ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਯੋषਸ਼ਿਗ੍ਰੂਮੂਲਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ਕੁष੍ਠਕਮ੍ । ਲਸ਼ੁਨਂ ਵਲ੍ਗੁਜੀ ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਾਗੁਗ੍ਗੁਲੁਲਾਙ੍ਗਲੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਪਿਪਲੀ, ਮੂਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲਸਣ, ਵਲਗੁਜੀ ਫਲ, ਮੁਸਤ, ਗੁਗਗਲੁ ਅਤੇ ਲਾਂਗਲੀ —

ਕਟੁਕੋ ਦੀਪਨਃ ਸ਼ੋਧੀ ਕੁष੍ਠਕਣ੍ਡੂਕਫਾਨ੍ਤਕृਤ੍ । ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਲਸ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਹਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਦੋਵਿਰੋਧਨਃ । ਏਕੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਃ ਭ੍ਰਮਦਾਹਾਦਿਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਤੀਖਾ ਸਵਾਦ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਕਫ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੋਟਾਪਾ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ; ਜੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੱਕਰ, ਸੜਨ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਮਾਲਃ ਕੀਰਾਣਿ ਹਰਿਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਦੁਕਣ੍ਟਕਵੇਤ੍ਰਾਣਿ ਬृਹਤੀਦ੍ਵਯਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕ੍ਰਤਮਾਲਾ, ਕੀਰਾਣੀ, ਹਲਦੀ, ਜੌ, ਮਿੱਠਾ ਕੰਟਾ, ਵੈਤਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਿਨੀ —

ਗੁਡੂਚੀ ਚਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚ ਤ੍ਰਿਵृਨ੍ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਪਿ । ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕੁਕਰਵੀਰਕਵਾਸਕਾਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਗੁਡੂਚੀ, ਦ੍ਰਵੰਤੀ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਮੰਡੂਕਪਰਨੀ, ਕਾਰਵੈਲਾ, ਬੈੰਗਣ, ਕਰਵੀਰਾ ਅਤੇ ਵਾਸਕਾ —

ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਕਰ੍ਕੋਟੋ ਵੈ ਜਯਨ੍ਤਿਕਾ । ਜਾਤੀਵਾਰੁਣਕਂ ਨਿਮ੍ਬੋ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਰੋਹਿਣੀ, ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ, ਕਰਕੋਟਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਵਾਰੁਣਕਾ, ਨਿੰਬੂ, ਜੋਤਿਸਮਤੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਨਵਾ —

ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਸ਼੍ਛੇਦਨਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰੋਚਨੀ ਦੀਪਨਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੋਧਨੋ ਜ੍ਵਰਤृष੍ਣਾਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਛਾਕਣ੍ਠਾਰ੍ਤਿਕਾਦਿਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕੜਵਾ ਸਵਾਦ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਫਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਛਾ, ਗਲੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਸਂਸ਼ੋषੋ ਹ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ ਚ ਸੇਵਿਤਃ । ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸ਼ੇਪਕਾਰ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੂਲਬ੍ਰਣਾਦਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜੇ ਕੜਵਾ ਸਵਾਦ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਲ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜਬੜੇ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ, ਝਟਕਾ, ਦਰਦ, ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਜਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਲ੍ਲਕੀਜਮ੍ਬੁ ਆਮ੍ਰਾਤਕਵਚਾਦਿਕਮ੍ । ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਵਕੁਲਂ ਸ਼ਾਲਂ ਪਾਲਙ੍ਕੀਮੁਦ੍ਗਚਿਲ੍ਲਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸਲਕੀ, ਜੰਬੂ, ਆਮਰਾਤਕਾ, ਵਚਾ, ਤਿੰਦੂਕਾ, ਵਕੁਲਾ, ਸ਼ਾਲਾ, ਪਾਲੰਕੀ, ਮੁਦਗਾ ਅਤੇ ਚਿਲਕਾ —

