ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿਂ ਯਜੋਤ੍ਤ੍ਰਿषਵਣਸ੍ਨਾਯੀ ਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਤੀ । ਗਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਗਨ੍ਧਲੇਪਂ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਜੋ ਵ੍ਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾ ਲਗਾਏ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਮਥ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੋਜਨਮ੍ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰੇਰ੍ਮਾਸੋਪਵਾਸਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਉਪਵਾਸ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਖਤਮ ਕਰੇ।

ਦੁਗ੍ਧਾਦਿਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਸ੍ਥੋ ਮੂਰ੍ਛਿਤੋऽਨ੍ਤਰਾ । ਦੁਗ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨ ਵ੍ਰਤਂ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਜੇ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਤੇਨ ਮਾਸਂ ਵਾਯਾਚਿਤੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੨੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ।

ਦੁਗ੍ਧਸ਼ਾਕਫਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਉਪਵਾਸੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਹਰਿਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੁੱਧ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਦਾ ਹਰੇਰ੍ਵ੍ਰਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ । ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਭੀष੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ, ਫਿਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਚਕ।

ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵ੍ਰਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਯਵਾਦ੍ਯੈਰਰ੍ਚਯੇਦ੍ਧਰਿਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਫਿਰ, ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ।

ਯਜੇਨ੍ਮੌਨੀ ਘृਤਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਵਾਰਿਭਿਃ । ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਕਰ੍ਪੂਰਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਲੇਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਮੌਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਆਦਿ, ਗਉ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ।

ਘृਤਾਕ੍ਤਗੁਗ੍ਗੁਲੈਰ੍ਧੂਪਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਞ੍ਚਦਿਨਂ ਦਹੇਤ੍ । ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪਰਮਾਨ੍ਨਂ ਤੁ ਜਪੇਦष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਲਗਾ ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤਕ ਜਲਾਏ। ਨੈਵੇਦਯam ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰੇ।

ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਘृਤਵ੍ਰੀਹਿਤਿਲਾਦਿਕਮ੍ । ਅष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਹੋਮਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਓਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਘੀ, ਚਾਵਲ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਵਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਹਰੇਃ ਪਾਦੌ ਯਜੇਤ੍ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਕ । ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਰ੍ਜਾਨੁਦੇਸ਼ਂ ਨਾਭਿਂ ਗਨ੍ਧੇਨ ਚਾਪਰੇ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਮਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋ; ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ; ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੋ।

ਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਬਿਲ੍ਵਜਵਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇऽਹ੍ਨਿ ਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਮਾਲਤ੍ਯਾ ਭੂਮਿਸ਼ਾਯੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੋਮਯਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਬਿਲਵ ਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਿਟਾ ਕੇ, ਗੋਮਯਾ (ਗਾਂ ਦੀ ਲੇੜ) ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਕਮ੍ । ਨਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ—ਗੋਮੂਤਰ, ਦਹੀਂ, ਤੇ ਦੁੱਧ—ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ । ਅਘੌਘਨਰਕਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਦਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਚ ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ । ਨਿਤ੍ਯਮੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੧੨੩.

ਜਿੱਥੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਸੁਰਾਦਯਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਾਰਣ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤਕੇ ਮृਤਕੇ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਮੀ ਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸੁਰ ਆਦਿ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਖੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਤਕ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਪੂਰ੍ਵਮਿਸ਼੍ਰਾਮੁਪਾਵਸੇਤ੍ । ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੧੨੩.

ਚੌਦਹਵੀਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਮਿਸ਼੍ਰਾਂ ਤृਤੀਯਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਵਸੇਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾ ਸਙ੍ਗਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਞ੍ਚਾਨਯਾ ਯੁਤਾਮ੍ । ਪਞ੍ਚਮੀਂ षष੍ਠ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ षष੍ਠ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤਰੀਕ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਥੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਤੇ ਸਤਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਥਾਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਾਮ੍ । ਯਥਾ ਚ ਗੌਰੀ ਭੂਤੇਸ਼ਂ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਮ ਪਰਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।

ਈਸ਼੍ਵਰੌਵਾਚ । ਮਾਘਫਾਲ੍ਗੁਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕृष੍ਣਾ ਯਾ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਗਰਣਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਃ ਪੂਜਿਤੋ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਃ ॥ ੧,੧੨੪.

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਘ ਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਹਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਉਸ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਯੁਕ੍ਤੋ ਹਰਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਉਪੋषਿਤੈਃ ਪੂਜਿਤਃ ਸਨ੍ਨਰਕਾਤ੍ਤਰਯਤ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੨੪.

ਹਰ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਨਿषਾਦਸ਼੍ਚਰ੍ਬੁਦੇ ਰਾਜਾ ਪਾਪੀ ਸੁਨ੍ਦਰਸੇਨਕਃ । ਸ ਕੁਕ੍ਰੁਰੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਮृਗਾਨ੍ਹਨ੍ਤੁਂ ਵਨਂ ਗਤਃ ॥ ੧,੧੨੪.

ਅਰਬੁਦਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰਸੇਨ ਸੀ; ਉਹ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ।

ਮृਗਾਦਿ ਕਮਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋ ਗਿਰੌ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਡਾਗਤੀਰੇषੁ ਨਿਕੁਞ੍ਜੇ ਜਾਗ੍ਰਦਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੧੨੪.

ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿਆ।

ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ਞ੍ਛਰੀਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਤਤਃ । ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਚਾਪਤਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯੈਵ ਨ ਜਾਨਤਃ ॥ ੧,੧੨੪.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪੱਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।

ਤੇਨ ਧੂਲਿਨਿਰੋਧਾਯ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਨੀਰਂ ਚ ਲਿਙ੍ਗਕੇ । ਸ਼ਰਃ ਪ੍ਰਮਾਦੇਨੈਕਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਃ ਕਰਪਲ੍ਲਵਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੪.

ਧੂੜ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ; ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।

ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮਵਨੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਪ੍ਟष੍ਟ੍ਵਾ ਗृਹੀਤਵਾਨ੍ । ਏਵਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਪੂਜਨਂ ਜਾਗਰੋऽਭਵਤ੍ ॥ ੧,੧੨੪.

ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ, ਛੂਹਣਾ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗृਹਾਗਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਦਤ੍ਤਾਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਸ ਚ । ਕਾਲੇ ਮृਤੋ ਯਮਭਟੈਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਨੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੨੪.

ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ; ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

ਤਦਾ ਮਮ ਗਣੈਰ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਿਤ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤੀਕृਤਃ ਸ ਚ । ਕੁਕ੍ਕੁਰੇਣ ਸਹੈਵਾਭੂਦ੍ਗਣੋ ਮਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗੋऽਮਲਃ ॥ ੧,੧੨੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਛੁਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਏਵਮਜ੍ਞਾਨਤਃ ਪੁਣ੍ਯਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮਥਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪੂਜ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ ਨਿਯਮਂ ਵ੍ਰਤੀ ॥ ੧,੧੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੈਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਏ।