ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਗ੍ਨਿ ਮਨ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡੀ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੈਰਣ੍ਡਕੇ ਤਥਾ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਕਰ੍षਾਸ਼ੀ ਦਸ਼ਮੂਲਕਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤੋ ਵਾਤਾਤੋਰ੍ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਹਰਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਗਨਿਮੰਥਾ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ, ਏਰੰਡਾ, ਜੌ, ਕੋਲਾ, ਕੁਲਥਾ, ਕਰਸ਼ਾਸ਼ੀ, ਦਸ਼ਮੂਲਾ — ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਬਾਲਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾ ਵਟਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਚ ਬਦਰੀ ਸਲ੍ਲਕੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਿਦਾਰੀ, ਬਾਲਕਾ, ਸ਼ੀਰਾ, ਚੰਦਨ, ਦੂਰਵਾ, ਵਟ, ਪਿਪਲੀ, ਬਦਰੀ ਅਤੇ ਸਲਕੀ —

ਕਦਲੀ ਚੋਤ੍ਪਲਂ ਪਦ੍ਮਮੁਦੁਮ੍ਬਰਪਟੋਲਕਨ੍ । ਅਥ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਹਰੋ ਵਰ੍ਗੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗੁਡਕੁष੍ਠਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕੇਲਾ, ਕਮਲ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ: ਹਲਦੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ।

ਸ਼ਤਪੁष੍ਪੀ ਚ ਜਾਤੀ ਚ ਵ੍ਯੋषਾਰਗ੍ਵਧਲਾਙ੍ਗਲੀ । ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਨੇਹੇषੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪੀ, ਜਾਤੀ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਅਰਗਵਧ, ਲਾਂਗਲੀ, ਘੀ, ਤੇਲ, ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਜਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਵਾਂ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਥਾ ਧੀਸ੍ਮृਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘृਤਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਿਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਕਲ, ਯਾਦ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਘੀ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦੇਯਂ ਬਹੁਕਫੇ ਵਾਪਿ ਵ੍ਯੋषਕ੍ਸ਼ਾਰਸਮਾਯੁਤਮ੍ । ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਕृਮਿਸ੍ਲੇष੍ਮਮੇਦੋਮਾਰੁਤਰੋਗਿषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਫ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਖਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਢ, ਨਲੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਕਫ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਂ ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਯ ਕ੍ਰੂਰਕੋष੍ਠੇषੁ ਦੇਹਿषੁ । ਵਾਤਾਤਪਾਮ੍ਬੁਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸ਼ੀਣਧਾਤੁषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਸਖਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾਪਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਤ, ਧੁੱਪ, ਪਾਣੀ, ਭਾਰ, ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਤੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰੂਕ੍ਸ਼ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾ ਵृਤਪਥੇषੁ । ਅਥ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਾਜਾਲਂ ਯੋਨਿਕਰ੍ਮ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ (ਜਮ੍ ) ॥ ੧,੧੭੩.

ਸੁੱਕਾਪਨ, ਪੀੜਾ, ਘਟ ਜਾਣਾ, ਵਧੇਰੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਨਲੀਆਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਯੋਨੀ ਜਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮੇ । ਜਘਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧੇਨ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਵਾਥੌषਧੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲਾ ਮਾਤਰਾ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਕਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਈ ਅੱਧਾ ਪਲਾ — ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਹੈ।

ਜਲਮੁष੍ਣਂ ਘृਤੇ ਦੇਯਂ ਪृਥਕ੍ਤੈਲੇ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਸੇਨੇਹੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤृष੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਦੁष੍ਣੋਦਕਂ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਘੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਵਾਲੀ ਤੇਲ-ਚਿਕਣਾਈ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਰਰ੍ਵਰ੍ਚਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਤਮ੍ । ਰੂਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯ ਸ੍ਨੇਦृਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਭਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਚਿਕਣਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਵਾਤ ਦਾ ਹੇਠਾਂ ਵਗਣਾ, ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਤੇ ਚੰਗੀ ਰੰਗਤ — ਇਹ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਲਈ ਚਿਕਣਾਈ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿਕਣਾਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਪਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਰਦੋषਾਨ੍ਨਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਯਾਕਸਕੁਭਿਃ । ਵਾਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਣਿ ਵਾਤੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦ ਇष੍ਯਤੇ । ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਤਿਮ੍ਥੂਲਰੂਕ੍ਸ਼ਦੁਰ੍ਵਲਮੂਰ੍ਛਿਤਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਕੋਦਰਾ, ਦੋਸ਼ਾ, ਨਟਕਰਾ, ਪਿਨਿਆਕ ਅਤੇ ਸਕੁਭੀ — ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਦਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ, ਸੁੱਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੪ ਧਨ੍ਵਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਘृਤਤੈਲਾਦਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਰੋਗਨੁਤ੍ । ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀ ਵਚਾ ਸੋਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ॥ ੧,੧੭੪.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਘੀ, ਤੇਲ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਵਚ, ਸੋਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸੁਵਰਚਲਾ,

