ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਘृष੍ਟਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਰੁਦ੍ਰ ਕਾਮਲਾਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਘੋषਾਫਲਮਪਾਘ੍ਰਾਤਂ ਪੀਤਕਾਮਲਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਪੀਲੀ ਕਮਲਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੋਸ਼ਾ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣ ਨਾਲ ਪੀਲੀ ਕਮਲਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾਦਾਡਿਮਪੁष੍ਪਂ ਤੁ ਅਲਕ੍ਤਕਹਰੀਤਕੀ । ਨਾਸਾਰ੍ਸ਼ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਨ੍ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਹਿ ॥ ੧,੧੭੭.

ਦੂਰਵਾ, ਦਾਦੀਮ ਫੁੱਲ, ਅਲਕਤਾ ਅਤੇ ਹਰੜ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਮਸੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਰੱਤ ਵਹਾਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲੀ ਮੂ (ਤੂ) ਲਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਵृषਧ੍ਵਜ । ਨਸ੍ਯਾਦਾਰਾਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ ਨਾਸ਼ਾਰ੍ਸ਼ੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜਾਂਗਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੇ ਵृषਧਵਜ, ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਮਸੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਵ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਰੁਦ੍ਰ ਧਨ੍ਯਾਕਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਧੁਤ੍ਤੂਰਕਂ ਗੈਰਿਕਂ ਚ ਏਤੈਃ ਸਾਧਿਤਸਿਕ੍ਥਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਸਾਲ ਦੇ ਰਸ, ਰੁਦ੍ਰ, ਧਨੀਆ, ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਧਤੂਰਾ ਤੇ ਗੈਰਿਕ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀ ਲੋਈ।

ਸਤੈਲਂ ਵ੍ਰਣਨੁਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਫੁਟਿਤੋਦ੍ਧਟਿਤਾਧਰੇ । ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਂ ਚ ਚਰ੍ਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧृਤਂ ਮੁਖਰੋਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਪੜੇ ਹੋਏ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਜਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਸਵਾਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਚਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕੇਸਰਬੀਜਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਲਿਤਾਃਸ੍ਥਿਰਾਃ । ਮੁष੍ਟਕਂ ਕੁष੍ਠਮੇਲਾ ਚ ਯष੍ਟਿਕਂ ਮਧੁਵਾਲਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਕੇਸਰ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਦੰਦ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੁਸ਼ਤਕਾ, ਕੁਸ਼ਟ, ਇਲਾਚੀ, ਮੁਲੀਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵੀ।

ਧਨ੍ਯਾਕਮੇਤਦਦਨਾਨ੍ਮੁਖਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਨੁਦ੍ਧਰ । ਕषਾਯਂ ਕਟੁਕਂ ਵਾਪਿ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਧਨੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਸੇਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਕੜਵੇ ਸਾਗ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਲਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਖਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਦਨ੍ਤਵ੍ਰਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜੋ ਤੇਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ ਸਤੈਲਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡੂषਕਵਲਾਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਾਮ੍ਬੂਲਚੂਰ੍ਣਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮੁਖਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਨੁਚ੍ਛਿਵ ! ॥ ੧,੧੭੭.

ਕਾਂਜੀ ਤੇ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਤੰਬੂਲ ਦੀ ਚੂਰਨ ਜਲਾਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚਰ੍ਵਣਤੋ ਯਥਾ । ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਲਾਨ੍ਯੇਲਾ ਯष੍ਟੀ ਮਧੁ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੁੰਠ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਕਫ਼ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਤੂਲੁੰਗ ਦੀ ਪੱਤੀ, ਇਲਾਚੀ, ਮੁਲੀਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਪੀਪਲੀ ਵੀ।

ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਮਥੈषਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍ । ਸ਼ੇਫਾਲਿਕਜਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਰ੍ਵਣਂ ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਠਿਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜਾਸਵਾਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੂਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਦੀ ਜੜ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੀ ਸੁੱਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਸਾਸ਼ਿਰਾਰਕ੍ਤਕਰ੍षਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯੇਚ੍ਛਂਸ਼ਕਰ ਜਿਹ੍ਵਿਕਾ । ਰਸਃ ਸ਼ਿਰੀषਬੀਜਾਨਾਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜੇ ਨੱਕ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਜੀਭ 'ਚ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਹਲਦੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਨਾਲ।

ਤੇਨ ਪਕ੍ਵੇਨ ਭੂਤੇਸ਼ ਨਸ੍ਯਂ ਮਸ੍ਤਕਰੋਗਨੁਤ੍ । ਗਲਰੋਗਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਸ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹ ਪਕਾ ਕੇ, ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨੱਕ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਨ੍ਤਕੀਟਵਿਨਾਸ਼ਃ ਮ੍ਯਾਦ੍ਗੁਞ੍ਜਾਮੂਲਸ੍ਯ ਚਰ੍ਵਣਾਤ੍ । ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਸ੍ਨੁਹੀਨੀਲੀਕਵਾਯੋ ਮਧੁਮੋਜਿਤਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗੁੰਜ ਦੀ ਜੜ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਕਜੰਘਾ, ਸਨੁਹੀ, ਨੀਲੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਦਨ੍ਤਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਦਨ੍ਤਜਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਮੀਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸ਼ਿਵ । ਘਤਂ ਕਰ੍ਕਟਪਾਦੇਨ ਦੁਗ੍ਧੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸਾਧਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਇਹ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਲੋਈ।

