ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਧੂਕਸਾਰਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਵਚੋषਣਕਣਾਃ ਸਮਾਃ । ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਪਿष੍ਟ੍ਵਾਮ੍ਭਸਾ ਨਸ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਮਧੂਕ, ਸਾਰਾ, ਸਿੰਧੂਤਥ, ਵਚ ਤੇ ਉਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲਾਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟੁਕਾਰਗ੍ਵਧੈਃ ਕृਤਃ । ਸਕ੍ਸ਼ਾਰੋ ਭੇਦਨਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੇਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕਟੁਕਾ ਤੇ ਆਰਗਵਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਸ਼ਾਯ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਬੁਖਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਹੌषਧਾਮृਤਾਮੁਸ੍ਤਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਧਾਨ੍ਯਕੈਃ । ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤृਤੀਯਕਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੋਜਿਤਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਮਹਾਔਸ਼ਧ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਮੂਸਤਾ, ਚੰਦਨ, ਉਸ਼ੀਰ ਤੇ ਧਾਣਿਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਸ਼ਾਯ, ਚੀਨੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਪਾਮਗਜਟਾਕਟ੍ਯਾਂ ਲੋਹਿਤੈਃ ਸਪ੍ਤਤਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਰੇ ਰਵੇਰ੍ਨੂਨਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤृਤੀਯਕਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਲੈ ਕੇ, ਸਤ ਧਾਗੇ ਕਮਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਉਤ੍ਤਰੇ ਕੂਲੇ ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਾਪਸੋ ਮृਤਃ । ਤਸ੍ਮੈ ਤਿਲੋਦਕਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯੈਕਾਹਿਕੋ ਜ੍ਵਰਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ-ਰਹਿਤ ਤਾਪਸ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਫਲਾਵਾਸਕਸ੍ਯ ਚ । ਮृਦ੍ਵੀਕਾਯਾ ਬਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਿਦਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਗੁਡੂਚੀ, ਵਿਫਲਾ, ਵਾਸਕਾ, ਮ੍ਰਦਵੀਕਾ ਤੇ ਬਲਾ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ ਤੇ ਪਿਸਟਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਧਾਤ੍ਰੀਸ਼ਿਵਾਕਣਾਵਹ੍ਨਿਕ੍ਵਾਥਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਹਰਣਮੌषਧਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯਥ ॥ ੧,੧੭੦.

ਧਾਤਰੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਕਣਾ ਤੇ ਵਹਨੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਸ਼ਾਯ ਸਭ ਬੁਖਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਦਸਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਪृਸ਼੍ਰਿਪਰ੍ਣੋਬਲਾਵਿਲ੍ਵਨਾਗਰੋਤ੍ਪਲਧਾਨ੍ਯਕੈਃ । ਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਭੂਨਿਮ੍ਬਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੈਃ ਸ਼ृਤਾਃ । ਜ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਮਤੀਸਾਰਂ ਸਜ੍ਵਰਂ ਸਮਹੌषਧਾਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਪਰਨੀ, ਬਲਾ, ਬਿਲਵਾ, ਨਾਗਰ, ਉਤਪਲਾ, ਧਾਣਿਆ, ਪਾਠਾ, ਇੰਦਰਯਵ, ਭੂਨਿੰਬ, ਮੂਸਤਾ ਤੇ ਪਰਪਟਕ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਸ਼ਾਯ, ਮਹਾ-ਔਸ਼ਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਦਸਤ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਨਾਗਰਾਤਿਵਿषਾਮੁਸ੍ਤਭੂਨਿਮ੍ਬਾਮृਤਵਤ੍ਸਕੈਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਹਰਃ ਕ੍ਵਥਃ ਸਰ੍ਵਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਾਗਰ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਮੂਸਤਾ, ਭੂਨਿੰਬ ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਵਤਸਕਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਸ਼ਾਯ ਸਭ ਬੁਖਾਰਾਂ ਤੇ ਸਭ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਸਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕਦਿਵ੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਸ਼ृਤਂ ਪਯਃ । ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੋ ਪृਸ਼੍ਰਿਪਰ੍ਣੋ ਬृਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਮੂਸਤਾ, ਪਰਪਟਕ, ਦਿਵਯ-ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰ, ਸ਼ਾਲਪਰਨੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਪਰਨੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਤੇ ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਬਲਾਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਾਬਿਲ੍ਵਾਦਿ ਪਾਠਾਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍ । ਏਤਦਾਹਾਰਸਂਯੋਗੇ ਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਲਾ, ਅਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ, ਬਿਲਵਾ, ਪਾਠਾ, ਨਾਗਰ ਤੇ ਧਾਣਿਆ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਦਸਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਬਿਲ੍ਵਚੂਤਾਸ੍ਥਿਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਖਣ੍ਡਂ ਮਧ੍ਵਤਿਸਾਰਨੁਤ੍ । ਅਤਿਸਾਰੇ ਹਿਤਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਕਣਾਯੁਤਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਬਿਲਵਾ ਤੇ ਆਮ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ, ਖੰਡ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦਸਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਵਤ੍ਸਕਾਤਿਵਿषਾਵਿਸ਼੍ਵਕਣਾਕਨ੍ਦਕषਾਯਕਃ । ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਮਸ਼ੂਲਾਢ੍ਯੇ ਹ੍ਯਤੀਸਾਰੇ ਸਸ਼ੋਣਿਤ ॥ ੧,੧੭੦.

