ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਾਰ੍ਚਨਜਪਾਦਿਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਘਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਚਿਕੀਰ੍षੇਦ੍ਯੋ ਹਰੇਰ੍ਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਪ ਆਦਿ ਸਵੀਕਾਰੋ; ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਯੋਭ੍ਯਚ੍ਯ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਾਰ੍ਚਨਜਪਾਦਿਕਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਚ੍ਚਤੁਰੋ ਮਾਸਾਨੇਕਭਕ੍ਤੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵ ਲੋਕਂ ਮਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੧.

ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਸੁਰਾਤ੍ਯਗੀ ਵੇਦਵਿਦ੍ਧਰਿਪੂਜਨਾਤ੍ । ਤੈਲਵਰ੍ਜਿ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਵਿष੍ਣੁਭਾਕ੍ਕृਚ੍ਛ੍ਰਪਾਦਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੨੧.

ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਠਿਨ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ।

ਏਕਰਾਤ੍ਰੋਪਵਾਸਾਚ੍ਚ ਦੇਵੋ ਵੈਮਾਨਿਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਵ੍ਰਜੇਤ੍षष੍ਠਾਨ੍ਨਕृਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੧੨੧.

ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਤੇ, ਛੇਵੀਂ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦ੍ਧਰੇਰ੍ਧਾਮ ਲਭੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਮਯਾਚਿਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਪਰਾਕਵ੍ਰਤਕृਦ੍ਧਰਿਮ੍ ॥ ੧,੧੨੧.

ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਧਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਕਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਕ੍ਤੁਯਾਵਕਭਿਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ੀ ਪਯੋਦਧਿਘृਤਾਸ਼ਨਃ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਯਾਵਕਾਹਾਰਃ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਕृਤਾਸ਼ਨਃ । ਸ਼ਾਕਮਲਫਲਾਦ੍ਯਾਸ਼ੀ ਰਸਵਰ੍ਜੋ ਚ ਵਿष੍ਣੁਭਾਕ੍ ॥ ੧,੧੨੧.

ਜੋ ਸੱਕਤੂ, ਜੌ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਉਮੂਤਰ ਤੇ ਜੌ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਉ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਂ ਮਾਸੋਪਵਾਸਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਂ ਵਦਾਮਿਤੇ । ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਯਤਿਰ੍ਨਾਰੀ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਸੋਪਵਾਸਕਮ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਸਿਕ ਉਪਵਾਸ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਵਨਵਾਸੀ, ਯਤੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਸਿਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਸ਼੍ਵਿਨਸ੍ਯ ਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਮੁਪੋषਿਤਃ । ਵ੍ਰਤਮੇਤਤ੍ਤੁ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਿਨਾਨਿ ਤੁ ॥ ੧,੧੨੨.

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਹਂ ਵਿष੍ਣੋ ਯਾਵਦੁਤ੍ਥਾਨਕਂ ਤਵ । ਅਰ੍ਚਯੇਤ੍ਵਾਮਨਸ਼੍ਰਂਸ੍ਤੁ ਦਿਨਾਨਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਵ ਤੁ ॥ ੧,੧੨੨.

ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇਰੇ ਉਠਣ ਤਕ, ਮੈਂ ਤੀਹ ਦਿਨ ਤਕ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਬਿਨਾ ਆਲਸੀ ਹੋਏ ਕਰਾਂਗਾ।

ਕਾਰ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਵਿਨਯੋਰ੍ਵਿष੍ਣੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਯੋਰਹਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯੇਯਦ੍ਯਨ੍ਤਰਾਲੇ ਤੁ ਵ੍ਰਤਭਙ੍ਗੋ ਨ ਮੇ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੇ ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਚੰਨਣੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।

ਹਰਿਂ ਯਜੋਤ੍ਤ੍ਰਿषਵਣਸ੍ਨਾਯੀ ਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਤੀ । ਗਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਗਨ੍ਧਲੇਪਂ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਜੋ ਵ੍ਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਨਾ ਲਗਾਏ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਮਥ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੋਜਨਮ੍ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਰੇਰ੍ਮਾਸੋਪਵਾਸਕृਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਉਪਵਾਸ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਖਤਮ ਕਰੇ।

ਦੁਗ੍ਧਾਦਿਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਤਸ੍ਥੋ ਮੂਰ੍ਛਿਤੋऽਨ੍ਤਰਾ । ਦੁਗ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨ ਵ੍ਰਤਂ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੨.

