ਧ੍ਵਜਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਿਰਾਵੇਧੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਪਦਂਸ਼ਕੇ । ਪਾਕੋ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਕਰੋ ਹਿ ਸਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਿਰਾ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫੋੜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਮਾਪਿਬੇਤ੍ । ਸਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਸਖਦਿਰਮੁਪਦਂਸ਼ੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੧.
ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਕਢਾ, ਗੁਗਗਲ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਹੇਤ੍ਕਟਾਹੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਾਮਸੀ (षੀ) ਮਧਸਂਯੁਤਾਮ੍ । ਉਪਦਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਲੇਪੋऽਯ ਸਦ੍ਯੋ ਰੋਪਯਤੇ ਵ੍ਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੜਾਹ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜਖਮ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਭੂਨਿਮ੍ਬਕਰਞ੍ਜਖਦਿਰਾਦਿਭਿਃ । ਕਲ੍ਕੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਘृਤਂ ਪਕ੍ਵਮੁਪਦਂਸ਼ਹਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬ, ਭੂਨਿੰਬ, ਕਰੰਜ, ਖਦੀਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀਠੀ ਅਤੇ ਕਢਾ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।
ਆਦੌ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੇਚਯੇਚ੍ਛੀਤਲਾਂਬੁਨਾ । ਪਕ੍ਵੇਨਾਲੇਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ; ਫਿਰ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਲੇਪ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।
ਮਾषਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਯੂषਃ ਸਤੀਜਲਃ । ਬृਂਹਣਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਭਗ੍ਨਰੋਗਿਣੇ ॥ ੧,੧੭੧.
ਮਾਸ, ਮਾਸ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਯੂਸ਼ ਅਤੇ ਜੌ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਸੋਨਮਧੁਨਾਸਾਜ੍ਯਸਿਤਾਕਲ੍ਕਂ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤਾ । ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਚ੍ਯੁਤਾਸ੍ਥੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮਚਿਰਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਲਸਣ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਪੀਠੀ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਟੁੱਟੀਆਂ, ਉਖੜੀਆਂ ਜਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋੜ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਾਃ ਸਵਰਭਿਃ ਸਮੀਕृਤੈਃ । ਤੁਲ੍ਯੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਨਾ ਯੋਜ੍ਯੋ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਧ (ਕृਤ੍) ਕਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਅਸ਼ਵਥ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਰਭੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੁਗਗਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠੇषੁ ਵਮਨਂ ਰੇਚਨਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸ਼ਣ । ਵਚਾਵਾਸਾਪਟੋਲਾਨਾਂ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕਲਿਨੀਤ੍ਵਚਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਸਾਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋਟ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਉਲਟੀ, ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਰਕਤ ਨਿਕਾਲਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਚ, ਵਾਸਾ, ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਕਲਿਨੀ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕषਾਯੋ ਮਧੁਨਾ ਪੀਤੋ ਵਾਤਹृਨ੍ਮਦਨਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕਰ੍ਣਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਕਸ਼ਾਏ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਜੋ ਵਾਤ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕਰਨਫਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਨਾਲ ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਂਮਰੀਚੈਸ੍ਤੁ ਤੈਲਂ ਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠੇ ਵਿਲੇਪੋऽਯਂ ਸ਼ਿਵਾਪਞ੍ਚਗੁਡੌਦਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਕੋਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲੇਪ ਸਾਰੇ ਕੋਟ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ, ਪੰਜ ਗੁੜ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ।