ਵਤਸਕਾ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਣਾ ਤੇ ਕੰਡਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਸ਼ਾਯ, ਦਰਦ ਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਥ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣੀ ਚਾਗ੍ਰਿਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਚਿਤ੍ਰਕਾਕ੍ਵਾਥਕ੍ਲਕਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਹਣੀਘ੍ਨਂ ਕ੍ਸ਼ृਤਂ ਹਵਿਃ । ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੋਥੋਦਰਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹੁਣ ਗ੍ਰਹਣੀ ਦੀ ਇਲਾਜ: ਗ੍ਰਹਣੀ ਚਿਤਰਕ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ ਤੇ ਪਿਸਟਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੇ ਘੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਚਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਲਮਾ, ਸੋਜ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪਲੀਹਾ, ਦਰਦ ਤੇ ਬਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਞ੍ਚ ਵਿਡਙ੍ਗੌਦ੍ਭਿਦਮੇਵ ਚ । ਸਾਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸਮਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸੌਵਰਚਲ, ਸੈਂਧਵ, ਵਿਡੰਗ, ਉਦਭਿਦ ਤੇ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਲੂਣ ਇਸ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਭੇषਜਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਰਾਗ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵੈ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਰਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਚ੍ਚਾਰ੍ਸ਼ਸੋਘ੍ਨਨ੍ਤੁ ਯਦ੍ਧਿ ਤਕ੍ਰਂ ਨਵੋਦ੍ਧृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਅਰਸ਼ ਦੀ ਦਵਾਈ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਓਪਰੇਸ਼ਨ, ਖਾਰ ਅਤੇ ਅੱਗ। ਨਵਾਂ ਮਥਿਆ ਹੋਇਆ ਛਾਸ਼ ਵੀ ਅਰਸ਼ ਲਈ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਗੁਡੂਟੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਕ੍ਤਾਮਭਯਾਂ ਘृਤਭਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵृਦਰ੍ਸ਼ੋਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦਮ੍ਲਲੋਣਿਕਾਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਗੁਡੂਚੀ, ਪੀਪਲੀ ਅਤੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਅਭਯਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਖੱਟੀ ਤੇ ਨਮਕੀਨ ਚੀਜ਼ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਸ਼ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਿਲੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕੁष੍ਠ ਵਿਨਾਸ਼ਨਃ । ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਸਮਰਿਚਂ ਸਤ੍ਰ੍ਯੂषਣਮਥਾਗ੍ਨਿਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤਿਲ ਦਾ ਰਸ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਅਰਸ਼ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪੰਜ ਕੋਲ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਮਸਾਲਾ ਪਚਨ ਨੂੰ ਤੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਰੀਤਕੀ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਨਾਗੇਰਣ ਗੁਡੇਨ ਵਾ । ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਾ ਵਾਪਿ ਸਾਤਤ੍ਯੇਨਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਜਾਂ ਅਦਰਕ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾਣੀ, ਪਚਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਫਲਤ੍ਰਿਕਾਮृਤਾਸਾਤਿਕ੍ਤਾਭੂਨਿਮ੍ਬਨਿਮ੍ਬਜਃ । ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਯੁਤੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਸਕਾਮਲਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਫਲਤ੍ਰਿਕਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ, ਕਰਵੀਆਂ ਭੂਨਿੰਬਾ ਤੇ ਨਿੰਬਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੀਲੀਆ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ਰ੍ਕਗ ਮਧੁ । ਮੋਦਕਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਪੀਪਲੀ, ਚੀਨੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਿਠਾ, ਖੂਨ ਤੇ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਮਾਸ਼ਾਯਾਂ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਕਾਸੀ ਕਿਮਰ੍ਥਮਵਸੀਦਤਿ ॥ ੧,੧੭੦.

