ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਾਹੁਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਰਸੇ ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਚ । ਮੁਖਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਪੂਜ੍ਯਂ ਲਲਾਟਂ ਪ੍ਰਭਵਾਯ ਚ ॥ ੧,੧੨੭.

ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ਤਮਯੂਖਾਯ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰਿਣਃ । ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਗਰਣਂ ਨਿਸ਼ਿ ॥ ੧,੧੨੭.

ਸੌ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍ । ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯਾਚਕਾਯ ਸ਼ੁਭਾਯ ਤਤ੍ ॥ ੧,੧੨੭.

ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਨਕਕ੍ਰੋਡਸਹਿਤਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਪਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤਿਤृਪ੍ਤਃ ਸਕृਦ੍ਵ੍ਰਤਃ ॥ ੧,੧੨੭.

ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਇਕ ਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ।

ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਭੂਯ ਸ੍ਤਨਪੋ ਭਵੇਤ੍ । ਉਪੋष੍ਯੈਕਾਦਸ਼ੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵੈ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਮਨੋऽਭਿਲषਿਤਾਵਾਪ੍ਤਿਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਤਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੨੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ ਕਰਕੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੈਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਦੋ ਹਰਿਃ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦਿਤੋ ਹਿ ਨਿਯਮੋ ਵ੍ਰਤਂ ਤਚ੍ਚ ਤਪੋ ਮਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਨਿਯਮ ਹੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਪ ਹੈ।

ਨਿਯਮਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦਮਾਦਯਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਸ੍ਨਾਯਾਦਧਃ ਸ਼ਯੀ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਖਾਸ ਨਿਯਮ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਆਦਿ ਹਨ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਪਤਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਦਭਿਭਾषਣਮ੍ । ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪਞ੍ਚੈਵ ਜੁਹੁਯਾਚ੍ਚੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ ਯਥਾ-ਸਮਰਥ ਜਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚਰੇਤ੍ਸੁਕृਤਵਾਨ੍ਨਰਃ । ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਵ੍ਰਤਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪ ਕਰੇ; ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਵ੍ਰਤ ਦੋਹਰਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਮਾषਂ ਮਸੂਰਂ ਚਚਣਕਂ ਕੋਰਦੂषਕਮ੍ । ਸ਼ਾਕਂ ਮਧੁ ਪਰਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦੁਪਵਾਸਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਕਾਂਸ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਮਾਸ਼, ਮਸੂਰ, ਚਣੇ, ਕੋਰਦੂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ—ਉਪਵਾਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪਾਲਙ੍ਕਾਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਧੂਪਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਉਪਵਾਸੇਨ ਦੁष੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮਞ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਫੁੱਲ, ਗਹਿਣੇ, ਕਪੜੇ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ, ਲੇਪ, ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਤੇ ਅੰਜਨ ਲਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵ੍ਰਤਂ ਚਰੇਤ੍ । ਅਸਕृਜ੍ਜਲਪਾਨਾਚ੍ਚ ਤਾਮ੍ਬੂਲਸ੍ਯ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਗੋ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦੰਦਕਾਠੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਵਾਸਃ ਪ੍ਰਦੁष੍ਯੇਤ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼ਮੈਥੁਨਾਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਯਾ ਦਾਨਂ ਸ਼ੌਚਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਉਪਵਾਸ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੋਣ ਜਾਂ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੀਰਜ, ਸਚਾਈ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਇਹ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਦੇਵਪੂਜਾਗ੍ਨਿਹਵਨੇ ਸਨ੍ਤੋषੋਸ੍ਤੇਯਮੇਵ ਚ । ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਤੇष੍ਵਯਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਦਸ਼ਧਾਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਦਸ ਧਰਮ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਆਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨਕ੍ਤਮਨਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਭੋਜਨਮ੍ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਪਲ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਤੁ ਗੋਮਯਮ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਤਾਰੇ ਵੇਖਣ, ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ, ਇੱਕ ਪਲਾ ਗੋਮੂਤਰ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਅੰਗੂਠਾ ਗੋਮਯ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸਪ੍ਤਪਲਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਧ੍ਨਸ਼੍ਚੈਵ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍ । ਘृਤਮੇਕਫਲਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਲਮੇਕਂ ਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਸੱਤ ਪਲਾ ਦੁੱਧ, ਤਿੰਨ ਪਲਾ ਦਹੀਂ, ਇੱਕ ਪਲਾ ਘੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲਾ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚੈਵ ਗਨ੍ਧੇਤਿ ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵ ਦृ ਦਧਿਗ੍ਰਹਃ । ਤੇਜੋऽਸੀਤਿ ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੂਰ੍ਚਵ੍ਰਤਂ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗੰਧੇਤੀ ਸਤੁਤਿ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ 'ਤੇਜੋਸੀ' ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮਕੂਰਚ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਤੁ ਯਜ੍ਞਦਾਨਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਵੇਦਵ੍ਰਤਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਚੂਡਾਕਰਣਮੇਖਲਾਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵਰਤ, ਵੇਦਕ ਵਰਤ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣਾ, ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਜਨੇਉ ਦੀ ਰਸਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਮਭਿषੇਕਂ ਚ ਮਲਮਾਸੇ ਵਿਵਰ੍ਜਯਤ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਹੋਭਿਸ੍ਤੁ ਸਾਵਨਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਅਸ਼ੁਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਵਿਸਂਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ਸੌਰੋ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਸੌਰੋ ਮਾਸੋ ਵਿਵਾਹਾਯ ਯਜ੍ਞਾਦੌ ਸਾਵਨਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੧,੧੨੮.

ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਸੌਰ ਮਾਸ ਸਤਾਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸੌਰ ਮਾਸ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਵਨ ਮਾਸ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਯੁਗ੍ਮਾਗ੍ਨਿਯੁਗਭੂਤਾਨਿ षਣ੍ਮੁਨ੍ਯੋਰ੍ਵਸੁਰਨ੍ਧ੍ਰਯੋਃ । ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਯੁਕ੍ਤਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਥ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ॥ ੧,੧੨੮.

ਅੱਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ, ਛੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਅੰਧ੍ਰਾ ਦਿਨ; ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ, ਚੌਦਹਵੀਂ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਪ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤਿਥ੍ਯੋਰ੍ਮਸ੍ਯਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ । ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤਂ ਮਹਾਘੋਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਪਹਿਲੀ ਤिथि ਅਤੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਘੜੀ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਾਇਆ ਪੁੰਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਤਪਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਜੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਨ ਹਿ । ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਦਾਨਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਯਿਕਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੨੮.

ਸਤੀਆਂ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਰਜਸਵਲਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਵਰਤ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰਕ ਵਰਤ ਆਪ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਪ੍ਰਮਾਦਾਲ੍ਲੋਭਾਦ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤਭਙ੍ਗੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ । ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸ਼ਿਰਸੋ ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਜੇ ਗੁੱਸੇ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਢਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਕਾਰਯੇਦ੍ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਵ੍ਰਤਸ੍ਥਂ ਮੂਰ੍ਛਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਜਲਾਦੀਨ੍ਯਨੁਪਾਯਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੮.

ਜੇ ਸਰੀਰ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਦੀਨਿ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਸ ਸ਼ृਣ੍ਵਥ । ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਦਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ਿਖਿਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੯.

ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਅਧਿਆਇ 129। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਤिथि ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਵਿਅਾਸਾ। ਸ਼ਿਖੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇਕਭਕ੍ਤਾਸ਼ੀ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਕਪਿਲਾਪ੍ਰਦਃ । ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਕਾਰਯੇਚ੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੂਜਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਰ੍ਚਨੈਰ੍ਦਾਨੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਰਮੈਃ ॥ ੧,੧੨੯.

ਪਹਿਲੀ ਤिथि ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਓ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਪਿਲ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਮਨਭਾਵਨ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਹੋਮੈਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਤ ਸਿਤੇऽष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਪੁष੍ਪਹਾਰੀ ਚ ਵਤ੍ਸਰਮ੍ ॥ ੧,੧੨੯.

ਹਵਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪਾਦਿਦਾਤਾ ਰੂਪੇਣ ਰੂਪਭਾਗੀ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੨੯.

ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪਕਸ਼ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ, ਧਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।