ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਣਾਪਾषਾਣਭੇਦੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਕਚੂਰ੍ਣਕਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲੀਭਿਰ੍ਗੁਡੇਨਾਪਿ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰੀਤਿ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕਣਾ, ਪਾਸ਼ਾਣਭੇਦ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੂਤਰ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤਾਨਾਗਰੀਧਾਤ੍ਰੀਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਰੇਗਾਰ੍ਤਃ ਸਸ਼ੂਲੋ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਵਾਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਨਾਗਰੀ, ਧਾਤਰੀ, ਵਾਜਿਗੰਧਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕੰਟਕਾ ਦਾ ਕਢਾ ਪੀਵੇ।

ਸਿਤਾਤੁਲ੍ਯੋ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਃ ਸਰ੍ਵਕृਚ੍ਛ੍ਰਨਿਵਾਰਣਃ । ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਰਸੋ ਵਾਪਿ ਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਯਵਖ਼ਾਰਾ, ਜੋ ਚੀਨੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਦਿਗਧਿਕਾ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਇਹ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲਵਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਹਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ ਕਰ੍ਪੂਰਚੂਰ੍ਣਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਮਕ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਪੂਰ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲੋਤ੍ਥਃ ਕਟੂष੍ਣੋਸ਼੍ਮਾਨਿਪਾਤਨਃ । ਸਰ੍ਵਮੇਹਹਰੋਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਰਸਃਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਨਿਸ਼ਾਯੁਤਃ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਾਰੁਦਾਰ੍ਵ੍ਯष੍ਟਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੇਣ ਮੇਹਹਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸ਼ਿਗਰੂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਢਾ, ਜੋ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਦਾਰੂ, ਦਾਰਵੀ ਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਨਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਪਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਮੋਟਾਪਾ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਜਾਗਣਾ, ਸੰਯਮ, ਕਸਰਤ ਤੇ ਸੋਚ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

ਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਭੋਜੀ ਸ੍ਯਾਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕृਨ੍ਮਧੁਵਾਰਿਣਾ । ਉष੍ਣਮਨ੍ਨਂ ਸਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਿਬਨ੍ਕृਸ਼ਤਨੁਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਜਣੇ ਯਵ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾਕਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਤਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗਰਮ ਭੋਜਨ ਜੂਸ ਸਮੇਤ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਚਵ੍ਯਜੀਰਕਂ ਵ੍ਯੋषਾ ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਮਲਾਃ । ਮਧੁਨਾ ਰਕ੍ਤਵਃ ਪੀਤਾ ਮੇਧੋਘ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਦੀਪਨਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਚਵਿਆ, ਜੀਰਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਹਿੰਗ, ਸੌਵਰਚਲ ਤੇ ਆਮਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਰਬੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਚਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਣਿ ਚ । ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧ ਘृਤ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਜਠਰੀ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਕਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਿਸ ਕੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕ੍ਰਮਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਦਸ਼ ਪੈਪ੍ਪਾਲਿਕਂ ਦਿਨਮ੍ । ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਪਯਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਥੈਵਾਪਾਨਯੇਤ੍ਪੁਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾ ਕੇ, ਹਰ ਦਿਨ ਦਸ ਪੈਪਾਲਿਕਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣ; ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮਾਤਰਾ ਘਟਾ ਦੇਣੀ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰषष੍ਟਿਕਭੋਜੀਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਕृष੍ਣਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਬृਂਹਣਂ ਮੁਦ੍ਗਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਚੌਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਪਲੀਹਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਥਹਰਂ ਘृਤਮ੍ । ਗਾਵਾ ਮਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਾ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਗੁਡਨ ਵਾਭਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਾ ਸ਼ੋਥਰੋਗਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪੁਨਰਨਵਾ ਦੇ ਕਢੇ ਤੇ ਪਿਸੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਸੋਥ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਗੁੜ ਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾ, ਸੋਥ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।

ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਜਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਲਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੋਪਚਿਤਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਞ੍ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਐਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਫੂਲਣਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਮਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭ੍ਰष੍ਟੋਰੁਚਕਤੈਲੇਨ ਕਲ੍ਕਃ ਪਥ੍ਯਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਕृष੍ਣਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਿਰੋਗਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪਥਿਆ ਦਾ ਪਿਸਾ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਮੂਲਨਸ੍ਯੇਨ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਮੁਹੀਗਣ੍ਡੀਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦੋ ਨਾਸ਼ਯੇਦਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲ ਦੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੁਹੀ ਤੇ ਗੰਡੀਰਿਕਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਪ ਨਾਲ ਗਠੜੀਆਂ ਤੇ ਗਠੜੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਲਗਣ੍ਡਂ ਤੁ ਲੇਪਤਃ । ਧਤ੍ਤੂਰੈਰਣ੍ਡਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਵਰ੍षਾਭੂਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸਰ੍षਪੈਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਸਤੀਕਰਨਪਲਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਗਲ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਧਤੂਰਾ, ਐਰੰਡ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ, ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਸਰੋਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਲ ਦੀ ਗਠੜੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲੇਪਃਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਿਰੋਤ੍ਥਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ । ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਸਿਨ੍ਧृਤ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪ੍ਰਲੇਪਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਦਾਇਕ ਸ਼ਲੀਪਦ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੋਭਾਂਜਨ, ਕਲਾ ਨਮਕ ਤੇ ਹਿੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾ ਮਧੁਯੁਤਾ ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਸ੍ਵਵ੍ਰਣਗੇਪਣੀ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਵ੍ਰਣਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ਸੋਜ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰੋ ਦਾਰ੍ਵੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਸ਼ੂਲਂ ਪਰਿषੇਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦਿਰਾ, ਦਾਰੂ ਤੇ ਨਯਗ੍ਰੋਧਾ ਜਖਮ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਨਵਾਂ ਜਖਮ, ਭਾਵੇਂ ਦਰਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯष੍ਟੀਮਧੁਕਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁष੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿषਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਵ੍ਰਣਾਨ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਘृਤਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਡਾਕਟਰ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੁਲੀਠੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋष੍ਮਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਗੇਰਣ੍ਡਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਵਨਿਦਾਕृਤਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਇਲਾਜ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਤ, ਖੂਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਾਂਸ, ਅਰੰਡ ਅਤੇ ਘਾਸ ਦਾ ਕਢਾ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਃ ਪੀਤਃ ਕੋष੍ਠਸ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਯੇਦਸृਕ੍ । ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਖੂਨ ਨੂੰ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੌ, ਬੇਰ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੀ ਰਸ, ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਦੇ, ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਨ੍ਨਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਪਿਵੇਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਰਞ੍ਜਾਰਿष੍ਟਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੌ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਓ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਕਰੰਜ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦੇ ਹੋਏ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਰ੍ਵਟਕੀਕृਤਃ । ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣੋ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵ੍ਰਧਨਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗੁਗਗਲ ਦੀ ਗੋਲੀ, ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਖਮ ਤੇ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾਸ੍ਵਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਤਲਂ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੇਨ ਵਾ । ਦਾਰ੍ਵੋਤ੍ਵਚਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਦੂਰਵਾ ਘਾਸ ਦੀ ਰਸ ਜਾਂ ਕੰਪਿਲਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪੀਠੀ, ਜਖਮ ਭਰਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੭੧ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦਿਰੋਗਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ । ਨਾਡੀਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਪਾਟ੍ਯ ਨਾਜੀਨਾਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਨਾਢੀ ਜਖਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੁਣ। ਨਾਢੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਜਖਮ ਵਾਂਗ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਪੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਰਾਜ੍ਯਯੋਜਿਤੈਃ । ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਭਗਨ੍ਦਰਮਥੋ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸਤਸ੍ਤੈਲਂ ਨਾਡੀਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਾਪਹਮ੍ । ਹਿਤਂ ਪਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਤੁ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ ॥ ੧,੧੭੧.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਨਾਢੀ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਗਗ੍ਗੁਤ੍ਰਿਫਲਾਕृष੍ਣਾਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚੈਕਾਂਸ਼ਯੋਜਿਤਾ । ਘੁਟਿ (ਗੁਡਿ) ਕਾਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਵਤਾਂ ਹਿਤਾ ॥ ੧,੧੭੧.

ਗੁਗਗਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਗਠ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।