ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਚਨਂ (ਲਨਣਂ) ਸਗੁਡਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ । ਭੁਜਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਰੋਗੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੂਰ੍ਧ੍ਵਗਦੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੭੧.

ਨਾਚਨ ਜਾਂ ਲਣਣ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪੀਪਲੀ ਨੂੰ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬਾਂਹ ਦੀ ਸੁੰਨਤਾ ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਕਰ੍ਮਾਦਿਭੇषਜਮ੍ । ਦਸ਼ਮੂਲੀਕषਾਯਂ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ । ਨਸ੍ਯਮਙ੍ਗਵਿਭੇਦਘ੍ਨਂ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੇੜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਜ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਦਾ ਕਢਾ, ਘੀ ਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੇੜ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਦਧ੍ਨਾ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਮਧੂਕਂ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍ । ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਨਾਰੀ ਵਾਤਾਸृਗ੍ਦਰਪੀਡਿਤਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਜੋ ਔਰਤ ਵਾਤ ਜਾਂ ਰਕਤ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਹੀਂ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ, ਅਜਵਾਇਨ, ਮਧੂਕ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਲਵੇ।

ਵਾਸਕਸ੍ਵਰਸਂ ਪੈਤ੍ਤੇ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਰਸਮੇਵ ਵਾ । ਜਲੇਨਾਮਲਕੀਬੀਜਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾਸਸਿਤਾਮਧੁ ॥ ੧,੧੭੧.

ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ, ਵਾਸਕਾ ਜਾਂ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਤਾਜਾ ਰਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਮਲਾ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਪੇਸਟ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਵਾਸਾ, ਚੀਨੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਮਲਕ੍ਯਾ ਮਧੁਰਸਂ ਮੂਲਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਮੇਵ ਵਾ । ਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਰਦਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਆਮਲਾ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਜਾਂ ਕਪਾਹ ਦਾ ਮੂਲ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੇ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਂਪੀਤਂ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਸृਕ੍ਦਰਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ । ਕੁਸ਼ਮੂਲਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਭਿਃ ਪੀਤਂ ਚਾਸृਕ੍ਦਰਂ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਤੰਡੁਲੀyaka ਦਾ ਮੂਲ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਤਾਜਾ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਤਿ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੨ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੋਗਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਤਚ੍ਛृਣੁ । ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਭੂਯਿष੍ਟਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਵਾਤਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਸ਼ਰੁਤ, ਸੁਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਚੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਜਾਤੀਕृष੍ਣਾਵਾਸਕਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਅਜਮੋਦਾਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਵਚ, ਪਕੁੰਚਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਾਸਕਾ, ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ, ਅਜਵਾਇਨ, ਯਵਕਸ਼ਾਰ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾਈਏ।

ਪਿष੍ਟ੍ਵਾਲੋਡ੍ਯ ਜਲਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਖਾਦਯੇਦ੍ਧृਤਭਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਯੋਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹृਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਭੁਨ ਕੇ ਖਾਓ। ਇਹ ਇਲਾਜ ਯੋਨੀ, ਪਾਸੇ, ਦਿਲ, ਗਠੜੀ ਅਤੇ ਬਵਾਸੀਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਦਰੀਪਤ੍ਰਸਂਲੇਪਾਦ੍ਯੋਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਲੋਧ੍ਰਤੁਮ੍ਬੀਫਲਾਲੇਪਾਦ੍ਯੋਨੇਰ੍ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ॥ ੧,੧੭੨.

ਬਦਰੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੇਪ ਯੋਨੀ ਦੀ ਫਟ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਧਰ ਅਤੇ ਤੁੰਬੀ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਲੇਪ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਪਲ੍ਲਵਪਿष੍ਟਾਹ੍ਵਮਾਲਤੀਕੁਸੁਮੈਰ੍ਘृਤਮ੍ । ਰਵਿਪਕ੍ਵਮਸृਗ੍ਧਾਰਂ ਯੋਨਿਗਨ੍ਧਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਘੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਜਪਾਪੁष੍ਪਪੁष੍ਪਂ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀਦਲਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾਪਿष੍ਟਂ ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਖੱਟਾ ਕੰਜੀ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਦੂਬ ਦੀ ਪੇਸਟ, ਚਿਤਰਕ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਞ੍ਜਨਾਭਯਾਚੂਰ੍ਣਂ ਤੋਯਪੀਤਂ ਰਜੋ ਹਰੇਤ੍ । ਸਦੁਗ੍ਧਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਪੀਤਾ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਦਾ ऋਤੌ ॥ ੧,੧੭੨.

