ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਜ੍ਜਾਸ਼ृਙ੍ਗਾਟਕਯਵਕਸ਼ੇਰ੍ਵਿਵਾਰੁਗੀਕ੍ਸ਼ੁਰਮ੍ । ਗਮ੍ਭਗੀ ਪੌष੍ਕਰਂ ਬੀਜਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਖਰ੍ਜੂਰਕਂ ਬਲਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਮੱਜਾ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਟਕਾ, ਜੌ, ਯਵਾ, ਉਰੁਗੀ, ਖ਼ਸ਼ੁਰ, ਗੰਭਾਰੀ, ਪੌਸ਼ਕਰਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਅੰਗੂਰ, ਖਜੂਰ ਤੇ ਬਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਨਾਰਿਕਲੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਣੁਪ੍ਤਾ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਲਕਮ੍ । ਮਧੁਕਂ ਤਾਲਕष੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਮੁਖ੍ਯੋऽਯਂ ਮਧੁਰੋ ਗਣਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਨਾਰੀਅਲ, ਇਖਵਾਕੂ, ਆਤਮਨੁਪਤਾ, ਵਿਦਾਰੀ, ਪਿਆਲਾ, ਮੁਲਠੀ, ਤਾਲ ਫਲ ਤੇ ਕਸ਼ਮਾਂਡਾ — ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ।

ਮੂਰ੍ਛਾਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਪਡਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਨਃ । ਕृਮਿਕृਤ੍ਕਫਕृਚ੍ਚੈਵ ਏਕੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥ ਨਿਪੇਵਿਤਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਇਹ ਮੂਰਛਾ ਤੇ ਜਲਣ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਕਫ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਮ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਸ੍ਵਰਘਾਤਾਰ੍ਵੁਦਾਨਿ ਚ । ਗਲਗਣ੍ਡਸ਼੍ਲੀਪਦਾਨਿ ਗੁਡਲੇਪਾਦਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਸਥਮਾ, ਖੰਘ, ਸ਼ੱਕਰ, ਸੁਰ ਤੇ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਗਠ, ਸ਼ਲੀਪਦ ਆਦਿ ਲਈ ਗੁੜ ਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਮ੍ਰਂ ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਕਰਮਰ੍ਦਕੌ । ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਰਾਤਕਂ ਚ ਬਦਰਂ ਤਿਨ੍ਤਡੀਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਨਾਰ, ਆਂਵਲਾ, ਆਮ, ਕਪਿੱਥ, ਕਰਮਦਾ, ਮਾਤਲੁੰਗਾ, ਅਮਰਾਤਕ, ਬਦਰਾ ਤੇ ਇਮਲੀ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਦਧਿ ਤਕ੍ਰਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਚ ਲਕੁਚਂ ਚਾਮ੍ਲਵੇ ਤਸਮ੍ । ਅਮ੍ਲੋ ਲੋਣਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਯੁਕ੍ਤੋ ਜਾਰਣਃ ਪਾਚਨੋ ਰਸਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਦਹੀਂ, ਛਾਛ, ਖਮੀਰ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਲਕੂਚਾ ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੱਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ — ਜਦੋਂ ਖੱਟਾ ਸਵਾਦ ਨਮਕ ਅਤੇ ਅਦਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਲੇਦਨੋ ਵਾਤਕृਦ੍ਧृਪ੍ਯੋ ਵਿਦਾਹੀ ਚਾਨੁਲੋਮਨਃ । ਅਮ੍ਲੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੈ ਦਨ੍ਤਹਰ੍षਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਖੱਟਾ ਸਵਾਦ ਨਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਜਮਾ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਬਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਤਿਲ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਹृਦ੍ਦਹੇਤ੍ । ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਵ੍ਰਣਾਦੀਨਿ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਭਾਵਿਤਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਖਮਾਂ ਅਤੇ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲਵਣਾਨਿ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਸਰ੍ਜਿਕਾਦਿਸ਼੍ਚ ਲਾਵਣਃ । ਸ਼ੋਧਨਃ ਪਾਚਨਃ ਕ੍ਲੇਦੀ ਵਿਸ਼੍ਲੇषਸਰ੍ਪਣਾਦਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸਧਾਰਨ ਨਮਕ, ਯਵਕਸ਼ਾਰ, ਸਰਜਿਕਾ ਆਦਿ — ਨਮਕੀਨ ਸਵਾਦ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਗਰੋਧੀ ਮਾਰ੍ਦਵਕृਤ੍ਸ ਏਕਃ ਪਰਿषੇਵਿਤਃ । ਗਾਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਕੋष੍ਠਸ਼ੋਥਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਜਨਯੇਦ੍ਰਸਃ । ਰਕ੍ਤਵਾਤਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਂ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੁਜਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜੇ ਨਮਕੀਨ ਸਵਾਦ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੁਜਲੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ, ਰੰਗ ਦਾ ਬਦਲਾਅ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯੋषਸ਼ਿਗ੍ਰੂਮੂਲਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ ਕੁष੍ਠਕਮ੍ । ਲਸ਼ੁਨਂ ਵਲ੍ਗੁਜੀ ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਾਗੁਗ੍ਗੁਲੁਲਾਙ੍ਗਲੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਪਿਪਲੀ, ਮੂਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲਸਣ, ਵਲਗੁਜੀ ਫਲ, ਮੁਸਤ, ਗੁਗਗਲੁ ਅਤੇ ਲਾਂਗਲੀ —

