ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਗੁਡੂਚੀਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲੇ ਰਸੇ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਿਦ੍ਧਂ ਘृਤਞ੍ਚੈਵ ਕਾਸਨੁਦ੍ਧृਦਿ ਦੀਪਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕੰਟਾਕਾਰੀ ਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਰਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਤੀਸ ਪਲੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਖਾਸੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਾਧਾਤ੍ਰੀਸਿਤਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਰੀਚਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਕ੍ਵਾਥ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਾਮਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਂ ਗੁਰੁਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧਾਤਰੀ, ਸਿਤਾ, ਸੁੰਠ, ਮਰੀਚ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਢਾ, ਏਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਵਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਬृਹਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰੈਃ । ਸਹਿਙ੍ਗੁਲਵਰ੍ਣ ਪੀਤਂ ਵਾਤਸ਼ੂਲਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਏਰੰਡ, ਦੋਨੋ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਅਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੇ, ਪੀਣ ਤੇ ਵਾਤ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਯष੍ਟੀਕਕਟੁਕਾਰਗ੍ਵਧੈਃ ਸ਼ृਤਮ੍ । ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦਾਹਸ਼ੂਲੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਯਸ਼ਟੀ, ਕਟੁਕਾ ਤੇ ਅਰਗਵਧਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਲਣ ਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਲਾਓ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਃ ਸਯष੍ਟੀਕਾਃ ਪਰਿਣਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਃ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਮਣ੍ਡੂਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਮ੍ । ਵਿਲਿਹਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋषਜਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਯਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਚਣ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਡੂਰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਾਟ ਕੇ, ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕृष੍ਣਾਹਰੀਤਕ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਚਤੁष੍ਪਞ੍ਚਭਾਗਿਕਾਃ । ਗੁਟਿਕਾ ਗੁਡਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧਗਦਾਪਹਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਹਰੀਤਕੀ, ਦੋ, ਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ, ਗੁੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਕਬਜ਼ ਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਰੀਤਕੀਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵृਤਸ੍ਤਥਾ । ਘृਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਦਂ ਪੇਯਮੁਦਾਵਰ੍ਤਾਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਯਵਕਸ਼ਾਰ, ਪੀਪਲੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਡਾਵਰਤ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਰੀਤਕੀਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਭਾਵਿਤਾਃ । ਵਟਿਕਾ ਮੂਤ੍ਰਪੀਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਨਾਹਭੇਦਿਕਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਹਰੀਤਕੀ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ, ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲੈਣ, ਕਬਜ਼ ਤੋੜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਤ੍ਰ੍ਯੂषਣਤ੍ਰਿਫਲਾਧਨ੍ਯਵਿਡਙ੍ਗਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੈਃ । ਕਲ੍ਕੀਕृਤੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਊਸ਼ਣ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਧਨਿਆ, ਵਿਡੰਗ, ਚਵਿਆ ਤੇ ਚਿਤਰਕਾ ਦਾ ਪੀਸ ਕੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਵਾਤ-ਗੁਲਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਮੂਲਂ ਨਾਗਰਮਾਨੀਤਂ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਹृਦਯਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ । ਸੌਵਚਲਂ ਤਦਰ੍ਧਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਾਨਾਞ੍ਚ ਘृਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਾਗਰ ਦਾ ਮੂਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦਾ ਘੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਣਾਪਾषਾਣਭੇਦੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਕਚੂਰ੍ਣਕਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲੀਭਿਰ੍ਗੁਡੇਨਾਪਿ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰੀਤਿ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕਣਾ, ਪਾਸ਼ਾਣਭੇਦ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੂਤਰ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤਾਨਾਗਰੀਧਾਤ੍ਰੀਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਰੇਗਾਰ੍ਤਃ ਸਸ਼ੂਲੋ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਵਾਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਨਾਗਰੀ, ਧਾਤਰੀ, ਵਾਜਿਗੰਧਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕੰਟਕਾ ਦਾ ਕਢਾ ਪੀਵੇ।

ਸਿਤਾਤੁਲ੍ਯੋ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਃ ਸਰ੍ਵਕृਚ੍ਛ੍ਰਨਿਵਾਰਣਃ । ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਰਸੋ ਵਾਪਿ ਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਯਵਖ਼ਾਰਾ, ਜੋ ਚੀਨੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਦਿਗਧਿਕਾ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਇਹ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲਵਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਹਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ ਕਰ੍ਪੂਰਚੂਰ੍ਣਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਮਕ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਪੂਰ ਦਾ ਚੂਰਨ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲੋਤ੍ਥਃ ਕਟੂष੍ਣੋਸ਼੍ਮਾਨਿਪਾਤਨਃ । ਸਰ੍ਵਮੇਹਹਰੋਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਰਸਃਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਨਿਸ਼ਾਯੁਤਃ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਾਰੁਦਾਰ੍ਵ੍ਯष੍ਟਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੇਣ ਮੇਹਹਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸ਼ਿਗਰੂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਢਾ, ਜੋ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਦਾਰੂ, ਦਾਰਵੀ ਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਨਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਪਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਮੋਟਾਪਾ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਜਾਗਣਾ, ਸੰਯਮ, ਕਸਰਤ ਤੇ ਸੋਚ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

ਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਭੋਜੀ ਸ੍ਯਾਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕृਨ੍ਮਧੁਵਾਰਿਣਾ । ਉष੍ਣਮਨ੍ਨਂ ਸਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਿਬਨ੍ਕृਸ਼ਤਨੁਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਜਣੇ ਯਵ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾਕਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਤਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗਰਮ ਭੋਜਨ ਜੂਸ ਸਮੇਤ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਚਵ੍ਯਜੀਰਕਂ ਵ੍ਯੋषਾ ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਮਲਾਃ । ਮਧੁਨਾ ਰਕ੍ਤਵਃ ਪੀਤਾ ਮੇਧੋਘ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਦੀਪਨਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਚਵਿਆ, ਜੀਰਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਹਿੰਗ, ਸੌਵਰਚਲ ਤੇ ਆਮਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਰਬੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਚਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਣਿ ਚ । ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧ ਘृਤ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਜਠਰੀ ਪਿਬੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਕਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਿਸ ਕੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕ੍ਰਮਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਦਸ਼ ਪੈਪ੍ਪਾਲਿਕਂ ਦਿਨਮ੍ । ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਪਯਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਥੈਵਾਪਾਨਯੇਤ੍ਪੁਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾ ਕੇ, ਹਰ ਦਿਨ ਦਸ ਪੈਪਾਲਿਕਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣ; ਫਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮਾਤਰਾ ਘਟਾ ਦੇਣੀ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰषष੍ਟਿਕਭੋਜੀਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਕृष੍ਣਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਬृਂਹਣਂ ਮੁਦ੍ਗਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜੋ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਚੌਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਪਲੀਹਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਥਹਰਂ ਘृਤਮ੍ । ਗਾਵਾ ਮਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਾ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਗੁਡਨ ਵਾਭਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਾ ਸ਼ੋਥਰੋਗਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪੁਨਰਨਵਾ ਦੇ ਕਢੇ ਤੇ ਪਿਸੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਸੋਥ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਗੁੜ ਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾ, ਸੋਥ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।

ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਜਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਲਾਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋऽਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਆਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲੋਪਚਿਤਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਞ੍ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਐਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਫੂਲਣਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਮਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭ੍ਰष੍ਟੋਰੁਚਕਤੈਲੇਨ ਕਲ੍ਕਃ ਪਥ੍ਯਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਕृष੍ਣਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਿਰੋਗਹਰਃ ਪਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪਥਿਆ ਦਾ ਪਿਸਾ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਮੂਲਨਸ੍ਯੇਨ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਮੁਹੀਗਣ੍ਡੀਰਿਕਾਸ੍ਵੇਦੋ ਨਾਸ਼ਯੇਦਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲ ਦੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੁਹੀ ਤੇ ਗੰਡੀਰਿਕਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਪ ਨਾਲ ਗਠੜੀਆਂ ਤੇ ਗਠੜੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗਲਗਣ੍ਡਂ ਤੁ ਲੇਪਤਃ । ਧਤ੍ਤੂਰੈਰਣ੍ਡਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਵਰ੍षਾਭੂਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸਰ੍षਪੈਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਸਤੀਕਰਨਪਲਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਗਲ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਧਤੂਰਾ, ਐਰੰਡ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ, ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਸਰੋਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਲ ਦੀ ਗਠੜੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲੇਪਃਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਿਰੋਤ੍ਥਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ । ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਸਿਨ੍ਧृਤ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪ੍ਰਲੇਪਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਦਾਇਕ ਸ਼ਲੀਪਦ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੋਭਾਂਜਨ, ਕਲਾ ਨਮਕ ਤੇ ਹਿੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾ ਮਧੁਯੁਤਾ ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਸ੍ਵਵ੍ਰਣਗੇਪਣੀ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਵ੍ਰਣਗੇਪਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਦਾ ਪਿਸਾ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਖਮ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ਸੋਜ ਤੇ ਘਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰੋ ਦਾਰ੍ਵੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਸ਼ੂਲਂ ਪਰਿषੇਚਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦਿਰਾ, ਦਾਰੂ ਤੇ ਨਯਗ੍ਰੋਧਾ ਜਖਮ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਨਵਾਂ ਜਖਮ, ਭਾਵੇਂ ਦਰਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।