ਧਾਤਰੀ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਜੋ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਜਾਂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕਂ ਚਾਜ੍ਯਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰਦਾ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਲਭੇਤ੍ਪੀਤ੍ਵਾ ਘृਤੇਨ ਵ੍ਯੋਪਕੇਸਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਆਧਾ ਆਢhaka ਦੁੱਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਔਰਤ ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਘੀ ਤੇ ਵਯੋਪਕੇਸ਼ਰ ਨਾਲ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ੋਰੁਚृਕਾਨਾਂ ਮृਲੈਰ੍ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਕਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ृਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਕੁਸ਼, ਕਾਸ਼, ਉਰੁਚ੍ਰਿਕਾ, ਮ੍ਰਿਲਾ ਅਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰਕਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪੇਟ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਪਾਠਾਲਾਙ੍ਗਲਿਸਿਂਹਾਮ੍ਯਮਯੂਰਕੂਟਜੈਃ ਪृਥਕ੍ । ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿ ਭਗਾਲੇਪਾਤ੍ਸੁਖਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ॥ ੧,੧੭੨.

ਪਾਠਾ, ਅਲੰਗਲੀ, ਸਿੰਹਾ, ਮਯੂਰਾ ਅਤੇ ਕੂਟਜਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਭੀ, ਮੂਤ੍ਰਥੈਲੀ ਅਤੇ ਯੋਨੀ 'ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਔਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੂਤਾਯਾ ਹृਚ੍ਛਿਰੋਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਮਰ੍ਕਨ੍ਦ (ਕ੍ਵਲ੍ਲ) ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮਸ੍ਤੁ ਕੋष੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਨੂੰ ਦਿਲ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂਤ੍ਰਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਰਕੰਦਾ (ਕਵੱਲਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯਵਕਸ਼ਾਰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਗੁੰਨਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀਕृਤਃ ਕ੍ਤਾਥਃ ਸਾਜ੍ਯਃ ਮੂਤਿਰੁਜਾਪਹਃ । ਸ਼ਾਤਿਲਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਸਦੁਗ੍ਧਂ ਦੁਗ੍ਧਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਦਾ ਕਢਾ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਯੋਨੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਤਿਲਾ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਦੁੱਧ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦਾਰੀ ਕਨ੍ਦਸ੍ਵਰਸਂ ਮੂਲਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਜਂ ਤਥਾ । ਧਾਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੁਦ੍ਗਯੂਪਰਸਾਸ਼ਿਨੀ ॥ ੧,੧੭੨.

ਵਿਦਾਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਰਸ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਗ ਦੀ ਯੂਕੜੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁष੍ਠਾ ਵਚਾਭਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਮਧੁਰਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿषਾ । ਵਰ੍ਣਾਯੁਃ ਕਾਨ੍ਤਿਜਨਨਂ ਲੇਹ੍ਯਂ ਵਾਲਮ੍ਯ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਸ਼ਠ, ਵਚ, ਅਭਯਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਮਧੁਰਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਟਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਚਟਣੀ ਰੰਗ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਗਵ੍ਯਂ ਵਾ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਪਿਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਨਾਗ੍ਨਿਸ਼ੋਫਾਰ੍ਤੇ ਮृਦਾ ਸ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਯਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਜੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬکری ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਸੋਜ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾਈ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੇਹੋ ਮੁਸ੍ਤਵਿਪਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਮਿਕਾਸਜ੍ਵਰੇ ਪਿਬੇਤ੍ । ਸੁਸ੍ਤਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਿषਾਵਿਲ੍ਵਕੂਟਜੈਰਤਿਸਾਰਨੁਤ ॥ ੧,੧੭੨.