ਕਟੁਕੋ ਦੀਪਨਃ ਸ਼ੋਧੀ ਕੁष੍ਠਕਣ੍ਡੂਕਫਾਨ੍ਤਕृਤ੍ । ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਲਸ੍ਯਕ੍ਰਿਮਿਹਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਦੋਵਿਰੋਧਨਃ । ਏਕੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਃ ਭ੍ਰਮਦਾਹਾਦਿਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਤੀਖਾ ਸਵਾਦ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਕਫ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੋਟਾਪਾ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ; ਜੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੱਕਰ, ਸੜਨ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਮਾਲਃ ਕੀਰਾਣਿ ਹਰਿਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਦੁਕਣ੍ਟਕਵੇਤ੍ਰਾਣਿ ਬृਹਤੀਦ੍ਵਯਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕ੍ਰਤਮਾਲਾ, ਕੀਰਾਣੀ, ਹਲਦੀ, ਜੌ, ਮਿੱਠਾ ਕੰਟਾ, ਵੈਤਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਿਨੀ —

ਗੁਡੂਚੀ ਚਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚ ਤ੍ਰਿਵृਨ੍ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਪਿ । ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕੁਕਰਵੀਰਕਵਾਸਕਾਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਗੁਡੂਚੀ, ਦ੍ਰਵੰਤੀ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਮੰਡੂਕਪਰਨੀ, ਕਾਰਵੈਲਾ, ਬੈੰਗਣ, ਕਰਵੀਰਾ ਅਤੇ ਵਾਸਕਾ —

ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਕਰ੍ਕੋਟੋ ਵੈ ਜਯਨ੍ਤਿਕਾ । ਜਾਤੀਵਾਰੁਣਕਂ ਨਿਮ੍ਬੋ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਰੋਹਿਣੀ, ਸ਼ੰਖ ਚੂਰਨ, ਕਰਕੋਟਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਵਾਰੁਣਕਾ, ਨਿੰਬੂ, ਜੋਤਿਸਮਤੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਨਵਾ —

ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਸ਼੍ਛੇਦਨਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰੋਚਨੀ ਦੀਪਨਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੋਧਨੋ ਜ੍ਵਰਤृष੍ਣਾਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਛਾਕਣ੍ਠਾਰ੍ਤਿਕਾਦਿਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕੜਵਾ ਸਵਾਦ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਫਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਛਾ, ਗਲੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਲੇਦਸਂਸ਼ੋषੋ ਹ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ ਚ ਸੇਵਿਤਃ । ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸ਼ੇਪਕਾਰ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੂਲਬ੍ਰਣਾਦਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜੇ ਕੜਵਾ ਸਵਾਦ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਲ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜਬੜੇ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ, ਝਟਕਾ, ਦਰਦ, ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਜਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਲ੍ਲਕੀਜਮ੍ਬੁ ਆਮ੍ਰਾਤਕਵਚਾਦਿਕਮ੍ । ਤਿਨ੍ਦੁਕਂ ਵਕੁਲਂ ਸ਼ਾਲਂ ਪਾਲਙ੍ਕੀਮੁਦ੍ਗਚਿਲ੍ਲਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸਲਕੀ, ਜੰਬੂ, ਆਮਰਾਤਕਾ, ਵਚਾ, ਤਿੰਦੂਕਾ, ਵਕੁਲਾ, ਸ਼ਾਲਾ, ਪਾਲੰਕੀ, ਮੁਦਗਾ ਅਤੇ ਚਿਲਕਾ —

ਕषਾਯੋ ਗ੍ਰਾਹਕੋ ਰੋਪੀ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋषਣਃ । ਏਕੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੋ ਹृਦਯੇ ਚਾਥ ਪੀਡਕਃ । ਮੁਖਸ਼ੋषਜ੍ਵਰਾਧ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਕਾਰਕਃ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕਸੇਲਾ ਸਵਾਦ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਕੱਲਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁੱਕ, ਬੁਖਾਰ, ਪੇਟ ਫੂਲਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਠੋਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਦ੍ਰਾਕੁष੍ਠਲਵਣਂ ਮੇषਸ਼ृਙ੍ਗਿਬਲਾਦ੍ਵਯਮ੍ । ਕਚ੍ਛੁਰਾ ਸਲ੍ਲਕੀ ਪਾਠਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੩.

