ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਵਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ ਪਾਦਿਕੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਲਿਙ੍ਗਬਾਹੁਸ੍ਤਨਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਕਟੁਤੈਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਬृਹਤੀ ਫਲਦਾਡਿਮਮ੍ ॥ ੧,੧੭੬.

ਜੌ, ਤਿਲ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਉਤਰਨਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ, ਬਾਂਹ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੜਵਾ ਤੇਲ, ਭਲਾਤਕ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਤੇ ਅਨਾਰ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਲ੍ਕਲੈਃ ਸਾਧਿਤੈਰ੍ਲਿਪ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੇਨ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ॥ ੧,੧੭੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲੇਪ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੭ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਸੋਭਾਞ੍ਜਨਪਤ੍ਰਰਸਂ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋਃ । ਭ (ਚ) ਰਣਾਦ੍ਰੋਗਹਰਣਂ ਭਵੇਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੭੭.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਭਾਂਜਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਮਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਅਸ਼ੀਤਿਤਿਲਪੁष੍ਪਾਣਿ ਜਾਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸੁਮਾਪਿ ਚ । ਉषਾਨਿਮ੍ਬਾਮਲਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਅਸੀ ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਉਸ਼ਾ, ਨਿੰਬ, ਆਮਲਾ, ਸੁੰਠ, ਪਿੱਪਲੀ ਤੇ ਚਾਵਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਛਾਯਾਸੁष੍ਕਾਂ ਵਟੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਮਧੁਨਾ ਸਹਸਾ ਚਾਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰਞ੍ਜਨਾਤ੍ਤਿਮਿਰਾਦਿਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਕੇ ਵਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੰਧੇਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਿਭੀਤਕਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਰ੍ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਮਰੀਚਾ ਨਿ ਅਜਾਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਬੇਹੜਾ ਫਲ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਮੱਜਾ, ਸੰਖ ਦੀ ਚੂਰਨ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ, ਨੀਂਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ — ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਕਰੀ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸੋ।

ਪੁष੍ਪਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਤਾਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਿਮਿਰਂ ਪਟਲਂ ਤਥਾ । ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਯ ਤਦਰ੍ਧੇਨ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਰਾਤ ਦੀ ਅੰਧਤਾ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖ ਚੂਰਨ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਰਤੋ।

ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ ਤਦਰ੍ਧੇਨਤ੍ਵੇਤਤ੍ਪਿष੍ਟ੍ਵਾਦਕੇਨ ਤੁ । ਛਾਯਾਸ਼ੁष੍ਕਾਂ ਤੁ ਵਟਿਕਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਯਨਮਞ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਪਾਓ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸੋ, ਅਤੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਵਟੀ ਬਣਾਓ। ਇਹ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਓ।

ਤਿਮਿਰਂ ਪਟਲਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪਿਚਿਟਂ ਚ ਮਹੌषਧਮ੍ । ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਚੈਵ ਕਰਂ ਜਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਕਰੰਜ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ।

ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵੇ ਵ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇਨ ਹਿ । ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਜਨਾਦੇਵ ਤਿਮਿਰਾਦਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦਾ ਰਸ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਟਰੂषਕਮੂਲਂ ਤੁ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਪਿष੍ਟਮੇਵ ਤੁ । ਤੇਨਾਕ੍ਸ਼ਿਬੂਮਿਲੇਪਾਚ੍ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੭.

ਆਟਰੂਸ਼ਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਖੱਟੀ ਕੰਜੀ ਨਾਲ ਪੀਸੋ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਤਲੀ 'ਤੇ ਲਗਾਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਕ੍ਰਂ ਬਦਰੀਮੂਲਂ ਪੀਤਂ ਵਾਕ੍ਸ਼ਿਵ੍ਯਥਾਂ ਹਰੇਤ੍ । ਸੈਨ੍ਧਂਵਂ ਕਟੁਤੈਲਂ ਚ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮੂਲਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸਤਕਰਾ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਤਿੱਖਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰਕਾਞ੍ਜਿਕਸਂਘृष੍ਟਂ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਤੇਨ ਚ । ਅਞ੍ਜਨਾਤ੍ਪਿਞ੍ਜਟਸ੍ਯੈਵ ਨਾਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ ॥ ੧,੧੭੭.

ਦੂਧ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਕੰਜੀ ਨਾਲ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰਗੜ ਕੇ, ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਿਪਚਿਪੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।

ਓਂ ਦਦ੍ਰੁ ਸਰ ਕ੍ਰੋਂ ਹ੍ਰੀਂ ਠਃ ਠਃ ਦਦ੍ਰੁ ਸਰ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੀਂ ਓਂ ਉਂ ਊ ਸਰ ਕ੍ਰੀਂ ਕ੍ਰੀਂ ਠਃ ਠਃ । ਆਦ੍ਯਾ ਹਿ ਵਸ਼ਾਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਚਾਞ੍ਜਨਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਓਂ ਦਦਰੁ ਸਰ ਕ੍ਰੋਂ ਹ੍ਰੀਂ ਠਹ ਠਹ ਦਦਰੁ ਸਰ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੀਂ ਓਂ ਉਂ ਊ ਸਰ ਕ੍ਰੀਂ ਕ੍ਰੀਂ ਠਹ ਠਹ — ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਜਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਲ੍ਵਕਨੀਲਿਕਾਮੂਲਂ ਪਿष੍ਟਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਚ । ਅਨੇਨਾਞ੍ਜਿਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਿਮਿਰਾਣਿ ਹਿ ॥ ੧,੧੭੭.

ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਕਨੀਲਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਟੁਕਂ (ਪਿਪ੍ਪਲੀ) ਤਗਰਂ ਚੈਵ ਹਰਿਦ੍ਰਾਮਲਕਂ ਵਚਾ । ਖਦਿਰਪਿष੍ਟਵਾਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਅਞ੍ਜਨਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਪਿਪਲੀ, ਤਗਰ, ਹਲਦੀ, ਆਂਵਲਾ, ਵਚ ਅਤੇ ਖਦੀਰ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨੀਰਪੂਰ੍ਣਮੁਖੋ ਧੌਤਿ ਬृਹਨ੍ਮਾਨੇਨ ਯੋऽਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਮੂਲੇਨ ਪਤ੍ਰੇਣਾਪਿ ਪ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍ । ਛਗਦਗ੍ਧਸੇਕਮੌष੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋਰ੍ਵਾਤਸ਼ਲਨਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਸਫੈਦ ਅੰਡਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੱਤਾ, ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਜਲਣ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦਨਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵृਦ੍ਧਪਾਲਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਹਰੀਤਕੀ । ਪਟਲਂ ਕੁਸੁਮਂ ਨੀਲੀ ਚ (ਵ) ਕ੍ਰਿਕਾਂ ਹਰਤੇऽਞ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਚੰਦਨ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਲਾਸ਼, ਹਰੜ, ਕੁਸੁਮ ਅਤੇ ਨੀਲੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਦਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗੁਞ੍ਜਾਮੂਲਂ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇ ਘृष੍ਟਂ ਤਿਮਿਰਨੁਚ੍ਚ ਤਤ੍ਰੌਪ੍ਯਤਾਮ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਹਸ੍ਤਘृष੍ਟਸ਼ਲਾਕਯਾ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗੂੰਜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਬੇ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਗੜੀ ਹੋਈ ਸਲਾਕਾ ਨਾਲ ਲਗਾਓ।

ਘृष੍ਟਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਰੁਦ੍ਰ ਕਾਮਲਾਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਘੋषਾਫਲਮਪਾਘ੍ਰਾਤਂ ਪੀਤਕਾਮਲਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਪੀਲੀ ਕਮਲਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੋਸ਼ਾ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣ ਨਾਲ ਪੀਲੀ ਕਮਲਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾਦਾਡਿਮਪੁष੍ਪਂ ਤੁ ਅਲਕ੍ਤਕਹਰੀਤਕੀ । ਨਾਸਾਰ੍ਸ਼ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਨ੍ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਹਿ ॥ ੧,੧੭੭.

ਦੂਰਵਾ, ਦਾਦੀਮ ਫੁੱਲ, ਅਲਕਤਾ ਅਤੇ ਹਰੜ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਮਸੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਰੱਤ ਵਹਾਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲੀ ਮੂ (ਤੂ) ਲਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਵृषਧ੍ਵਜ । ਨਸ੍ਯਾਦਾਰਾਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ ਨਾਸ਼ਾਰ੍ਸ਼ੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜਾਂਗਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ, ਹੇ ਵृषਧਵਜ, ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਮਸੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਵ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਰੁਦ੍ਰ ਧਨ੍ਯਾਕਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਧੁਤ੍ਤੂਰਕਂ ਗੈਰਿਕਂ ਚ ਏਤੈਃ ਸਾਧਿਤਸਿਕ੍ਥਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਸਾਲ ਦੇ ਰਸ, ਰੁਦ੍ਰ, ਧਨੀਆ, ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਧਤੂਰਾ ਤੇ ਗੈਰਿਕ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀ ਲੋਈ।

ਸਤੈਲਂ ਵ੍ਰਣਨੁਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਫੁਟਿਤੋਦ੍ਧਟਿਤਾਧਰੇ । ਜਾਤੀਪਤ੍ਰਂ ਚ ਚਰ੍ਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧृਤਂ ਮੁਖਰੋਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਪੜੇ ਹੋਏ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਜਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਸਵਾਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਚਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਕੇਸਰਬੀਜਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਲਿਤਾਃਸ੍ਥਿਰਾਃ । ਮੁष੍ਟਕਂ ਕੁष੍ਠਮੇਲਾ ਚ ਯष੍ਟਿਕਂ ਮਧੁਵਾਲਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਕੇਸਰ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜੇ ਦੰਦ ਹਿਲਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੁਸ਼ਤਕਾ, ਕੁਸ਼ਟ, ਇਲਾਚੀ, ਮੁਲੀਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵੀ।

ਧਨ੍ਯਾਕਮੇਤਦਦਨਾਨ੍ਮੁਖਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਨੁਦ੍ਧਰ । ਕषਾਯਂ ਕਟੁਕਂ ਵਾਪਿ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੭੭.

ਧਨੀਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਸੇਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਕੜਵੇ ਸਾਗ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਲਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਖਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਦਨ੍ਤਵ੍ਰਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ॥ ੧,੧੭੭.

ਜੋ ਤੇਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ ਸਤੈਲਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡੂषਕਵਲਾਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਾਮ੍ਬੂਲਚੂਰ੍ਣਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮੁਖਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਨੁਚ੍ਛਿਵ ! ॥ ੧,੧੭੭.

ਕਾਂਜੀ ਤੇ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਤੰਬੂਲ ਦੀ ਚੂਰਨ ਜਲਾਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।