ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਞ੍ਚਪਲ੍ਲਵਪਿष੍ਟਾਹ੍ਵਮਾਲਤੀਕੁਸੁਮੈਰ੍ਘृਤਮ੍ । ਰਵਿਪਕ੍ਵਮਸृਗ੍ਧਾਰਂ ਯੋਨਿਗਨ੍ਧਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਘੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਜਪਾਪੁष੍ਪਪੁष੍ਪਂ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀਦਲਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾਪਿष੍ਟਂ ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਖੱਟਾ ਕੰਜੀ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਦੂਬ ਦੀ ਪੇਸਟ, ਚਿਤਰਕ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਞ੍ਜਨਾਭਯਾਚੂਰ੍ਣਂ ਤੋਯਪੀਤਂ ਰਜੋ ਹਰੇਤ੍ । ਸਦੁਗ੍ਧਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਪੀਤਾ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਦਾ ऋਤੌ ॥ ੧,੧੭੨.

ਧਾਤਰੀ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਜੋ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਜਾਂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕਂ ਚਾਜ੍ਯਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰਦਾ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਲਭੇਤ੍ਪੀਤ੍ਵਾ ਘृਤੇਨ ਵ੍ਯੋਪਕੇਸਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਆਧਾ ਆਢhaka ਦੁੱਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਔਰਤ ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਘੀ ਤੇ ਵਯੋਪਕੇਸ਼ਰ ਨਾਲ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ੋਰੁਚृਕਾਨਾਂ ਮृਲੈਰ੍ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਕਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ृਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਕੁਸ਼, ਕਾਸ਼, ਉਰੁਚ੍ਰਿਕਾ, ਮ੍ਰਿਲਾ ਅਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰਕਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪੇਟ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਪਾਠਾਲਾਙ੍ਗਲਿਸਿਂਹਾਮ੍ਯਮਯੂਰਕੂਟਜੈਃ ਪृਥਕ੍ । ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿ ਭਗਾਲੇਪਾਤ੍ਸੁਖਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ॥ ੧,੧੭੨.

ਪਾਠਾ, ਅਲੰਗਲੀ, ਸਿੰਹਾ, ਮਯੂਰਾ ਅਤੇ ਕੂਟਜਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਭੀ, ਮੂਤ੍ਰਥੈਲੀ ਅਤੇ ਯੋਨੀ 'ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਔਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੂਤਾਯਾ ਹृਚ੍ਛਿਰੋਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਮਰ੍ਕਨ੍ਦ (ਕ੍ਵਲ੍ਲ) ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮਸ੍ਤੁ ਕੋष੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਨੂੰ ਦਿਲ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂਤ੍ਰਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਰਕੰਦਾ (ਕਵੱਲਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯਵਕਸ਼ਾਰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਗੁੰਨਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀਕृਤਃ ਕ੍ਤਾਥਃ ਸਾਜ੍ਯਃ ਮੂਤਿਰੁਜਾਪਹਃ । ਸ਼ਾਤਿਲਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਸਦੁਗ੍ਧਂ ਦੁਗ੍ਧਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਦਾ ਕਢਾ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਯੋਨੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਤਿਲਾ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਦੁੱਧ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦਾਰੀ ਕਨ੍ਦਸ੍ਵਰਸਂ ਮੂਲਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਜਂ ਤਥਾ । ਧਾਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੁਦ੍ਗਯੂਪਰਸਾਸ਼ਿਨੀ ॥ ੧,੧੭੨.

ਵਿਦਾਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਰਸ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਗ ਦੀ ਯੂਕੜੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁष੍ਠਾ ਵਚਾਭਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਮਧੁਰਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿषਾ । ਵਰ੍ਣਾਯੁਃ ਕਾਨ੍ਤਿਜਨਨਂ ਲੇਹ੍ਯਂ ਵਾਲਮ੍ਯ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਸ਼ਠ, ਵਚ, ਅਭਯਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਮਧੁਰਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਟਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਚਟਣੀ ਰੰਗ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਗਵ੍ਯਂ ਵਾ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਪਿਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਨਾਗ੍ਨਿਸ਼ੋਫਾਰ੍ਤੇ ਮृਦਾ ਸ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਯਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬکری ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਸੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾਈ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੇਹੋ ਮੁਸ੍ਤਵਿਪਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਮਿਕਾਸਜ੍ਵਰੇ ਪਿਬੇਤ੍ । ਸੁਸ੍ਤਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਿषਾਵਿਲ੍ਵਕੂਟਜੈਰਤਿਸਾਰਨੁਤ ॥ ੧,੧੭੨.

ਉਲਟੀ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਤ ਤੇ ਵਿਪਾਯਕ ਦੀ ਚਟਣੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਸਤ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ, ਵਿ਷ਾ, ਬੈਲ ਤੇ ਕੂਟਜ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚਟਣੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਮਧੁ ਵ੍ਯੋषਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਹਿਕ੍ਕਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਮ੍ । ਕੁष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਨਿਸ਼ਾ ਦੂਰ੍ਵਾ ਚ ਕੁष੍ਠਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਹਿੱਟੀ ਤੇ ਉਲਟੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ਼ਹਦ, ਵਯੋਸ਼ ਤੇ ਮਾਤਲੁੰਗਾ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਕੁਸ਼ਠ, ਇੰਦ੍ਰਯਾਵ, ਸਿੱਧਾਰਥਕ, ਨਿਸ਼ਾ ਤੇ ਦੂਰਵਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਮਹਾਮੁਣ੍ਜਿਤਿਕੋਜੀਚ੍ਯਕਾਥੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਗ੍ਰਹਾਪਹਮ੍ । ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਮਯਨਿਸ਼ਾਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਮਹਾ ਮੁੰਜ, ਤਿਕਤ ਤੇ ਜੀਚਿਆ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਪਤਛਦਾ, ਅਮਯਾ, ਨਿਸ਼ਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਾਬ੍ਜਬੀਜਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵਚਾਲੌਹਾਦਿਧਾਰਣਮ੍ । ਓਂ ਕਂ ਟਂ ਯਂ ਗਂ ਵੈਨਤੇਯਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਹੋਂ ਹਾਂ ਹਃ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਜਨਾਦ੍ਵਲਿਦਾਨਤਃ । ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਬਾਲਮ੍ਰਹਾਦ੍ਵਲਿਂ ਗृਹ੍ਣੀਤ ਵਾਲਂ ਮੁਞ੍ਚਤ ਸ੍ਵਾਹਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਦਾ ਬੀਜ, ਰੁਦਰਾਖ, ਵਚ ਤੇ ਲੋਹਾ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ ਕਮ ਟਮ ਯਮ ਗਮ ਵੈਨਤੇਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹੋਮ ਹਾਮ ਹਹ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਧਾਗਾ ਬੰਨਣ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; 'ਓਮ ਹ੍ਰੀਮ ਬਾਲਮਰਹਾਦਵਲਿੰ ਗ੍ਰਹਣੀਤਾ ਵਾਲੰ ਮੁੰਚਤਾ ਸਵਾਹਾ'।

ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਿਰੀਪਸ੍ਯ ਪਲਂ ਪੀਤਂ ਵਿषਾਪਹਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍षਾਭ੍ਵਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਾਃ ਸਰ੍ਪਦਂਸ਼ਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲਾ ਪੀਣਾ ਵਿਸ਼ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਰਸ਼ਾਭਵਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਚ ਗृਹਧृਮੋ ਨਿਸ਼ਾ ਤਥਾ । ਪਿष੍ਟਂ ਪਾਨਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸਿਨ੍ਧृਤ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਪਾਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਚਾਵਲ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਗ੍ਰਹਧ੍ਰਮ, ਨਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀਸ ਕੇ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿੰਧ੍ਰਥ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਙ੍ਕੋਟਮੂਲਨਿष੍ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਾਜ੍ਯਃ ਪੀਤੋ ਵਿषਾਨ੍ਤਕਃ । ਯਜ੍ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧ੍ਵਂਸਿ ਭੇषਜਂ ਤਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਅੰਕੋਟਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਕਾਢਾ ਘੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਨ੍ਦੂਤ੍ਯਰਾਰ੍ਕਰਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਣਾਮਧੁਗੁਡੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਵਰ੍षਾਦਿष੍ਵਭਯਾ ਸੇਵ੍ਯਾ ਰਸਾਯਨਗੁਣੌषਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸਿੰਦੂਤੀ, ਅਰਾਰਕ, ਰਾਸੁਣਠੀ, ਕਣਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਗੁੜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਰਸ਼ਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਭਯਾ ਨਾਲ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇऽਭਯਾਂ ਚੈਕਾਂ ਪ੍ਰਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਭੀਤਕੇ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਧਾਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਤੁष੍ਕਂ ਸ਼ਤਵਰ੍षਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਅਭਯਾ ਤੇ ਦੋ ਵਿਭੀਤਕਾ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਦ, ਘੀ, ਆਮਲਾ ਤੇ ਧਾਤਰੀ ਚੌਕਾ ਖਾ ਕੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪੀਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਪਯਸਾ ਘृਤੇਨਾਸ਼ੇਪਰੋਗਨੁਤ੍ । ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਮृਤੋਪਮਃ ॥ ੧,੧੭੨.

ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਡੂਕਪਰਨੀ ਤੇ ਵਿਦਾਰੀ ਦਾ ਤਾਜਾ ਰਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਤਿਲਧਾਤ੍ਰੀਭृਙ੍ਗਰਾਜੌ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੀ ਭਵੇਤ੍ । ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੨.

ਤਿਲ, ਧਾਤਰੀ ਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਖਾ ਕੇ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਹਨੀ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਡਙ੍ਗਲੋਹਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਰੋਗਨੁਤ੍ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚ ਕਣਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ॥ ੧,੧੭੨.

ਵਿਡੰਗ ਤੇ ਲੋਹਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕਣਾ, ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਵਿਡਙ੍ਗਭृਙ੍ਗਰਾਜਾਦਿ ਭਾਵਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨੁਤ੍ । ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਵਿਡੰਗ, ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਟਣੀ ਚੱਟ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਘृਤਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਕਲ੍ਕੈਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੈਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੈਃ ਪਚੇਤ੍ । ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਜਾਰਕਂ ਵਿਦੁਃ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਦੇ ਕਲਕ ਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਘੀ, ਚੀਨੀ, ਪੀਪਲੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜੋ ਬਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਰਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍षੋऽਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਪਨਂ ਤਥਾ । ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੭੨.

ਪ੍ਰਤਿਮਰਸ਼, ਅਵਪੀਡ, ਨੱਸ, ਪ੍ਰਵਪਨ ਤੇ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨ — ਇਹ ਪੰਜ ਕਰਮ ਪੰਚਕਰਮ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਮਾਘਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍षਡृਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਅਗ੍ਨਿਸੇਵਾਮਧੁਕ੍ਸ਼ੀਰਵਿਕृਤੀਃ ਪਰਿਪੇਵਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਮਾਘ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਨ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ । ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਰ੍षਾਸੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਞ੍ਛਰਦਿਨ੍ਦੋਸ਼੍ਚ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹੋ।

ਪਥ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਾਲਯੋ ਮੁਦ੍ਰਾ ਵਰ੍षਾਮ੍ਭਃ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਯਃ । ਨਿਮ੍ਵਾਤਸੀਕੁਸੁਮ੍ਭਾਨਾਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸਰ੍षਪਯੋਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣੇ ਹਨ ਚਾਵਲ, ਮੂਂਗ, ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ, ਤੇ ਨੀਮ, ਅਤਸੀ, ਕੁਸੰਭਾ, ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਸਰੋਂ ਵੀ।