ਹਲਦੀ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲਵਣ, ਮੇਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਦੋਵੇਂ ਬਲਾ, ਕਚੂਰਾ, ਸਲਕੀ, ਪਾਠਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ —

ਅਗ੍ਨਿ ਮਨ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਣ੍ਡੀ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰੈਰਣ੍ਡਕੇ ਤਥਾ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਕਰ੍षਾਸ਼ੀ ਦਸ਼ਮੂਲਕਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤੋ ਵਾਤਾਤੋਰ੍ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਹਰਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਗਨਿਮੰਥਾ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ, ਏਰੰਡਾ, ਜੌ, ਕੋਲਾ, ਕੁਲਥਾ, ਕਰਸ਼ਾਸ਼ੀ, ਦਸ਼ਮੂਲਾ — ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਬਾਲਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾ ਵਟਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਚ ਬਦਰੀ ਸਲ੍ਲਕੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਿਦਾਰੀ, ਬਾਲਕਾ, ਸ਼ੀਰਾ, ਚੰਦਨ, ਦੂਰਵਾ, ਵਟ, ਪਿਪਲੀ, ਬਦਰੀ ਅਤੇ ਸਲਕੀ —

ਕਦਲੀ ਚੋਤ੍ਪਲਂ ਪਦ੍ਮਮੁਦੁਮ੍ਬਰਪਟੋਲਕਨ੍ । ਅਥ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਹਰੋ ਵਰ੍ਗੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗੁਡਕੁष੍ਠਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਕੇਲਾ, ਕਮਲ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ: ਹਲਦੀ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ।

ਸ਼ਤਪੁष੍ਪੀ ਚ ਜਾਤੀ ਚ ਵ੍ਯੋषਾਰਗ੍ਵਧਲਾਙ੍ਗਲੀ । ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਨੇਹੇषੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪੀ, ਜਾਤੀ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਅਰਗਵਧ, ਲਾਂਗਲੀ, ਘੀ, ਤੇਲ, ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਜਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਵਾਂ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਥਾ ਧੀਸ੍ਮृਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘृਤਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਿਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੩.

ਅਕਲ, ਯਾਦ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਘੀ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦੇਯਂ ਬਹੁਕਫੇ ਵਾਪਿ ਵ੍ਯੋषਕ੍ਸ਼ਾਰਸਮਾਯੁਤਮ੍ । ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਕृਮਿਸ੍ਲੇष੍ਮਮੇਦੋਮਾਰੁਤਰੋਗਿषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਫ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਿੱਚ ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਖਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਢ, ਨਲੀਆਂ, ਕੀੜੇ, ਕਫ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਂ ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਯ ਕ੍ਰੂਰਕੋष੍ਠੇषੁ ਦੇਹਿषੁ । ਵਾਤਾਤਪਾਮ੍ਬੁਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸ਼ੀਣਧਾਤੁषੁ ॥ ੧,੧੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਸਖਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾਪਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਤ, ਧੁੱਪ, ਪਾਣੀ, ਭਾਰ, ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਘਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਤੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰੂਕ੍ਸ਼ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਾਤਾ ਵृਤਪਥੇषੁ । ਅਥ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਾਜਾਲਂ ਯੋਨਿਕਰ੍ਮ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ (ਜਮ੍ ) ॥ ੧,੧੭੩.

ਸੁੱਕਾਪਨ, ਪੀੜਾ, ਘਟ ਜਾਣਾ, ਵਧੇਰੇ ਪਚਨ ਦੀ ਆਗ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਨਲੀਆਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਗਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਯੋਨੀ ਜਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮੇ । ਜਘਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਲਾਰ੍ਧੇਨ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਵਾਥੌषਧੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੭੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲਾ ਮਾਤਰਾ, ਮੱਧਮ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਕਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਈ ਅੱਧਾ ਪਲਾ — ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਹੈ।