ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਾਤਾ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਆਲੀਢਂ ਹਰਿਤਂ ਤਥਾ । ਮ (ਮਾ) ਹਿषੋऽਸ੍ਯ ਸ ਖਡ੍ਗਾਗ੍ਰਪ੍ਰਕਚਗ੍ਰਹਮੁष੍ਟਿਕਃ ॥ ੧,੧੩੩.

ਇਹ ਪੀਲ-ਭੂਰੀ ਤੇ ਫਿੱਕੀ ਵੀ ਹੈ, ਦਬੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹਰੀ ਵੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਹਿਸ਼' ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਜਬੜੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੁੱਠੀ ਬੰਦ ਹੈ।

ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਨਾਸੌ ਕੇਨਾਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ । ਪਞ੍ਚ (ਞ੍ਚਾ) ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਖਡ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਤਤੋ ਯਜੇਤ੍ । ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਪਾਦੁਕੇऽਥ ਜਲੇऽਪਿ ਵਾ ॥ ੧,੧੩੩.

ਦਸ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਜਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਗੁਠੇ ਲੰਬੀ ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰੇ। ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪੂਜਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸਯੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਂ ਮਹਿषਂ ਬਸ੍ਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼ੇषੇ ਚ ਘਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੩੩.

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮਹਿਸ਼ ਜਾਂ ਬਕਰਾ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਧ ਕਰੇ।

ਵਿਧਿਵਤ੍ਕਾਲਿਕਾਲੀਤਿ ਤਦੁਤ੍ਥਰੁਧਿਰਾਦਿਕਮ੍ । ਨੇਰृਤ੍ਯਾਂ ਪੂਤਨਾਂ ਚੈਵ ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਪਾਪਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਮ੍ ॥ ੧,੧੩੩.

ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਲੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਖੂਨ ਆਦਿ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੂਤਨਾ ਨੂੰ, ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ।

ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਰਕ੍ਯੈ ਚੈਸ਼ਾਨ੍ਯਾਮਾਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾਮ੍ ॥ ੧,੧੩੩.

ਉਹ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚਰਕੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਮਹਾਕੌਸ਼ਿਕਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕਥ੍ਯਤੇऽਤ੍ਰ ਮਹਾਫਲਃ ॥ ੧,੧੩੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੱਥੇ ਮਹਾਂਕੌਸ਼ਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

(ਮਹਾਕੌਸ਼ਿਕਮਨ੍ਤ੍ਰਃ)ਓਂ ਮਹਾਕੌਸ਼ਿਕਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਹੂਂ ਹੂਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰ ਲਲ ਲਲ ਕੁਲ੍ਵ ਕੁਲ੍ਵ ਚੁਲ੍ਵ ਚੁਲ੍ਵ ਖਲ੍ਲ ਖਲ੍ਲ ਮੁਲ੍ਵ ਮੁਲ੍ਵ ਗੁਲ੍ਵ ਗੁਲ੍ਵ ਤੁਲ੍ਵ ਪੁਲ੍ਲ ਪੁਲ੍ਲ ਧਲ੍ਵ ਧੁਲ੍ਵ ਧੁਮ ਧੁਮ ਧਮਧਮ ਮਾਰਯ ਮਾਰਯ ਧਕਧਕ ਵਜ੍ਞਾਪਯਜ੍ਞਾਪਯ ਵਿਦਾਰਯਵਿਦਾਰਯ ਕਮ੍ਪਕਮ੍ਪ ਕਮ੍ਪਯਕਮ੍ਪਯ ਪੂਰਯਪੂਰਯ ਆਵੇਸ਼ਯਾਵੇਸ਼ਯ ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹਂ ਵਂ ਵਂ ਹੁਂ ਤਟਤਟ ਮਦਮਦ ਹ੍ਰੀਂ ਓਂ ਹੂਂ ਨੈਰृਤਾਯਾ ਨਮਃ ਨਿਰृਤਯੇ ਦਾਤਵ੍ਯਮ੍ । ਮਹਾਕੌਸ਼ਿਕਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਬਲਿਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੩੪.

ਓਮ ਮਹਾਂਕੌਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। (ਮੰਤ੍ਰ) ... ਨੈਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਕੌਸ਼ਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਲੀ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਾਏ।

ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਨृਪਃ ਸ੍ਨਾਯਾਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਪੈष੍ਟਿਕਮ੍ । ਖਡ੍ਗੇਨ ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਕਨ੍ਦਵਿਸ਼ਾਖਯੋਃ ॥ ੧,੧੩੪.

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਛਤਰੀ ਲਾਉਣੀ ਤੇ ਪੈਠਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ, ਇਹ ਸਕੰਦ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ।

ਮਾਤॄਣਾਂ ਚੈਵ ਦੇਵੀਨਾਂ ਪੂਜਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਚੈਵ ਮਾਹੇਸ਼ੀ ਕੌਮਾਰੀ ਵੈष੍ਣਵੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੩੪.

ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਮਾਹੇਸ਼ੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ।

ਵਾਰਾਹੀ ਚੈਵ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਤਥਾ । ਜਯਨ੍ਤੀ ਮਙ੍ਗਲਾ ਕਾਲੀ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਕਪਾਲਿਨੀ ॥ ੧,੧੩੪.

ਵਾਰਾਹੀ, ਮਾਹੇਂਦਰੀ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਚੰਡਿਕਾ, ਜਯੰਤੀ, ਮੰਗਲਾ, ਕਾਲੀ, ਭਦਰਕਾਲੀ, ਕਪਾਲਿਨੀ।

ਦੁਰ੍ਗਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਿਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਕਨ੍ਯਕਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੩੪.

ਦੁਰਗਾ, ਖ਼ਮਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਧਾਤਰੀ, ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ।

ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ (ਦੀ) ਨਥ ਪਾषਣ੍ਡਾਨਨ੍ਨਦਾਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਧ੍ਵਜਪਤ੍ਰਪਤਾਕਾਦ੍ਯੈ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਸੁ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕੈਃ । ਮਹਾਨਵਮ੍ਯਾਂ ਪੂਜੇਯਂ ਜਯਰਾਜ੍ਯਾਦਿਦਾਯਿਕਾ ॥ ੧,੧੩੪.

ਉਹ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ, ਪੱਤੇ, ਪਤਾਕਾ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ। ਮਹਾਂਨੌਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਤ, ਰਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਦਾਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਨਵਮ੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਵਿਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਦੇਵੀਂ ਵਿਪ੍ਰਂਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਕਞ੍ਜਪੇਦ੍ਵੀਰਂ ਵ੍ਰਤੀ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੩੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਂਵੀਂ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ।

(ਤਿ ਵੀਰਨਵਮੀਵ੍ਰਤਮ੍) । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਚੈਤ੍ਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਦੇਵੀਂ ਦਮਨਕੈਰ੍ਯਜੇਤ੍ । ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ ॥ ੧,੧੩੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚੈਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਂਵੀਂ ਨੂੰ, ਦਮਨਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸਿਹਤ, ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੈਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

(ਇਤਿ ਦਮਨਕਨਵਮੀਵ੍ਰਤਮ੍) । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਮੇਕਭਕ੍ਤਾਸ਼ੀ ਸਮਾਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ਧੇਨੁਦਃ । ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਾਞ੍ਚਨੀਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਧਿਪਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੩੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

(ਇਤਿ ਦਿਗ੍ਦਸ਼ਮੀਵ੍ਰਤਮ੍) ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਮृषਿਪੂਜਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵੋਪਕਾਰਿਕਾ । ਧਨਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ऋषਿਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੩੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮਰੀਚਿਰਤ੍ਰ੍ਯਂ ਗਿਰਸੌ ਪੁਲਸਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਭृਗੁਰ੍ਨਾਰਦ ਏਵ ਚ ॥ ੧,੧੩੫.

ਮਰੀਚ, ਅਤ੍ਰੀ, ਗਿਰਿ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ।

ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਕਾਰਯੇਤ੍ਪੂਜਾਂ ਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦਮਨੋਦ੍ਭਵੈਃ । ਅਸ਼ੋਕਾਖ੍ਯਾष੍ਟਮੀਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੀਰਾਖ੍ਯਾ ਨਵਮੀਤਥਾ ॥ ੧,੧੩੫.

ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਦਮਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ 'ਅਸ਼ੋਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੌਵੀਂ 'ਵੀਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਮਨਾਖ੍ਯਾ ਦਿਗ੍ਦਸ਼ਮੀ ਨਵਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੩੫.

ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ 'ਦਮਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਵੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਹਚਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਸ਼੍ਰਵਣਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀਮ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਚ ਸਂਯੁਤਾ ॥ ੧,੧੩੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉਹ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਿਜਯਾ ਸਾ ਤਿਥਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਹਰਿਪੂਜਾਦਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਏਕ ਭਕ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਤੇਨ ਤਥੈਵਾਯਾਚਿਤੇਨ ਚ ॥ ੧,੧੩੬.

ਉਹ ਤਾਰੀਖ 'ਵਿਜਯਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਚਾਹੇ ਇਕ ਭਗਤ ਕਰੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮੰਗ ਕੇ ਕਰੇ।

ਉਪਵਾਸੇਨ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯੇਣ ਨੈਵਾਦ੍ਬਾਦਸ਼ਿਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕਾਸ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਲੋਭਂ ਵਿਤਥਭਾषਣਮ੍ ॥ ੧,੧੩੬.

ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਾਸ, ਮਾਸ, ਸ਼ਹਦ, ਲੋਭ ਤੇ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹੋ।

ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਥਾਞ੍ਜਨਮ੍ । ਸ਼ਿਲਾषਿष੍ਟਂ ਮਸੂਰਂ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੧੩੬.

ਵਿਆਯਾਮ, ਵਿਅਭਿਚਾਰ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ, ਅੰਜਨ ਲਾਉਣਾ, ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਪਿਸਿਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਮਸੂਰ ਦੀ ਦਾਲ — ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।

ਮਾਸੀ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਮਹਤੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਉਪਵਾਸੇ ਮਹਾਫਲਾ ॥ ੧,੧੩੬.

ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦਵਾਦਸ਼ੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, 'ਮਹਾਨ ਦਵਾਦਸ਼ੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸਂਗਮ ਸਰਿਤਾਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਬੁਧਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਫਲਾ । ਕੁਂਭੇ ਸਰਤ੍ਨੇ ਸਜਲੇ ਯਜੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਵਾਮਨਮ੍ ॥ ੧,੧੩੬.

ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬੁਧ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਆਵੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਾਮਨ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਿਤਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਛਤ੍ਰੋਪਾਨਦ੍ਯੁਗਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸ਼ਿਰਃ ਸਂਪੂਜਯੇਤ੍ਤਤਃ ॥ ੧,੧੩੬.

ਸਫੈਦ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਛਤਰੀ ਤੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ, 'ਓਮ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਇਆ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਯ ਮੁਖਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਣ੍ਠਂ ਕृष੍ਣਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਪਤਯੇ ਵਕ੍ਸ਼ੋ ਭੁਜੌ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰਿਣੇ ॥ ੧,੧੩੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ 'ਸ਼੍ਰੀਧਰਾ' ਲਈ, ਗਲ੍ਹ ਦੀ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਲਈ, ਛਾਤੀ ਦੀ 'ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ' ਲਈ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ 'ਸਭ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੀ' ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪਕਾਯ ਨਮਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਕੇਸ਼ਵਾਯੋਦਰਂ ਬੁਧਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਤਯੇ ਮੇਢ੍ਰਂ ਜਙ੍ਘੇ ਸਰ੍ਵਭृਤੇ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੩੬.

ਪੇਟ ਦੀ ਪੂਜਾ 'ਵਿਆਪਕ' ਲਈ, ਢਿੱਡ ਦੀ 'ਕੇਸ਼ਵ' ਲਈ, ਜਨਾਨਗ ਦੀ 'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ' ਲਈ, ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ 'ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ਪਾਦੌ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਘृਤਪਾਯਸਮ੍ । ਕੁਮ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚ ਮੋਦਕਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਂ ਕਾਰਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ॥ ੧,੧੩੬.

ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ 'ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ' ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਘੀ-ਚਾਵਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਘੜੇ ਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦਿਓ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੋ।