ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੀਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋष੍ਮਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਗੇਰਣ੍ਡਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਵਨਿਦਾਕृਤਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਇਲਾਜ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਤ, ਖੂਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਾਂਸ, ਅਰੰਡ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦਾ ਕਢਾ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਃ ਪੀਤਃ ਕੋष੍ਠਸ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਯੇਦਸृਕ੍ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੌ, ਬੇਰ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੀ ਰਸ, ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਦੇ, ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਪਿਵੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਰਞ੍ਜਾਰਿष੍ਟਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੌ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਓ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਕਰੰਜ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦੇ ਹੋਏ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਰ੍ਵਟਕੀਕृਤਃ । ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣੋ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵ੍ਰਧਨਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗੁਗਗਲ ਦੀ ਗੋਲੀ, ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਖਮ ਤੇ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਤਲਂ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇਨ ਵਾ । ਦਾਰ੍ਵੋਤ੍ਵਚਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਦੂਰਵਾ ਘਾਸ ਦੀ ਰਸ ਜਾਂ ਕੰਪਿਲਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੀਠੀ, ਜਖਮ ਭਰਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੧ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦਿਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ । ਨਾਡੀਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਪਾਟ੍ਯ ਨਾਜੀਨਾਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਨਾਢੀ ਜਖਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਣ। ਨਾਢੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਜਖਮ ਵਾਂਗ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਪੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਰਾਜ੍ਯਯੋਜਿਤੈਃ । ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮਥੋ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸਤਸ੍ਤੈਲਂ ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਾਪਹਮ੍ । ਹਿਤਂ ਪਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਤੁ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਗਗ੍ਗੁਤ੍ਰਿਫਲਾਕृष੍ਣਾਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚੈਕਾਂਸ਼ਯੋਜਿਤਾ । ਘੁਟਿ (ਗੁਡਿ) ਕਾਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਵਤਾਂ ਹਿਤਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਗਠ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਧ੍ਵਜਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਿਰਾਵੇਧੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਪਦਂਸ਼ਕੇ । ਪਾਕੋ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਕਰੋ ਹਿ ਸਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਿਰਾ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫੋੜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਮਾਪਿਬੇਤ੍ । ਸਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਸਖਦਿਰਮੁਪਦਂਸ਼ੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੧.

ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਕਢਾ, ਗੁਗਗਲ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਹੇਤ੍ਕਟਾਹੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਾਮਸੀ (षੀ) ਮਧਸਂਯੁਤਾਮ੍ । ਉਪਦਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਲੇਪੋऽਯ ਸਦ੍ਯੋ ਰੋਪਯਤੇ ਵ੍ਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੜਾਹ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜਖਮ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਭੂਨਿਮ੍ਬਕਰਞ੍ਜਖਦਿਰਾਦਿਭਿਃ । ਕਲ੍ਕੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਘृਤਂ ਪਕ੍ਵਮੁਪਦਂਸ਼ਹਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬ, ਭੂਨਿੰਬ, ਕਰੰਜ, ਖਦੀਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀਠੀ ਅਤੇ ਕਢਾ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਆਦੌ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੇਚਯੇਚ੍ਛੀਤਲਾਂਬੁਨਾ । ਪਕ੍ਵੇਨਾਲੇਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ; ਫਿਰ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਲੇਪ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।

ਮਾषਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਯੂषਃ ਸਤੀਜਲਃ । ਬृਂਹਣਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਭਗ੍ਨਰੋਗਿਣੇ ॥ ੧,੧੭੧.

ਮਾਸ, ਮਾਸ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਯੂਸ਼ ਅਤੇ ਜੌ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਸੋਨਮਧੁਨਾਸਾਜ੍ਯਸਿਤਾਕਲ੍ਕਂ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤਾ । ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਚ੍ਯੁਤਾਸ੍ਥੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮਚਿਰਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਲਸਣ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਪੀਠੀ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਟੁੱਟੀਆਂ, ਉਖੜੀਆਂ ਜਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋੜ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਾਃ ਸਵਰਭਿਃ ਸਮੀਕृਤੈਃ । ਤੁਲ੍ਯੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਨਾ ਯੋਜ੍ਯੋ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਧ (ਕृਤ੍) ਕਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਅਸ਼ਵਥ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਰਭੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੁਗਗਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠੇषੁ ਵਮਨਂ ਰੇਚਨਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸ਼ਣ । ਵਚਾਵਾਸਾਪਟੋਲਾਨਾਂ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕਲਿਨੀਤ੍ਵਚਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਸਾਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਉਲਟੀ, ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਰਕਤ ਨਿਕਾਲਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਚ, ਵਾਸਾ, ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਕਲਿਨੀ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕषਾਯੋ ਮਧੁਨਾ ਪੀਤੋ ਵਾਤਹृਨ੍ਮਦਨਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕਰ੍ਣਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਕਸ਼ਾਏ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਜੋ ਵਾਤ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕਰਨਫਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਨਾਲ ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਂਮਰੀਚੈਸ੍ਤੁ ਤੈਲਂ ਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠੇ ਵਿਲੇਪੋऽਯਂ ਸ਼ਿਵਾਪਞ੍ਚਗੁਡੌਦਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਲੇਪ ਸਾਰੇ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ, ਪੰਜ ਗੁੜ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ।

ਕਰਞ੍ਜੈਲਗਜੈਃ ਕੁष੍ਠਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਲੇਪਤਃ । ਕਰਵੀਰੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਚ ਤੈਲਾਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕੁष੍ਠਹृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਕਰੰਜ ਤੇ ਇਡਗਜਾ ਨੂੰ ਗੋਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਵੀਰ ਨਾਲ ਮਲਿਸ਼ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮਲਯਂ ਰਾਸ੍ਨਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯੇਡਗਜਸ੍ਤਥਾ । ਆਰਗ੍ਵਧਃ ਕਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚ ਲੇਪਃ ਕੁष੍ਠਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਹਲਦੀ, ਮਲਯਾ, ਰਾਸਨਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਇਡਗਜਾ, ਆਰਗਵਧ ਤੇ ਕਰੰਜ — ਇਹ ਲੇਪ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ।

ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾਗਜੀ ਸਰ੍षਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਕਰਞ੍ਜੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਿष੍ਟੋऽਯਂ ਲੇਪਃ ਕੁष੍ਟਹਰੋਰ੍ऽਕਵਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਵਿਡੰਗ, ਵਾਗਜੀ ਤੇ ਸਰੋਂ, ਕਰੰਜ ਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਡਙ੍ਗੈਡਵਚਾ ਕੁष੍ਠਨਿਸ਼ਾਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਸਰ੍षਪੈਃ । ਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਪਿष੍ਟੋ ਲੇਪੋऽਯਂ ਦਦ੍ਰੂਕੁष੍ਟਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਵਿਡੰਗ, ਇਡਵਚਾ, ਕੋ਷ਟ, ਨਿਸ਼ਾ, ਸਿੰਧੂਤਥ ਤੇ ਸਰੋਂ, ਖੱਟੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਦਦਰੂ ਤੇ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਸੁਬੀਜਾਨਿ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਰ੍ਜਰਸਃ ਸ੍ਨੁਹੀ । ਸੌਵੀਰਪਿष੍ਟਂ ਦਦ੍ਰੂਣਾਮੇਤਦੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਪ੍ਰਪੁੰਨਾਟਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਬੀਜਾ, ਧਾਤਰੀ, ਸਰਜ ਦਾ ਰਸ, ਸਨੁਹੀ ਤੇ ਸੌਵੀਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਬਣਿਆ ਉਡਵਰਤਨ ਦਦਰੂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਆਰਗ੍ਵਧਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਆਰਨਾਲੇਨ ਪੇषਯੇਤ੍ । ਦਦ੍ਰੂਕਿਟ੍ਟਿਮ (ਭ) ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਿਧ੍ਮਾਨਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੭੧.

ਆਰਗਵਧ ਦੇ ਪੱਤੇ ਛਾਛ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦਦਰੂ, ਖਿਟਟ, ਕੋ਷ਟ ਤੇ ਸਿਧਮਾ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉष੍ਣੋ ਪੀਤਾ ਵਾਗੁਜੀ ਚ ਕੁष੍ਠਜਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਭੋਜਨਃ । ਤਿਲਾਜ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਵ੍ਯੋषਭਲ੍ਲਾਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ । ਵृष੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਮਾ ਮੇਧ੍ਯਾਃ ਕष੍ਠਹਾਃ ਕਾਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗਰਮ ਪੀਤੀ ਵਾਗਜੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਹਦ, ਵਯੋਸ਼, ਭਲਾਤਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ — ਇਹ ਸੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਾਕਤਵਰ, ਬੁਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੋ਷ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਫਲਾਕृष੍ਣਾਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢਂ ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍ । ਹਨ੍ਤਿ ਕੁष੍ਠਕ੍ਰਿਮਿਮੇਹਨਾਡੀਵ੍ਰਣਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਵਿਡੰਗ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੋ਷ਟ, ਕੀੜੇ, ਮੂਤ੍ਰ ਰੋਗ, ਘਾਵ ਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਃ ਖਾਦੇਦਭਯਾਰਿष੍ਟਮਰਿष੍ਟਾਮਲਕਾਨਿਸ਼ਾਃ । ਸ ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠਾਨਿਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਜੋ ਅਭਯਾਰਿਸ਼ਟ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਆਮਲਕ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੋ਷ਟ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।