ਉਲਟੀ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਤ ਤੇ ਵਿਪਾਯਕ ਦੀ ਚਟਣੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਸਤ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ, ਵਿ਷ਾ, ਬੈਲ ਤੇ ਕੂਟਜ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚਟਣੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਮਧੁ ਵ੍ਯੋषਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਹਿਕ੍ਕਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਮ੍ । ਕੁष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾ ਨਿਸ਼ਾ ਦੂਰ੍ਵਾ ਚ ਕੁष੍ਠਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਹਿੱਟੀ ਤੇ ਉਲਟੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸ਼ਹਦ, ਵਯੋਸ਼ ਤੇ ਮਾਤਲੁੰਗਾ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਕੁਸ਼ਠ, ਇੰਦ੍ਰਯਾਵ, ਸਿੱਧਾਰਥਕ, ਨਿਸ਼ਾ ਤੇ ਦੂਰਵਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਮਹਾਮੁਣ੍ਜਿਤਿਕੋਜੀਚ੍ਯਕਾਥੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਗ੍ਰਹਾਪਹਮ੍ । ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਮਯਨਿਸ਼ਾਚਨ੍ਦਨੈਸ਼੍ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਮਹਾ ਮੁੰਜ, ਤਿਕਤ ਤੇ ਜੀਚਿਆ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਪਤਛਦਾ, ਅਮਯਾ, ਨਿਸ਼ਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਾਬ੍ਜਬੀਜਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵਚਾਲੌਹਾਦਿਧਾਰਣਮ੍ । ਓਂ ਕਂ ਟਂ ਯਂ ਗਂ ਵੈਨਤੇਯਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਹੋਂ ਹਾਂ ਹਃ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਜਨਾਦ੍ਵਲਿਦਾਨਤਃ । ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਬਾਲਮ੍ਰਹਾਦ੍ਵਲਿਂ ਗृਹ੍ਣੀਤ ਵਾਲਂ ਮੁਞ੍ਚਤ ਸ੍ਵਾਹਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਦਾ ਬੀਜ, ਰੁਦਰਾਖ, ਵਚ ਤੇ ਲੋਹਾ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ ਕਮ ਟਮ ਯਮ ਗਮ ਵੈਨਤੇਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ ਹੋਮ ਹਾਮ ਹਹ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਧਾਗਾ ਬੰਨਣ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; 'ਓਮ ਹ੍ਰੀਮ ਬਾਲਮਰਹਾਦਵਲਿੰ ਗ੍ਰਹਣੀਤਾ ਵਾਲੰ ਮੁੰਚਤਾ ਸਵਾਹਾ'।

ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਿਰੀਪਸ੍ਯ ਪਲਂ ਪੀਤਂ ਵਿषਾਪਹਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲਾਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍षਾਭ੍ਵਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਾਃ ਸਰ੍ਪਦਂਸ਼ਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲਾ ਪੀਣਾ ਵਿਸ਼ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਰਸ਼ਾਭਵਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਚ ਗृਹਧृਮੋ ਨਿਸ਼ਾ ਤਥਾ । ਪਿष੍ਟਂ ਪਾਨਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸਿਨ੍ਧृਤ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਪਾਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਚਾਵਲ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਗ੍ਰਹਧ੍ਰਮ, ਨਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀਸ ਕੇ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿੰਧ੍ਰਥ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਙ੍ਕੋਟਮੂਲਨਿष੍ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਾਜ੍ਯਃ ਪੀਤੋ ਵਿषਾਨ੍ਤਕਃ । ਯਜ੍ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧ੍ਵਂਸਿ ਭੇषਜਂ ਤਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੨.

ਅੰਕੋਟਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਕਾਢਾ ਘੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਨ੍ਦੂਤ੍ਯਰਾਰ੍ਕਰਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਣਾਮਧੁਗੁਡੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਵਰ੍षਾਦਿष੍ਵਭਯਾ ਸੇਵ੍ਯਾ ਰਸਾਯਨਗੁਣੌषਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੨.

ਸਿੰਦੂਤੀ, ਅਰਾਰਕ, ਰਾਸੁਣਠੀ, ਕਣਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਗੁੜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਰਸ਼ਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਭਯਾ ਨਾਲ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।