ਕषਾਯੋ ਗ੍ਰਾਹਕੋ ਰੋਪੀ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋषਣਃ । ਏਕੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੋ ਹृਦਯੇ ਚਾਥ ਪੀਡਕਃ । ਮੁਖਸ਼ੋषਜ੍ਵਰਾਧ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਕਾਰਕਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕਸੇਲਾ ਸਵਾਦ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਕੱਲਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁੱਕ, ਬੁਖਾਰ, ਪੇਟ ਫੂਲਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਠੋਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਦ੍ਰਾਕੁष੍ਠਲਵਣਂ ਮੇषਸ਼ृਙ੍ਗਿਬਲਾਦ੍ਵਯਮ੍ । ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਸਲ੍ਲਕੀ ਪਾਠਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਹਲਦੀ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲਵਣ, ਮੇਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਦੋਵੇਂ ਬਲਾ, ਕਚੂਰਾ, ਸਲਕੀ, ਪਾਠਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ —

ਅਗ੍ਨਿ ਮਨ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡੀ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੈਰਣ੍ਡਕੇ ਤਥਾ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਕਰ੍षਾਸ਼ੀ ਦਸ਼ਮੂਲਕਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤੋ ਵਾਤਾਤੋਰ੍ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਹਰਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਗਨਿਮੰਥਾ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ, ਏਰੰਡਾ, ਜੌ, ਕੋਲਾ, ਕੁਲਥਾ, ਕਰਸ਼ਾਸ਼ੀ, ਦਸ਼ਮੂਲਾ — ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਬਾਲਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾ ਵਟਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਚ ਬਦਰੀ ਸਲ੍ਲਕੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਿਦਾਰੀ, ਬਾਲਕਾ, ਸ਼ੀਰਾ, ਚੰਦਨ, ਦੂਰਵਾ, ਵਟ, ਪਿਪਲੀ, ਬਦਰੀ ਅਤੇ ਸਲਕੀ —

ਕਦਲੀ ਚੋਤ੍ਪਲਂ ਪਦ੍ਮਮੁਦੁਮ੍ਬਰਪਟੋਲਕਨ੍ । ਅਥ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਹਰੋ ਵਰ੍ਗੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗੁਡਕੁष੍ਠਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕੇਲਾ, ਕਮਲ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ: ਹਲਦੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ।

ਸ਼ਤਪੁष੍ਪੀ ਚ ਜਾਤੀ ਚ ਵ੍ਯੋषਾਰਗ੍ਵਧਲਾਙ੍ਗਲੀ । ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਨੇਹੇषੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪੀ, ਜਾਤੀ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਅਰਗਵਧ, ਲਾਂਗਲੀ, ਘੀ, ਤੇਲ, ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਜਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਵਾਂ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਥਾ ਧੀਸ੍ਮृਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘृਤਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਿਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਕਲ, ਯਾਦ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਘੀ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦੇਯਂ ਬਹੁਕਫੇ ਵਾਪਿ ਵ੍ਯੋषਕ੍ਸ਼ਾਰਸਮਾਯੁਤਮ੍ । ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਕृਮਿਸ੍ਲੇष੍ਮਮੇਦੋਮਾਰੁਤਰੋਗਿषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਫ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਖਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਢ, ਨਲੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਕਫ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਂ ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਯ ਕ੍ਰੂਰਕੋष੍ਠੇषੁ ਦੇਹਿषੁ । ਵਾਤਾਤਪਾਮ੍ਬੁਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸ਼ੀਣਧਾਤੁषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਸਖਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾਪਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਤ, ਧੁੱਪ, ਪਾਣੀ, ਭਾਰ, ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਤੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰੂਕ੍ਸ਼ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾ ਵृਤਪਥੇषੁ । ਅਥ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਾਜਾਲਂ ਯੋਨਿਕਰ੍ਮ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ (ਜਮ੍ ) ॥ ੧,੧੭੩.

