚੂਰਨ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਕੰਟਕਾਰੀ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਸ਼ੂਲਕ੍ਸ਼ਯਂ ਚੈਵ ਕਗੇਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇਸ਼੍ਵਰ । ਕਰਞ੍ਜਪਰ੍ਪਟੋਸ਼ੀਰਂ ਬਹਤੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਅਤੇ ਖੁੰਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ, ਕਰੰਜ, ਪਰਪਟਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਬਹਤੀ ਅਤੇ ਕਟੁ ਰੋਹਿਨੀ ਵਰਤੋ।

ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤ੍ਵਭਿਰ੍ਵਾਰਿ ਪੀਤਂ ਸ਼੍ਰਮਾਪਹਨ੍ । ਦਾਹਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਸ਼ੋषਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਸੜਨ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਸੁੱਕਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁੰਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਪੀਤਂ ਹृਦ੍ਰੋਗਕਾਸਸ੍ਯ ਵਿषਮਜ੍ਵਰਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਮਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਅਣ-ਸਮ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵਾਥੌਪਧੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਕਰ੍षਾਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਵਯੋऽਨੁਰੂਯਤੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਵृषਭਧ੍ਵਜ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਵਾਥਾਂ ਲਈ ਅੱਧ ਕਰਸ਼ਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਢੋਲੀ ਵਾਲੇ।

ਦੁਗ੍ਧਂ ਪੀਤਂ ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗੋਪੁਰੀषਰਸੇਨ ਚ । ਵਿषਮਜ੍ਵਰਨੁਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕਾਕਜਨ੍ਧਾਰਸਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਗਾਊ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਣ-ਸਮ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਕਾਕਜੰਧਾਰਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਸ਼ੁਣ੍ਠਿ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਗ੍ਮਜਾਯਾ ਜ੍ਵਰਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਯष੍ਟੀਮਧੁਕਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਬृਹਤੀਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਲੀਠੀ, ਮੁਸਤ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਤੀ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਵਰਤੋ।

ਏਤੈਰ੍ਨਸ੍ਵਪ੍ਰਿਦਾਨਾਚ੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੁਪਸ੍ਯ ਚ । ਮਰੀਚਪ੍ਰਧ੍ਵਸ਼੍ਵਲਾਲਾਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵੇਚ੍ਛਿਵ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਿਆਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਰ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਮੂਲਂ ਤੁ ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਕृਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਤਥਾ ਸਰ੍ਜਰਸੇਨ ਚ ॥ ੧,੧੭੭.

ਕਾਕਜੰਘਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖੱਟੇ ਕਣਜ ਅਤੇ ਸਰਜਾ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਵੀ ਵਰਤੋ।

ਸ਼ੀਤੋਦਕਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਲੇਪਾਤ੍ਸਨ੍ਤਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼ੋਣਿਤਜ੍ਵਰਦਾਹੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤਸਨ੍ਤਾਪਨੁਤ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੜਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲਹੂ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੀ ਸੜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ृਕਸ਼ੈਵਾਲਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਾਪਾਣਭੇਦਕਮ੍ । ਸ਼ੌਵਾਞ੍ਜਨਂ ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਂ ਵਾ ਵਰੁਣਚ੍ਛਨ੍ਨਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸ਼੍ਰਿਕਸ਼ੈਲਾ, ਮੰਥਾ, ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ, ਪਾਪਾਨਾ, ਭੇਦਕਾ, ਸੌਵਾਂਜਨ, ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੀ ਛਾਲ—

ਸੌਭਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਚ ਏਤੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤਵਾਰਿ ਚ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਙ੍ਗੁਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਪੀਤਂ ਵਾਤਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੌਭਾਂਜਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਣੀ, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਖਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਸ਼ਿਵ । ਵਾਰ੍ਯੇਤੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪੀਤਂ ਵਰਸ਼ੂਲਾਪਹਾਰਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਪੀਪਲ, ਪੀਪਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਭੱਲਾਤਕ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਪੇਟ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮੂਲਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਲ੍ਮੀਕਮृਤ੍ਤਿਕਾ । ਏਤਯਾ ਮਰ੍ਦਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੭.

ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਲਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਪੱਟ ਦੀ ਸੁੰਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬृਹਤੀਕਸ੍ਯ ਵੈ ਮੂਲਂ ਸਂਪਿष੍ਟਮੁਦਕੇਨ ਚ । ਪੀਤਂ ਸਂਘਾਤਵਾਤਸ੍ਯ ਵਿਪਾਟਨਕृਦੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੭੭.

ਬ੍ਰਹਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੀਤਂ ਤਕ੍ਰੇਣ ਮੂਲਂ ਚ ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਗਰਸ੍ਯ ਚ । ਹਰੇਤ੍ਝਿਞ੍ਜਿਨੀਵਾਤਂ?ਵੈ ਵृਕ੍ਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ਨਿਰ੍ਯਥਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਤਾਜਾ ਤਗਰਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਛਾਸ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਝਿਂਝਿਂਵਾਤਾ ਰੋਗ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਥਿਸਂਹਾਰਮੇਕੇਨ ਭਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਵਾਦਿਤਮ੍ । ਪਤਿਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨਾਪਿ ਵਾਤਨੁਚ੍ਚਾਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਲਈ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਾਸ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਤ ਰੋਗ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਘृਤਲਿਪ੍ਤਂ ਸਸ਼ੁष੍ਕਂ ਚ ਛਾਗੀਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍ । ਤਲ੍ਲੋਪਾਤ੍ਪਾਦਯਾਰ੍ਨਂਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਕ੍ਸ਼ੇਪ੍ਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਘੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੈਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਿਕ੍ਥਂ ਗੁਡਕੈਰਿਕਗੁਗ੍ਗੁਲੈਃ । ਸਸਰ੍ਜਰਸਸ੍ਫੁਟਿਤਃ ਕ੍ਲੋਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਲੇਪਨਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਮਧ, ਘੀ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ, ਮੋਮ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਗੁਗਗਲੂ, ਸਰਜਾ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਤਲਪੁੜ ਦੀ ਸਫਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।