ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਮੋऽਪਿ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਬਾਣੈਰ੍ਯਮਪੁਰਞ੍ਚ ਤਾਨ੍ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤੋऽਭ੍ਯਾਗਾਦ੍ਰਾਵਣੋ ਹਰਣਾਯ ਹਿ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਇਆ।

ਮृਗਰੂਪਂ ਸ ਮਾਰੀਚਂ ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਰੇऽਥ ਤ੍ਰਿਦਣ੍ਡਧृਕ੍ । ਸੀਤਯਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਰਾਮੋ ਮਾਰੀਚਂ ਨਿਜਘਾਨ ਹ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਃ ਸ ਚ ਪ੍ਰਾਹ ਹਾ ਸੀਤੇ ! ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋਤਿ ਚ । ਸੀਤੋਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਥਾਗਾਦ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਾਨੁਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਮਾਰੀਚ ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, 'ਹਾ ਸੀਤੇ! ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਸੀਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਇਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਉਵਾਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਮਾਯਾ ਨੂਨਂ ਸੀਤਾ ਹृਤੇਤਿ ਸਃ । ਰਾਵਣੋऽਨ੍ਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹ੍ਯਙ੍ਕੇਨਾਦਾਯ ਜਾਨਕੀਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਸੀਤਾ ਲੈ ਗਈ।' ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ।

ਜਟਾਯੁषਂ ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਯਯੌ ਲਙ੍ਕਾਂ ਤਤੋ ਬਲੀ । ਅਸ਼ੋਕਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਂ ਤਾਮਧਾਰਯਤ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਵਾਈ।

ਆਗਤ੍ਯ ਰਾਮਃ ਸੂਨ੍ਯਾਞ੍ਚ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ । ਸ਼ੋਕਂ ਕृਤ੍ਵਾਥ ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਗਣਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਆਇਆ ਤੇ ਸੁੰਨ ਪਰਨਾਂ ਦੀ ਝੋਂਪੜੀ ਵੇਖੀ। ਜਾਨਕੀ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਜਟਾਯੁषਞ੍ਚ ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਤਦੁਕ੍ਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ ਸਖ੍ਯਂ ਤਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਈ।

ਸਪ੍ਤ ਤਾਲਾਨ੍ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਸ਼ਰੇਣਾਨਤਪਰ੍ਵਣਾ । ਵਾਲਿਨਞ੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਯਾਂ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲ ਰੁੱਖ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਰਾਮ ऋਸ਼੍ਯਮੂਕੇ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਾਨ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਾਨ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।

ਸੀਤਾਯਾ ਮਾਰ੍ਗਣਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼ਾਸੁ ਸੋਤ੍ਸਵਾਨ੍ । ਪ੍ਰਤੀਚੀਮੁਤ੍ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮਾਗਤਾਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਤੁ ਦਿਸ਼ਂ ਯੇ ਚ ਮਾਰ੍ਗਯਨ੍ਤੋऽਥ ਜਾਨਕੀਮ੍ । ਵਨਾਨਿ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਨਦੀਨਾਂ ਪੁਲਿਨਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੪੩.

ਜੋ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੱਭਣ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੰਗਾਲੇ।

ਜਾਨਕੀਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਮਰਣੇ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ । ਸਮ੍ਪਾਤਿਵਚਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹਨੂਮਾਨ੍ਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਜਾਨਕੀ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ। ਪਰ ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ।

ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਪੁਪ੍ਲੁਵੇ ਮਕਰਾਲਯਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜਾਨਕੀਂ ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।

ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਭਿਸ਼੍ਚ ਰਾਵਣੇਨ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ । ਭਵ ਭਾਰ੍ਯੇਤਿ ਵਦਤਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀਞ੍ਚ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਡਰਾਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ,' ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ।

ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਂ ਕਪਿਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾਂ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਦੂਤੋऽਹਂ ਸ਼ੋਕਂ ਮਾ ਕੁਰੁ ਮੈਥਿਲਿ ॥ ੧,੧੪੩.

ਵਾਨਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੰਗਲੀਆਂ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।'

ਸ੍ਵਾਭਿਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਮੇ ਦੇਹਿ ਯੇਨ ਰਾਮਃ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਤਿ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਦੌ ਸੀਤਾ ਵੇਣੀਰਤ੍ਨਂ ਹਨੂਮਤੇ ॥ ੧,੧੪੩.

ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਰਤਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਯਥਾ ਰਾਮੋ ਨਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵਾਚ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕਪੇ । ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਹਨੁਮਾਨ੍ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਬਭਞ੍ਜ ਹ ॥ ੧,੧੪੩.

ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਬਾਗ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ।

ਹਤ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਬਨ੍ਧਨਂ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਃ । ਸਰ੍ਵੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤੋ ਬਾਣੈਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਵਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਅਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਖੁਦ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਰਾਮਦੂਤੋऽਸ੍ਮਿ ਹਨੁਮਾਨ੍ਦੇਹਿ ਰਾਮਾਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਦੀਪਯਾਮਾਸ ਪੁਚ੍ਛਕਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ; ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਕਪਿਰ੍ਜ੍ਵਲਿਤਲਾਙ੍ਗੂਲੋ ਲਙ੍ਕਾਂ ਦੇਹੇऽ ਮਹਾਬਲਃ । ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਾਯਾਤੋ ਰਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਸ ਵਾਨਰਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਫਲਂ ਮਧੁਵਨੇ ਦृष੍ਟਾ ਸੀਤਤ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । ਵੇਣੀਰਤ੍ਨਞ੍ਚ ਰਾਮਾਯ ਰਾਮੋ ਲਙ੍ਕਾਪੁਰ੍ਰੀ ਯਯੌ ॥ ੧,੧੪੩.

ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਲੰਕਾ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

ਸਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ ਹਨੁਮਾਨ੍ਸਾਂਗਦਸ਼੍ਚ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਵਿਭੀषਣੋऽਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ਼ਰਣਂ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ ੧,੧੪੩.

ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੂਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।

ਲਙ੍ਕੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇष੍ਵਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਦ੍ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਰਾਵਣਾਨੁਜਮ੍ । ਰਾਮੋ ਨਲੇਨ ਸੇਤੁਞ੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾਬ੍ਧੌ ਚੋਤ੍ਤਤਾਰ ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਸੁਵੇਲਾਵਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ਹ । ਅਥ ਤੇ ਵਾਨਰਾ ਵੀਰਾ ਨੀਲਾਙ੍ਗਦਨਲਾਦਯਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਨੀਲ, ਅੰਗਦ, ਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਵੀਰ ਆਏ।

ਧੂਮ੍ਰਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤ੍ਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤਦਾ । ਮੈਨ੍ਦਦ੍ਵਿਵਿਦਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਬਭਞ੍ਜਿਰੇ ॥ ੧,੧੪੩.

ਜਾਂਬਵੰਤ, ਮੈੰਦ, ਦਿਵਿਦ, ਤੇ ਧੂੰਮਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਲੰਕਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕਾਯਾਨ੍ਕਾਲਾਞ੍ਜਨਚਯੋਪਮਾਨ੍ । ਰਾਮਃ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਹਤ੍ਵਾ ਸਕਪਿਃ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਕੋਲੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਞ੍ਚ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦੇਵਾਨ੍ਤਕਨਰਾਨ੍ਤ ਕੌ । ਮਹੋਦਰਮਹਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਤਿਕਾਯਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਉਸ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ, ਧੂੰਮਰਾਖਸ਼, ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਅਤਿਕਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਮਾਰੇ।

ਕੁਮ੍ਭਂ ਨਿਕੁਮ੍ਭਂ ਮਤ੍ਤਞ੍ਚ ਮਕਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਹ੍ਯਕਮ੍ਪਨਮ੍ । ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਂ ਵੀਰਮੁਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ, ਮੱਤ, ਮਕਰਾਖਸ਼, ਅਕੰਪਨ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਯੋਧਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਰਾਵਣਿਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਚ੍ਛਿਨ੍ਤ ਹ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈ ਰਾਘਵੋ ਬਲੀ । ਨਿਕृਤ੍ਯ ਬਾਹੁਚਕ੍ਰਾਣਿ ਰਾਵਣਨ੍ਤੁ ਨ੍ਯਪਾਤਯਨ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।