ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰ੍ਮਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਕ੍ਰੇ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਕਾਨ੍ਕ੍ਰਤੂਨ੍ । ਸਾ ਮਹੀਪਤਿਨਾ ਰੇਮੇ ਰਾਮੇਣੈਵ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੧੪੨.

ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯਾਗ ਕੀਤੇ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ।

ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਸੀਤਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੇਜੇ ਨ ਰਾਵਣਮ੍ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਸਾ ਗਤਾ ਰਾਘਵਂ ਸਦਾ ॥ ੧,੧੪੨.

ਸੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਕੰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੀ।

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤੁ ਸਾ ਸੀਤਾ ਹ੍ਯਨਸੂਯਾ ਯਥੈਵ ਤੁ । ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੧੪੨.

ਉਹ ਸੀਤਾ ਸੱਚੀ ਪਤੀ ਭਗਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਸੂਯਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਪਤੀ ਭਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕੁष੍ਠੀ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨੇऽਭਵਤ੍ਪੁਰਾ । ਤਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪਤਿਂ ਦੇਵਮਿਵਾਰ੍ਚਯਤ੍ ॥ ੧,੧੪੨.

ਕਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਪੂਜਿਆ।

ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਾਪਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਤਮਮਨ੍ਯਤ ਦੈਵਤਮ੍ । ਭਰ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾਨਯਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਲ੍ਕਮਾਦਾਯ ਚਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੪੨.

ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ ਨੇ ਡਾਂਟਿਆ, ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ। ਪਤੀ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਨਫਰਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ ਤੇ ਵਾਧੂ ਪੈਸਾ ਲਿਆ।

ਪਥਿ ਸੂਲੇ ਤਦਾ ਪ੍ਰੋਤਮਚੌਰਂ ਚੌਰਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਮਤਿਦੁਃ ਖਾਰ੍ਤਮਨ੍ਧਕਾਰੇऽਥ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੧੪੨.

ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚੋਰ, ਚੋਰੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕ 'ਚ, ਸੂਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਂਡਵਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ।

ਪਤ੍ਨੀਸ੍ਕਨ੍ਧਸਮਾਰੂਢਸ਼੍ਚਾਲਯਾਮਾਸ ਕੌਸ਼ਿਕਃ । ਪਾਦਾਵਮਰ੍ਸ਼ਣਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ ॥ ੧,੧੪੨.

ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਮਾਂਡਵਿਆ ਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਾਂਡਵਿਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਮृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਹਂ ਚਾਲਿਤਃ ਪਦਾ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਹ ਤਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨੋਦਯਮੇष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੪੨.

ਮਾਂਡਵਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਹਿਲਾਏ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੇਗਾ।"

ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਾਭਾਵਾਦ ਭਵਤ੍ਸਤਤਂ ਨਿਸ਼ਾ । ਬਹੂਨ੍ਯਬ੍ਦਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਭਯਂ ਯਯੁਃ ॥ ੧,੧੪੨.

ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਨਾ ਚੜ੍ਹਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤਾਮੂਚੇ ਪਦ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤੇ ਤੇਜਸੈਵ ਤਪਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਨੇਨ ਵੈ ॥ ੧,੧੪੨.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਗਏ। ਪਦਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤਪ ਦੀ ਅੱਗ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਠੰਡੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨੋਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਦਯਾਦ੍ਧਾਨਿਰ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭਵਤਾਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੪੨.

ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮੇਤ ਸਭ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮਤ੍ਰੇਰਨਸੂਯਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਦਯਤ ਵੈ ਪਤ੍ਨੀਂ ਭਾਨੋਰੁਦਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ ੧,੧੪੨.

ਇਸ ਲਈ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਮਨਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ।

ਤੈਃ ਸਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਾ ਗਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨਸੂਯਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ । ਕृਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯੋਦਯਂ ਸਾ ਚ ਤਂ ਭਰ੍ਤਾਰਮਜੀਵਯਤ੍ । ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਨਸੂਯਾਯਾਃ ਸੀਤਾਭੂਦਧਿਕਾ ਕਿਲ ॥ ੧,੧੪੨.