ਜੇ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਤੇਨ ਮਾਸਂ ਵਾਯਾਚਿਤੇਨ ਵਾ ॥ ੧,੧੨੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ।

ਦੁਗ੍ਧਸ਼ਾਕਫਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਉਪਵਾਸੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਹਰਿਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੁੱਧ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਦਾ ਹਰੇਰ੍ਵ੍ਰਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ । ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਭੀष੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ, ਫਿਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਚਕ।

ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵ੍ਰਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਯਵਾਦ੍ਯੈਰਰ੍ਚਯੇਦ੍ਧਰਿਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਫਿਰ, ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ।

ਯਜੇਨ੍ਮੌਨੀ ਘृਤਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਵਾਰਿਭਿਃ । ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਕਰ੍ਪੂਰਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਲੇਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਮੌਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਆਦਿ, ਗਉ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ।

ਘृਤਾਕ੍ਤਗੁਗ੍ਗੁਲੈਰ੍ਧੂਪਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਞ੍ਚਦਿਨਂ ਦਹੇਤ੍ । ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪਰਮਾਨ੍ਨਂ ਤੁ ਜਪੇਦष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਲਗਾ ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤਕ ਜਲਾਏ। ਨੈਵੇਦਯam ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰੇ।

ਓਂ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਘृਤਵ੍ਰੀਹਿਤਿਲਾਦਿਕਮ੍ । ਅष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਹੋਮਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਓਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਘੀ, ਚਾਵਲ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਵਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਹਰੇਃ ਪਾਦੌ ਯਜੇਤ੍ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਕ । ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਰ੍ਜਾਨੁਦੇਸ਼ਂ ਨਾਭਿਂ ਗਨ੍ਧੇਨ ਚਾਪਰੇ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਮਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋ; ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ; ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੋ।

ਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਬਿਲ੍ਵਜਵਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇऽਹ੍ਨਿ ਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਮਾਲਤ੍ਯਾ ਭੂਮਿਸ਼ਾਯੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੋਮਯਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਬਿਲਵ ਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਿਟਾ ਕੇ, ਗੋਮਯਾ (ਗਾਂ ਦੀ ਲੇੜ) ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਕਮ੍ । ਨਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ—ਗੋਮੂਤਰ, ਦਹੀਂ, ਤੇ ਦੁੱਧ—ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ । ਅਘੌਘਨਰਕਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਦਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਚ ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ । ਨਿਤ੍ਯਮੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੧੨੩.

ਜਿੱਥੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਸੁਰਾਦਯਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਾਰਣ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤਕੇ ਮृਤਕੇ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਮੀ ਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸੁਰ ਆਦਿ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਖੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਤਕ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਪੂਰ੍ਵਮਿਸ਼੍ਰਾਮੁਪਾਵਸੇਤ੍ । ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੧੨੩.

ਚੌਦਹਵੀਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਮਿਸ਼੍ਰਾਂ ਤृਤੀਯਾਞ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਵਸੇਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾ ਸਙ੍ਗਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਞ੍ਚਾਨਯਾ ਯੁਤਾਮ੍ । ਪਞ੍ਚਮੀਂ षष੍ਠ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ षष੍ਠ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ ॥ ੧,੧੨੩.

ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤਰੀਕ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਥੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਤੇ ਸਤਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੨੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਥਾਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਾਮ੍ । ਯਥਾ ਚ ਗੌਰੀ ਭੂਤੇਸ਼ਂ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਮ ਪਰਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ ॥ ੧,੧੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।