ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਵृਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ਰ੍ਕਗ ਮਧੁ । ਮੋਦਕਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਪੀਪਲੀ, ਚੀਨੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਿਠਾ, ਖੂਨ ਤੇ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਮਾਸ਼ਾਯਾਂ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਕਾਸੀ ਕਿਮਰ੍ਥਮਵਸੀਦਤਿ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜਦੋਂ ਵਾਸਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ, ਕਸ਼, ਅਤੇ ਖਾਂਸੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਆਟਰੂਪਕਮृਦ੍ਵੀਕਾਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ । ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਾਢ੍ਯਃ ਕਾਸਨਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਆਟਰੂਪਾ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਪਥਿਆ ਦਾ ਕਢਾ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖਾਂਸੀ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਅਤੇ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਾਰਸਃ ਖਣ੍ਡਮਧੁਯੁਤਃ ਪੀਤੋऽਥਰਕ੍ਤਜਿਤ੍ । ਸਲ੍ਲਕੀਬਦਰੀਜਮ੍ਬੁਪ੍ਰਿਯਾਲਾਮ੍ਰਾਰ੍ਜੁਨਂ ਧਵਃ । ਪੀਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਞ੍ਚ ਮਧ੍ਵਾਢ੍ਯਂ ਪृਥਕ੍ਛੋਣਿਤਵਾਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਵਾਸਾ ਦਾ ਰਸ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਲਕੀ, ਬਦਰੀ, ਜੰਬੂ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਅੰਬ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਧਵਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਖੂਨ ਵਗਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਾਯਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਘृਤਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਸ਼ੀਣੀ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰ੍ਭਾਤਿ ਦੇਵਵਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੇ ਜੜ੍ਹ, ਫਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀ ਕਣਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਰਿਚਂ ਗੁਡਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਾਸਘ੍ਨੋ ਮੋਦਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤृष੍ਣਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਪੀਪਲੀ, ਸੁੰਠ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਿਠਾ ਖਾਂਸੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਗੁਡੂਚੀਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲੇ ਰਸੇ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘृਤਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕਾਸਨੁਦ੍ਵਹ੍ਨਿਦਾਪਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕੰਟਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਤੀਹ ਪਲਾਂ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤ ਘੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਖਾਂਸੀ ਲਈ ਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਤਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਹਕ੍ਕਾਘ੍ਨੀ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾ । ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਵੇਦ੍ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੋ ਸਵਿਸ਼੍ਵਾਮੁष੍ਣਵਾਰਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕਾਲਾ ਭਾਂਗ, ਆਂਵਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਭਾਂਗ, ਸੁੰਠ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਾਰੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਾਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਵਾ ਖਾਦਿਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮੁਖੇ । ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲਿਕਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਨਾਗਰੇਣ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸੁਰ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ, ਤੇਲ ਲਗਾ ਖਾਦਿਰਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਜਾਂ ਪਥਿਆ ਪੀਪਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਅਦਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੋ।

ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਛਰ੍ਦਿਹृਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸਹ । ਆਮ੍ਰਜਮ੍ਬੂਕषਾਯਂ ਵਾ ਪਿਬੋਨ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਵਿਡੰਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣਾ, ਜਾਂ ਅੰਬ ਤੇ ਜੰਬੂ ਦਾ ਕਢਾ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ, ਉਲਟੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਛਰ੍ਦਿ ਸਰ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਣੁਦਤਿ ਤृष੍ਣਾਞ੍ਚੈਵਾਪਕਰ੍षਤਿ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਭ੍ਰਮਮੂਰ੍ਛਾਹृਤ੍ਪੀਤਾ ਸਾ ਮਧੁਨਾਪਿ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਉਲਟੀ, ਪਿਆਸ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਹਿਤਂ ਪਾਨਾਦਪਸ੍ਮਾਰਗ੍ਰਹਾਦਿਨੁਤ੍ । ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਕਰਸੋ ਵਾਜ੍ਯਂ ਸਯष੍ਟਿਕਂ ਤਦਰ੍ਥਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪੰਜਗਵਿਆ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਿਰਗੀ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪਰੇਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਕੁਸਮਾਂਡਾ ਦਾ ਰਸ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸਵਚਾਕੁष੍ਠਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਭਿਰੇਵ ਚ । ਪੁਰਾਣਂ ਸੇਵ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਗ੍ਰਹਾਪਸ੍ਮਾਰਦ੍ਘृਨੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਵਚ, ਕੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਘੀ ਉਨਮਾਦ, ਭੂਤ-ਪਰੇਤ ਅਤੇ ਮਿਰਗੀ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਕषਾਯੇ ਚ ਕਲ੍ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ । ਘृਤਪਕ੍ਵਨ੍ਤੁ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਵृष੍ਯਂ ਮਾਂ ਸਾਯ ਪੁਤ੍ਰਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਉਹ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀ ਕਸ਼ਾਏ ਜਾਂ ਪੀਸ ਕੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਘੀ ਨਾਲ ਲੈਵੇ; ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਵਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨੀਲੀਮੁਣ੍ਡੀਰਿਕਾਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਛਿਨ੍ਨਾਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਬਨ੍ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਡੀਆਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚਿਨਾ ਦੇ ਕਢੇ ਨਾਲ ਪੀਣ, ਵਾਤਰਕਤ ਨੂੰ—even ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇ—ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਗੁਡਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁष੍ਟਾਰ੍ਸ਼ੋਵਾਤਸਾਦਨਾਃ । ਗਡਚੀਸ੍ਵਰਸਂ ਕਲ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਮੇਵ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪੰਜ ਪਥਿਆ ਜਗਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਸ਼ਟ, ਬਾਝ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਪੀਸ, ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕਢਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਕਂ ਕਾਲਾਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਤਃ । ਕੁष੍ਠਵ੍ਰਣਾਦਿਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ृਤਮਾਜ੍ਯਂ ਸਦੁਗ੍ਧਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕਾਲਾ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਕਢਾ ਤੇ ਪੀਸ ਵਾਤਰਕਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਘੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਕੁਸ਼ਟ, ਜਖਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਗ੍ਗੁਲੁਰ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਮੂਰ੍ਛਾਪਹਾਰਕਃ । ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਚ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਗੁਗਗਲੁ ਵਾਤਰਕਤ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗੁਗਗਲੁ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲੈਣ, ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਕੜਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਕਕ੍ਵਾਥਃ ਸਾਮਵਾਤਾਰ੍ਤਿਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ । ਦਸ਼ਮੂਲਾਮृਤੈਰਣ੍ਡਰਾਸ੍ਨਾਨਾਗਰਦਾਰੁਭਿਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸੁੰਠ ਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ ਦਾ ਕਢਾ ਵਾਤ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਤ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਸ਼ਮੂਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਏਰੰਡ, ਰਾਸਨਾ, ਨਾਗਰ ਤੇ ਦਾਰੂ ਨਾਲ ਵੀ।

ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਹਸ਼ੋਥਂ ਮਰੀਚਗੁਡਸਂਯੁਤਃ । ਕਾਸਘ੍ਨੋ ਮੋਦਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤृष੍ਣਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਮਰੀਚ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਢਾ ਵੱਡੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੋਦਕ ਖਾਸੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੁਕਾ ਕੇ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਗੁਡੂਚੀਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲੇ ਰਸੇ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਿਦ੍ਧਂ ਘृਤਞ੍ਚੈਵ ਕਾਸਨੁਦ੍ਧृਦਿ ਦੀਪਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕੰਟਾਕਾਰੀ ਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਰਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਤੀਸ ਪਲੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਖਾਸੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਾਧਾਤ੍ਰੀਸਿਤਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਰੀਚਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਕ੍ਵਾਥ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਸਾਮਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਂ ਗੁਰੁਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧਾਤਰੀ, ਸਿਤਾ, ਸੁੰਠ, ਮਰੀਚ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਢਾ, ਏਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਵਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਬृਹਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰੈਃ । ਸਹਿਙ੍ਗੁਲਵਰ੍ਣ ਪੀਤਂ ਵਾਤਸ਼ੂਲਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਏਰੰਡ, ਦੋਨੋ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਅਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੇ, ਪੀਣ ਤੇ ਵਾਤ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਯष੍ਟੀਕਕਟੁਕਾਰਗ੍ਵਧੈਃ ਸ਼ृਤਮ੍ । ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦਾਹਸ਼ੂਲੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਯਸ਼ਟੀ, ਕਟੁਕਾ ਤੇ ਅਰਗਵਧਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਲਣ ਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਲਾਓ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਃ ਸਯष੍ਟੀਕਾਃ ਪਰਿਣਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਃ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਮਣ੍ਡੂਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਮ੍ । ਵਿਲਿਹਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋषਜਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਯਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਚਣ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਡੂਰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਚਾਟ ਕੇ, ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕृष੍ਣਾਹਰੀਤਕ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਚਤੁष੍ਪਞ੍ਚਭਾਗਿਕਾਃ । ਗੁਟਿਕਾ ਗੁਡਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧਗਦਾਪਹਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਹਰੀਤਕੀ, ਦੋ, ਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ, ਗੁੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਕਬਜ਼ ਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਰੀਤਕੀਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵृਤਸ੍ਤਥਾ । ਘृਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਦਂ ਪੇਯਮੁਦਾਵਰ੍ਤਾਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਯਵਕਸ਼ਾਰ, ਪੀਪਲੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਡਾਵਰਤ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਰੀਤਕੀਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਭਾਵਿਤਾਃ । ਵਟਿਕਾ ਮੂਤ੍ਰਪੀਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਨਾਹਭੇਦਿਕਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਹਰੀਤਕੀ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ, ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਲੈਣ, ਕਬਜ਼ ਤੋੜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਤ੍ਰ੍ਯੂषਣਤ੍ਰਿਫਲਾਧਨ੍ਯਵਿਡਙ੍ਗਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੈਃ । ਕਲ੍ਕੀਕृਤੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਊਸ਼ਣ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਧਨਿਆ, ਵਿਡੰਗ, ਚਵਿਆ ਤੇ ਚਿਤਰਕਾ ਦਾ ਪੀਸ ਕੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਵਾਤ-ਗੁਲਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।