ਕਰਞ੍ਜੈਲਗਜੈਃ ਕੁष੍ਠਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਲੇਪਤਃ । ਕਰਵੀਰੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਚ ਤੈਲਾਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕੁष੍ਠਹृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਕਰੰਜ ਤੇ ਇਡਗਜਾ ਨੂੰ ਗੋਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਵੀਰ ਨਾਲ ਮਲਿਸ਼ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮਲਯਂ ਰਾਸ੍ਨਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯੇਡਗਜਸ੍ਤਥਾ । ਆਰਗ੍ਵਧਃ ਕਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚ ਲੇਪਃ ਕੁष੍ਠਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਹਲਦੀ, ਮਲਯਾ, ਰਾਸਨਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਇਡਗਜਾ, ਆਰਗਵਧ ਤੇ ਕਰੰਜ — ਇਹ ਲੇਪ ਕੋਟ ਰੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾਗਜੀ ਸਰ੍षਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਕਰਞ੍ਜੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਿष੍ਟੋऽਯਂ ਲੇਪਃ ਕੁष੍ਟਹਰੋਰ੍ऽਕਵਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਵਿਡੰਗ, ਵਾਗਜੀ ਤੇ ਸਰੋਂ, ਕਰੰਜ ਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਕੋਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਡਙ੍ਗੈਡਵਚਾ ਕੁष੍ਠਨਿਸ਼ਾਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਸਰ੍षਪੈਃ । ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਪਿष੍ਟੋ ਲੇਪੋऽਯਂ ਦਦ੍ਰੂਕੁष੍ਟਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਵਿਡੰਗ, ਇਡਵਚਾ, ਕੋਟ, ਨਿਸ਼ਾ, ਸਿੰਧੂਤਥ ਤੇ ਸਰੋਂ, ਖੱਟੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਦਦਰੂ ਤੇ ਕੋਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਸੁਬੀਜਾਨਿ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਰ੍ਜਰਸਃ ਸ੍ਨੁਹੀ । ਸੌਵੀਰਪਿष੍ਟਂ ਦਦ੍ਰੂਣਾਮੇਤਦੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਪ੍ਰਪੁੰਨਾਟਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਬੀਜਾ, ਧਾਤਰੀ, ਸਰਜ ਦਾ ਰਸ, ਸਨੁਹੀ ਤੇ ਸੌਵੀਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਉਡਵਰਤਨ ਦਦਰੂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਆਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਆਰਨਾਲੇਨ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਦਦ੍ਰੂਕਿਟ੍ਟਿਮ (ਭ) ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਿਧ੍ਮਾਨਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੭੧.
ਆਰਗਵਧ ਦੇ ਪੱਤੇ ਛਾਛ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦਦਰੂ, ਖਿਟਟ, ਕੋਟ ਤੇ ਸਿਧਮਾ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉष੍ਣੋ ਪੀਤਾ ਵਾਗੁਜੀ ਚ ਕੁष੍ਠਜਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਭੋਜਨਃ । ਤਿਲਾਜ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਵ੍ਯੋषਭਲ੍ਲਾਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ । ਵृष੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਮਾ ਮੇਧ੍ਯਾਃ ਕष੍ਠਹਾਃ ਕਾਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਗਰਮ ਪੀਤੀ ਵਾਗਜੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਹਦ, ਵਯੋਸ਼, ਭਲਾਤਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ — ਇਹ ਸੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਾਕਤਵਰ, ਬੁਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੋਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਫਲਾਕृष੍ਣਾਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢਂ ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍ । ਹਨ੍ਤਿ ਕੁष੍ਠਕ੍ਰਿਮਿਮੇਹਨਾਡੀਵ੍ਰਣਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਵਿਡੰਗ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੋਟ, ਕੀੜੇ, ਮੂਤ੍ਰ ਰੋਗ, ਘਾਵ ਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਖਾਦੇਦਭਯਾਰਿष੍ਟਮਰਿष੍ਟਾਮਲਕਾਨਿਸ਼ਾਃ । ਸ ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠਾਨਿਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਜੋ ਅਭਯਾਰਿਸ਼ਟ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਆਮਲਕ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੋਟ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਦਹ੍ਯਮਾਨਾਯੁਤਃ ਕੁਮ੍ਭੇ ਮੂਲਗੇ ਖਦਿਰਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਧਾਤ੍ਰੀਰਸਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕੁष੍ਠਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਖਦੀਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੋਟ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤ੍ਰੀ ਖਦਿਰਯੋਃ ਕ੍ਕਾਥਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾਗਜਿਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਖੇਨ੍ਦੁਧਵਲਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤੂਰ੍ਣਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੭੧.