ਤੇਨ ਚਾਮ੍ਯਙ੍ਗਿਤਾਦਨ੍ਤਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਕਟਕਟਾਨ੍ਨ ਹਿ । ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਕਟਪਾਦੇਨ ਕੇਵਲੇਨਾਥਵਾਸ਼ਿਵ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਦੰਦ ਕਟਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜਾਂ ਕੇਕੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾਃ ਪਿष੍ਟਾਨਿ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤ੍ਯਾਃ ਫਲਾਨਿ ਹਿ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਭਯਾਮਜ੍ਜਲੇਪਾਦ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕਕਲਙ੍ਕਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਲਈ, ਜੋਤਿਸਮਤੀ ਦੇ ਫਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਰਾਈ ਤੇ ਕੱਚਾ ਚਾਵਲ ਲਾ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੋਧ੍ਰਕੁਙ੍ਕੁਮਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਲੋਹਕਾ ਲੇਯਕਾਨਿ ਚ । ਯਵਤਣ੍ਡੁਲਮੇਤੈਸ਼੍ਚ ਯष੍ਟੀ ਮਧੁਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਲੋਧਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਮੰਜਿਠ, ਲੋਹਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੂਰਨ; ਜੌ ਤੇ ਚਾਵਲ, ਮੁਲੀਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਵਾਰਿਪਿष੍ਟੈਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੋਭਨਵਕ੍ਤ੍ਰਕृਤ੍ । ਦ੍ਵਿਭਾਗਂ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੁ ਸਾਧਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਭਾਗ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਇਕ ਭਾਗ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ।

ਰਕ੍ਤਵਨ੍ਦਨਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਲਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਰ੍षਕੇਣ ਵਾ । ਯष੍ਟੀਮਧੁਕੁਙ੍ਕੁਮਾਭ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਮੁਖਕਾਨ੍ਤਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਮੰਜਿਠ, ਲੱਕ, ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ; ਮੁਲੀਠੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਕੁੰਕੁਮ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲਿਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਗੁਡੂਚੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵਾਰਿ ਪੀਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੁੰਠ ਤੇ ਪੀਪਲੀ ਦੀ ਚੂਰਨ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਕੰਟਕਾਰੀ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ ਵਧਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਸ਼ੂਲਕ੍ਸ਼ਯਂ ਚੈਵ ਕਗੇਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇਸ਼੍ਵਰ । ਕਰਞ੍ਜਪਰ੍ਪਟੋਸ਼ੀਰਂ ਬਹਤੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਅਤੇ ਖੁੰਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ, ਕਰੰਜ, ਪਰਪਟਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਬਹਤੀ ਅਤੇ ਕਟੁ ਰੋਹਿਨੀ ਵਰਤੋ।

ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤ੍ਵਭਿਰ੍ਵਾਰਿ ਪੀਤਂ ਸ਼੍ਰਮਾਪਹਨ੍ । ਦਾਹਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਸ਼ੋषਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਸੜਨ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਸੁੱਕਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁੰਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਪੀਤਂ ਹृਦ੍ਰੋਗਕਾਸਸ੍ਯ ਵਿषਮਜ੍ਵਰਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਮਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਅਣ-ਸਮ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵਾਥੌਪਧੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਕਰ੍षਾਰ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਵਯੋऽਨੁਰੂਯਤੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਵृषਭਧ੍ਵਜ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਵਾਥਾਂ ਲਈ ਅੱਧ ਕਰਸ਼ਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਢੋਲੀ ਵਾਲੇ।

ਦੁਗ੍ਧਂ ਪੀਤਂ ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗੋਪੁਰੀषਰਸੇਨ ਚ । ਵਿषਮਜ੍ਵਰਨੁਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕਾਕਜਨ੍ਧਾਰਸਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਗਾਊ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਣ-ਸਮ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਕਾਕਜੰਧਾਰਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਸ਼ੁਣ੍ਠਿ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਗ੍ਮਜਾਯਾ ਜ੍ਵਰਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਯष੍ਟੀਮਧੁਕਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਬृਹਤੀਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਲੀਠੀ, ਮੁਸਤ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਤੀ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਵਰਤੋ।

ਏਤੈਰ੍ਨਸ੍ਵਪ੍ਰਿਦਾਨਾਚ੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੁਪਸ੍ਯ ਚ । ਮਰੀਚਪ੍ਰਧ੍ਵਸ਼੍ਵਲਾਲਾਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵੇਚ੍ਛਿਵ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਿਆਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਰ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਮੂਲਂ ਤੁ ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਕृਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਤਥਾ ਸਰ੍ਜਰਸੇਨ ਚ ॥ ੧,੧੭੭.

ਕਾਕਜੰਘਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖੱਟੇ ਕਣਜ ਅਤੇ ਸਰਜਾ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਵੀ ਵਰਤੋ।