ਉਹ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ। ਪਤਿਵਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਤਿਵਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਿਖਾਈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੪੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਰਾਮਾਯਣਮਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਨਾਭ੍ਯਬ੍ਜਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਰੀਚਿਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮਾਇਣ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚੀ ਹੋਇਆ।"

ਮਰੀਚੇਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਵਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਨੋਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰਸ੍ਯਾਭੂਦ੍ਵਂਸ਼ੇ ਰਾਜਾ ਰਘੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ, ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਵਿ, ਅਤੇ ਰਿਵਿ ਤੋਂ ਮਨੂ ਹੋਇਆ। ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਘੁ ਹੋਇਆ।

ਰਘੋਰਜਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤੋ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਬਲੀ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਘੁ ਤੋਂ ਅਜਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਅਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ।

ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਮ ਭੂਦ੍ਰਾਮੋ ਭਰਤਃ ਕੈਕਯੀਸੁਤਃ । ਸੁਤੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਕ੍ਸ਼ੁਘ੍ਨੌ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾਂ ਬਭੂਵਤੁਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਕੌਸਲਿਆ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜਨਮੇ।

ਰਾਮੋ ਭਕ੍ਤਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਦਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਮਂ ਤਤੋ ਯਕ੍ਸ਼ੀਂ ਤਾਟਕਾਂ ਪ੍ਰਜਘਾਨ ਹ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ੀ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਸ਼ਾਵਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਵੈ ਸੁਬਾਹੁਂ ਨ੍ਯਵਧੀਦ੍ਬਲੀ । ਜਨਕਸ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁਂ ਗਤ੍ਵਾ ਉਪਯੇਮੇऽਥ ਜਾਨਕੀਮ੍ ॥ ੧,੧੪੩.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਬਾਹੂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਊਰ੍ਮਿਲਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵੀਰੋ ਭਰਤੋ ਮਾਣ੍ਡਵੀਂ ਸੁਤਾਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਵੈ ਕੀਰ੍ਤਿਮਤੀਂ ਕੁਸ਼ਧ੍ਵਜਸੁਤੇ ਉਭੇ ॥ ੧,੧੪੩.

ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਰਮੀਲਾ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਾਂਡਵੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਦਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯੁਧਾਜਿਤਂ ਮਾਤੁਲਞ੍ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਰਤੌ ਗਤੌ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਵਗੈਰਾ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ।

ਗਤਯੋਰ੍ਨृਪਵਰ੍ਯੋऽਸੌ ਰਾਜ੍ਯਂ ਦਾਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਸ ਰਾਮਾਯ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਯ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਸ੍ਤਦਾ ॥ ੧,੧੪੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਮਾਵਾਸੋ ਵਨੇਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਞ੍ਛਿਤਃ । ਰਾਮਃ ਪਿਤृਹਿਤਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ਸੀਤਯਾ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਤृਣਵਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਪੁਰਂ ਗਤਃ । ਰਥਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਗਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਗਿਰਿਂ ਗਤਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਿਨਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸ੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਗਿਆ। ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ।

ਰਾਮਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਯੋਗੇਨ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਭਰਤਸ਼੍ਚਾਗਾਦ੍ਰਾਮਮਾਹ ਬਲਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਭਰਤ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।

ਅਯੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਮਤੇ । ਸ ਨੈਚ੍ਛਤ੍ਪਾਦੁਕੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਭਰਤਾਯ ਤੁ ॥ ੧,੧੪੩.

ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ, ਵੱਡੇ ਮੱਤ ਵਾਲੇ।" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਵਿਸਰ੍ਜਿਤੋऽਥ ਭਰਤੋ ਰਾਮਰਾਜ੍ਯਮਪਾਲਯਤ੍ । ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਭਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਂ ਨਾਵਿਸ਼ਦ੍ਵ੍ਰਤੀ ॥ ੧,੧੪੩.

ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣ ਲੱਗਾ। ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

ਰਾਮੋऽਪਿ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾਚ੍ਚ ਹ੍ਯਤ੍ਰੇਰਾਸ਼੍ਰਮਮਾਯਯੌ । ਨਤ੍ਵਾ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਚਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮਾਗਤਃ ॥ ੧,੧੪੩.

ਰਾਮ ਚਿਤਰਕੂਟ ਤੋਂ ਅਤਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਤੇ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਚਾਤ੍ਤੁਮਾਗਤਾ । ਨਿਕृਤ੍ਯ ਕਰ੍ਣੋ ਨਾਸੇ ਚ ਰਾਮੇਣਾਥਾਪਵਾਰਿਤਾ ॥ ੧,੧੪੩.

ਉਥੇ ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨਾਂ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।