ਧਾਤਰੀ ਤੇ ਖਦੀਰ ਦਾ ਕਾਥ ਵਾਗਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਸ਼vitra ਸੰਖ ਜਾਂ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪੀਤ੍ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਤੈਲਂ ਮਾਸਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । ਸੇਵਿਤਂ ਖਾਦਿਰਂ ਵਾਰਿ ਪਾਨਾਦ੍ਯੈਃ ਕੁष੍ਠਜਿਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਭਲਾਤਕ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਖਦੀਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਕੋਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਂ ਮਲਪੂਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸੋਮਰਾਜੀਫਲਂ ਬਹੁ । ਕਰ੍षਂ ਭਕ੍ਸ਼ੇਦਲਵਣੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਫਲ੍ਗੁਸ਼ृਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਮਲਪੂਕ ਦੇ ਕਾਥ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵਿਆ ਸੋਮਰਾਜੀ ਫਲ, ਇੱਕ ਕਰਸ਼ਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਕ ਨਾਲ ਖਾ ਕੇ, ਅਕਸ਼ਾ ਤੇ ਫਲਗੁ ਦੇ ਘਿਉ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮਸਾਧ੍ਯਂ ਚ ਲੇਪੇ ਯੋਜ੍ਯਾਪਰਾਜਿਤਾ । ਵਾਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਟੋਲਂ ਚ ਕਰਞ੍ਜਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਅਸਾਧਿਆ ਚਿੱਟਾ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਪਟੋਲਾ ਤੇ ਕਰੰਜ ਵੀ ਵਰਤਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮ੍ਬਾਸ਼ਨਂ ਕृष੍ਣਵੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੇਨ ਯਦ੍ਧृਤਮ੍ । ਵਜ੍ਰਕਂ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ਕੁष੍ਠਂ ਸ਼ਤਵਰ੍षਾਣਿ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੭੧.
ਨਿੰਬ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਾਥ ਤੇ ਪੀਠ ਬਣਾਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਚ ਦੂਰ੍ਵਾਯਾਃ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ । ਕਚ੍ਛੂਰ੍ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ ਪਾਮਾ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੇਵ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੧.
ਦੂrvā ਘਾਸ ਦਾ ਰਸ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਤੇਲ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰੁਮਤ੍ਵਗਰ੍ਕਕੁष੍ਠਾਨਿ ਲਵਣਾਨਿ ਚ ਮੂਤ੍ਰਕਮ੍ । ਗਮ੍ਭਾਰਿਕਾਚਿਤ੍ਰਕੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਲਂ ਕੁष੍ਠਵ੍ਰਣਾਦਿਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਅਰਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਲੂਣ ਅਤੇ ਮੂਤਰ, ਗੰਭਾਰੀ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਤੇ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
(ਅਥਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ) ਧਾਤ੍ਰੀਨਿਮ੍ਬਫਲਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍ । ਵਾਸਾਮृਤਾਪਰ੍ਪਟਿਕਾਨਿਮ੍ਬਭੂਨਿਮ੍ਬਮਾਰ੍ਕਰੈਃ (ਵੈਃ) । ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਹਾ ॥ ੧,੧੭੧.
ਅਮਲਾ ਅਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਫਲ, ਚਿਤ੍ਰਕਾ ਗੋ-ਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਵਾਸਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਪਰਪਟਿਕਾ, ਨੀਮ, ਭੂਨਿੰਬ ਅਤੇ ਖਾਰ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਕੁਲਥਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਮਲ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਲਤ੍ਰਿਕਂ ਪਟੋਲਂ ਚ ਤਿਕ੍ਤਕ੍ਵਾਥਃ ਸਿਤਾਯੁਤਃ । ਪੀਤੋ ਯष੍ਟੀਮਧੁਯੁਤੋ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.
ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਪਟੋਲਾ, ਕੜਵੇ ਪੱਦੇ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦਾ ਕਵਾ, ਜਦੋਂ ਯਸ਼ਟੀਮਧੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ੁਕਾਮ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਅਮਲ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।