ਜਦੋਂ ਵਾਸਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ, ਕਸ਼, ਅਤੇ ਖਾਂਸੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਆਟਰੂਪਕਮृਦ੍ਵੀਕਾਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ । ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਾਢ੍ਯਃ ਕਾਸਨਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਆਟਰੂਪਾ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਪਥਿਆ ਦਾ ਕਢਾ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖਾਂਸੀ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਅਤੇ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਾਰਸਃ ਖਣ੍ਡਮਧੁਯੁਤਃ ਪੀਤੋऽਥਰਕ੍ਤਜਿਤ੍ । ਸਲ੍ਲਕੀਬਦਰੀਜਮ੍ਬੁਪ੍ਰਿਯਾਲਾਮ੍ਰਾਰ੍ਜੁਨਂ ਧਵਃ । ਪੀਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਞ੍ਚ ਮਧ੍ਵਾਢ੍ਯਂ ਪृਥਕ੍ਛੋਣਿਤਵਾਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਵਾਸਾ ਦਾ ਰਸ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਲਕੀ, ਬਦਰੀ, ਜੰਬੂ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਅੰਬ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਧਵਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਖੂਨ ਵਗਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੂਲਫਲਪਤ੍ਰਾਯਾ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਘृਤਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਸ਼ੀਣੀ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਦਿਰ੍ਭਾਤਿ ਦੇਵਵਤ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੇ ਜੜ੍ਹ, ਫਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀ ਕਣਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਰਿਚਂ ਗੁਡਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਾਸਘ੍ਨੋ ਮੋਦਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤृष੍ਣਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੭੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਪੀਪਲੀ, ਸੁੰਠ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਿਠਾ ਖਾਂਸੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਗੁਡੂਚੀਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲੇ ਰਸੇ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘृਤਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕਾਸਨੁਦ੍ਵਹ੍ਨਿਦਾਪਨਮ੍ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕੰਟਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਤੀਹ ਪਲਾਂ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤ ਘੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਖਾਂਸੀ ਲਈ ਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਤਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਹਕ੍ਕਾਘ੍ਨੀ ਮਧੁਸਂਯੁਤਾ । ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਵੇਦ੍ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੋ ਸਵਿਸ਼੍ਵਾਮੁष੍ਣਵਾਰਿਣਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਕਾਲਾ ਭਾਂਗ, ਆਂਵਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਭਾਂਗ, ਸੁੰਠ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਾਰੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਾਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦੇ ਵਾ ਖਾਦਿਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮੁਖੇ । ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲਿਕਾਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਨਾਗਰੇਣ ਵਾ ॥ ੧,੧੭੦.

ਸੁਰ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ, ਤੇਲ ਲਗਾ ਖਾਦਿਰਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਜਾਂ ਪਥਿਆ ਪੀਪਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਅਦਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੋ।