ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਸ਼ੀਰषष੍ਟਿਕਭੋਜੀਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਕृष੍ਣਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਬृਂਹਣਂ ਮੁਦ੍ਗਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਚੌਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਪਲੀਹਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਥਹਰਂ ਘृਤਮ੍ । ਗਾਵਾ ਮਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਾ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਗੁਡਨ ਵਾਭਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਾ ਸ਼ੋਥਰੋਗਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪੁਨਰਨਵਾ ਦੇ ਕਢੇ ਤੇ ਪਿਸੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਸੋਥ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਗੁੜ ਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾ, ਸੋਥ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।

ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਜਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਲਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੋਪਚਿਤਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਞ੍ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਐਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਫੂਲਣਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਮਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭ੍ਰष੍ਟੋਰੁਚਕਤੈਲੇਨ ਕਲ੍ਕਃ ਪਥ੍ਯਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਕृष੍ਣਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਿਰੋਗਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪਥਿਆ ਦਾ ਪਿਸਾ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਮੂਲਨਸ੍ਯੇਨ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਮੁਹੀਗਣ੍ਡੀਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦੋ ਨਾਸ਼ਯੇਦਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲ ਦੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੁਹੀ ਤੇ ਗੰਡੀਰਿਕਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਪ ਨਾਲ ਗਠੜੀਆਂ ਤੇ ਗਠੜੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਲਗਣ੍ਡਂ ਤੁ ਲੇਪਤਃ । ਧਤ੍ਤੂਰੈਰਣ੍ਡਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਵਰ੍षਾਭੂਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸਰ੍षਪੈਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਸਤੀਕਰਨਪਲਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਗਲ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਧਤੂਰਾ, ਐਰੰਡ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ, ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਸਰੋਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਲ ਦੀ ਗਠੜੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲੇਪਃਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਿਰੋਤ੍ਥਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ । ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਸਿਨ੍ਧृਤ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪ੍ਰਲੇਪਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਦਾਇਕ ਸ਼ਲੀਪਦ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੋਭਾਂਜਨ, ਕਲਾ ਨਮਕ ਤੇ ਹਿੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾ ਮਧੁਯੁਤਾ ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਸ੍ਵਵ੍ਰਣਗੇਪਣੀ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਵ੍ਰਣਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ਸੋਜ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰੋ ਦਾਰ੍ਵੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਸ਼ੂਲਂ ਪਰਿषੇਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦਿਰਾ, ਦਾਰੂ ਤੇ ਨਯਗ੍ਰੋਧਾ ਜਖਮ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਨਵਾਂ ਜਖਮ, ਭਾਵੇਂ ਦਰਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯष੍ਟੀਮਧੁਕਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁष੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿषਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣਾਨ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਘृਤਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਡਾਕਟਰ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੁਲੀਠੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋष੍ਮਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਗੇਰਣ੍ਡਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਵਨਿਦਾਕृਤਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਇਲਾਜ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਤ, ਖੂਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਾਂਸ, ਅਰੰਡ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦਾ ਕਢਾ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਃ ਪੀਤਃ ਕੋष੍ਠਸ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਯੇਦਸृਕ੍ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੌ, ਬੇਰ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੀ ਰਸ, ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਦੇ, ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਪਿਵੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਰਞ੍ਜਾਰਿष੍ਟਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੌ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਓ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਕਰੰਜ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦੇ ਹੋਏ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਰ੍ਵਟਕੀਕृਤਃ । ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣੋ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵ੍ਰਧਨਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗੁਗਗਲ ਦੀ ਗੋਲੀ, ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਖਮ ਤੇ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਤਲਂ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇਨ ਵਾ । ਦਾਰ੍ਵੋਤ੍ਵਚਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਦੂਰਵਾ ਘਾਸ ਦੀ ਰਸ ਜਾਂ ਕੰਪਿਲਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੀਠੀ, ਜਖਮ ਭਰਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੧ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦਿਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ । ਨਾਡੀਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਪਾਟ੍ਯ ਨਾਜੀਨਾਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਨਾਢੀ ਜਖਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਣ। ਨਾਢੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਜਖਮ ਵਾਂਗ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਪੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਰਾਜ੍ਯਯੋਜਿਤੈਃ । ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮਥੋ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸਤਸ੍ਤੈਲਂ ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਾਪਹਮ੍ । ਹਿਤਂ ਪਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਤੁ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਗਗ੍ਗੁਤ੍ਰਿਫਲਾਕृष੍ਣਾਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚੈਕਾਂਸ਼ਯੋਜਿਤਾ । ਘੁਟਿ (ਗੁਡਿ) ਕਾਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਵਤਾਂ ਹਿਤਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਗਠ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਧ੍ਵਜਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਿਰਾਵੇਧੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਪਦਂਸ਼ਕੇ । ਪਾਕੋ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਕਰੋ ਹਿ ਸਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਿਰਾ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫੋੜੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਮਾਪਿਬੇਤ੍ । ਸਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਸਖਦਿਰਮੁਪਦਂਸ਼ੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੭੧.

ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਕਢਾ, ਗੁਗਗਲ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਹੇਤ੍ਕਟਾਹੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਾਮਸੀ (षੀ) ਮਧਸਂਯੁਤਾਮ੍ । ਉਪਦਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਲੇਪੋऽਯ ਸਦ੍ਯੋ ਰੋਪਯਤੇ ਵ੍ਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੜਾਹ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜਖਮ ਤੁਰੰਤ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਭੂਨਿਮ੍ਬਕਰਞ੍ਜਖਦਿਰਾਦਿਭਿਃ । ਕਲ੍ਕੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਘृਤਂ ਪਕ੍ਵਮੁਪਦਂਸ਼ਹਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬ, ਭੂਨਿੰਬ, ਕਰੰਜ, ਖਦੀਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੀਠੀ ਅਤੇ ਕਢਾ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਆਦੌ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੇਚਯੇਚ੍ਛੀਤਲਾਂਬੁਨਾ । ਪਕ੍ਵੇਨਾਲੇਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਚ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ; ਫਿਰ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਲੇਪ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।

ਮਾषਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਯੂषਃ ਸਤੀਜਲਃ । ਬृਂਹਣਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਭਗ੍ਨਰੋਗਿਣੇ ॥ ੧,੧੭੧.

ਮਾਸ, ਮਾਸ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਯੂਸ਼ ਅਤੇ ਜੌ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਸੋਨਮਧੁਨਾਸਾਜ੍ਯਸਿਤਾਕਲ੍ਕਂ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤਾ । ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਚ੍ਯੁਤਾਸ੍ਥੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧਾਨਮਚਿਰਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਲਸਣ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਪੀਠੀ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਟੁੱਟੀਆਂ, ਉਖੜੀਆਂ ਜਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋੜ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਾਃ ਸਵਰਭਿਃ ਸਮੀਕृਤੈਃ । ਤੁਲ੍ਯੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਨਾ ਯੋਜ੍ਯੋ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਧ (ਕृਤ੍) ਕਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਅਸ਼ਵਥ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਰਭੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗੁਗਗਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠੇषੁ ਵਮਨਂ ਰੇਚਨਂ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸ਼ਣ । ਵਚਾਵਾਸਾਪਟੋਲਾਨਾਂ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕਲਿਨੀਤ੍ਵਚਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਸਾਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋ਷ਟ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਉਲਟੀ, ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਰਕਤ ਨਿਕਾਲਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਚ, ਵਾਸਾ, ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਕਲਿਨੀ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕषਾਯੋ ਮਧੁਨਾ ਪੀਤੋ ਵਾਤਹृਨ੍ਮਦਨਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕਰ੍ਣਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਕਸ਼ਾਏ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ, ਜੋ ਵਾਤ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕਰਨਫਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਨਾਲ ਪਖਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।