ਸੁੱਕਾਪਨ, ਪੀੜਾ, ਘਟ ਜਾਣਾ, ਵਧੇਰੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਨਲੀਆਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਯੋਨੀ ਜਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮੇ । ਜਘਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧੇਨ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਵਾਥੌषਧੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲਾ ਮਾਤਰਾ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਕਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਈ ਅੱਧਾ ਪਲਾ — ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਹੈ।

ਜਲਮੁष੍ਣਂ ਘृਤੇ ਦੇਯਂ ਪृਥਕ੍ਤੈਲੇ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਸੇਨੇਹੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਤृष੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਦੁष੍ਣੋਦਕਂ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਘੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ। ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਵਾਲੀ ਤੇਲ-ਚਿਕਣਾਈ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਰਰ੍ਵਰ੍ਚਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਤਮ੍ । ਰੂਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯ ਸ੍ਨੇਦृਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਭਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਚਿਕਣਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਵਾਤ ਦਾ ਹੇਠਾਂ ਵਗਣਾ, ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਤੇ ਚੰਗੀ ਰੰਗਤ — ਇਹ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਲਈ ਚਿਕਣਾਈ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿਕਣਾਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਪਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਰਦੋषਾਨ੍ਨਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਯਾਕਸਕੁਭਿਃ । ਵਾਤਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਣਿ ਵਾਤੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦ ਇष੍ਯਤੇ । ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਤਿਮ੍ਥੂਲਰੂਕ੍ਸ਼ਦੁਰ੍ਵਲਮੂਰ੍ਛਿਤਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਕੋਦਰਾ, ਦੋਸ਼ਾ, ਨਟਕਰਾ, ਪਿਨਿਆਕ ਅਤੇ ਸਕੁਭੀ — ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਦਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ, ਸੁੱਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੪ ਧਨ੍ਵਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਘृਤਤੈਲਾਦਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਰੋਗਨੁਤ੍ । ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀ ਵਚਾ ਸੋਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ॥ ੧,੧੭੪.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਘੀ, ਤੇਲ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਵਚ, ਸੋਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸੁਵਰਚਲਾ,

ਅਭਯਾ ਚ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਅਟਰੂਪਕਵਾਗੁਜੀ । ਏਤੈਰਕ੍ਸ਼ਸਮੈਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਅਭਯਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਅਟਰੂਪ ਅਤੇ ਕਵਾਗੁਜੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਸ਼ੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਘृਤਂ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੇਧਾਕਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਕੰਟਕਾਰੀ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੂਧ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਘੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਚਿਤ੍ਰਕਬਲਾਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਨਿਮ੍ਬਵਾਸਕਾਃ । ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਬृਹਤੀ ਚ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੪.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ, ਬਲਾ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਨਿੰਬਵਾਸਕਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ,

ਏਤੈਰ੍ਘृਤਂ ਯਥਾਲਾਭਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਬਲਾਸ਼ਤਕषਾਯੇ ਤੁ ਤੈਲਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍ । ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਧੂਕਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕੈਃ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਘੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਲਾ ਦੀ ਸੌ ਜੜਾਂ ਦੇ ਕਾਢ ਵਿੱਚ, ਆਧਾ ਆਢਕਾ ਤੇਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਧੂਕ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਚੰਦਨ, ਉਤਪਲਾ ਅਤੇ ਪਦਮਕਾ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ।

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁष੍ਠਤ੍ਵਗੇਲਾਗੁਰੁਕੇਸਰੈਃ । ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਢਕਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਲਾ, ਪਿਪਲੀ, ਕੁਸ਼ਟ, ਤਵਕ, ਇਲਾ, ਅਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਬਰੀਕ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਜੜੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਆਢਕਾ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਏਤਨ੍ਮृਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਰਾਜਤੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੪.

ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੌਲੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।