ਅਭਯਾ ਚ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਅਟਰੂਪਕਵਾਗੁਜੀ । ਏਤੈਰਕ੍ਸ਼ਸਮੈਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਅਭਯਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਅਟਰੂਪ ਅਤੇ ਕਵਾਗੁਜੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਸ਼ੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਘृਤਂ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੇਧਾਕਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਕੰਟਕਾਰੀ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੂਧ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਘੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਚਿਤ੍ਰਕਬਲਾਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਨਿਮ੍ਬਵਾਸਕਾਃ । ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਬृਹਤੀ ਚ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੪.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਬਲਾ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਨਿੰਬਵਾਸਕਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ,

ਏਤੈਰ੍ਘृਤਂ ਯਥਾਲਾਭਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਬਲਾਸ਼ਤਕषਾਯੇ ਤੁ ਤੈਲਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍ । ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਧੂਕਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕੈਃ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਘੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਲਾ ਦੀ ਸੌ ਜੜਾਂ ਦੇ ਕਾਢ ਵਿੱਚ, ਆਧਾ ਆਢਕਾ ਤੇਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਧੂਕ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਚੰਦਨ, ਉਤਪਲਾ ਅਤੇ ਪਦਮਕਾ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ।

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁष੍ਠਤ੍ਵਗੇਲਾਗੁਰੁਕੇਸਰੈਃ । ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਢਕਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਲਾ, ਪਿਪਲੀ, ਕੁਸ਼ਟ, ਤਵਕ, ਇਲਾ, ਅਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਬਰੀਕ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਜੜੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਆਢਕਾ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਏਤਨ੍ਮृਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਰਾਜਤੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੌਲੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤੈਲਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਲ੍ਯਾਕ੍ਯਂ ਰਾਜਵਲ੍ਲਭਮ੍ । ਸ਼ਤਾਵਰੀਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹ ਤੇਲ ਸਭ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੂਧ ਮਿਲਾ ਕੇ,

ਸ਼ਤਪੁष੍ਪਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਮਾਂਸੀ ਸ਼ੈਲੇਯਕਂ ਬਲਾ । ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਗਰਂ ਕੁष੍ਟਂ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀ ॥ ੧,੧੭੪.

ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ, ਦੇਵਦਾਰੂ, ਮਾਂਸੀ, ਸ਼ੈਲੇਯਕ, ਬਲਾ, ਚੰਦਨ, ਤਗਰ, ਕੁਸ਼ਟ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ —

ਏਤੈਃ ਕਰ੍षਸਮੈਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ । ਕੁਵ੍ਜਵਾਮਨਪਙ੍ਗੂਨਾਂ ਬਧਿਰਵ੍ਯਙ੍ਗਕੁष੍ਠਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹਨਾਂ ਸਮਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਕੁਬੜ, ਨਾਟੇ, ਲੰਗੜੇ, ਬਹਿਰੇ, ਅੰਗ-ਵਿਕਲਾਂਗ ਜਾਂ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਵਾਯੁਨਾ ਭਗ੍ਨਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੇ ਚ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਮੈਥੁਨੇ । ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਾਧ੍ਮਾਨਮੁਖ ਸ਼ੋषਿਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਯੂ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਮੀਲ-ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬੁਢੇ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਹੈ।

ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਵਾਤਾ ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਗਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੈਲਂ ਰੋਗਕੁਲਾਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹ ਤੇਲ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ, ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਮਿਦਂ ਤੈਲਂ ਵਿष੍ਣੁਨੋਕ੍ਤਂ ਰੁਗਰ੍ਦਨਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਤੈਲਂ ਘृਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮਸ੍ਤੈਰੌषਧੈਃ ਪृਥਕ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਇਹ ਤੇਲ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇਲ ਤੇ ਘੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਵਾ ਚਿਤ੍ਰਕੈ ਗੋਚਨਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾ ਵਾ ਪ੍ਰਸਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਰਸਾਦਿਭਿਃ ॥ ੧,੧੭੪.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਗੋਚਨਾ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਨਿਰਗੁੰਡੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕਣਟਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਵੀ।

ਵਰ੍षਾਭੂਵਾਲਯਾ ਵਾਪਿ ਵਾਸਕਨ ਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ । ਬ੍ਰਾਹਯਾ ਚੈਗ੍ਣ੍ਡਕੇਨਾਪਿ ਭृਙ੍ਗਰਾਜੇਨ ਕੁष੍ਟਿਨਾ ॥ ੧,੧੭੪.

ਵਰਸ਼ਾਭੂ, ਆਲਯਾ, ਵਾਸਕਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹੀ, ਇਗੰਡਕਾ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟਾ ਨਾਲ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੁਸਲ੍ਯਾ ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਖਦਿਰੇਣ ਵਟਾਦਿਭਿਃ । ਵਟਿਕਾ ਮੋਦਕੋ ਵਾਪਿ ਚੂਰ੍ਣ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਮੁਸਲੀ, ਦਸ਼ਮੂਲਾ, ਖਦੀਰ ਅਤੇ ਵਟ ਆਦਿ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ; ਵਟਿਕਾ, ਮੋਦਕ ਜਾਂ ਚੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਘृਤੇਨ ਮਧੁਨਾ ਵਾਪਿ ਅਦ੍ਭਿਃ ਖਣ੍ਡਗੁਡਾਦਿਭਿਃ । ਲਵਣੈਃ ਕਟੁਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਲਾਭਂ ਚ ਗੇਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਘੀ, ਸ਼ਹਦ, ਪਾਣੀ, ਖੰਡ, ਗੁੜ ਆਦਿ ਨਾਲ; ਤੇਜ਼ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲਵਣ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।