ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੇ ਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰਿਪੁਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਭਾਨੋਃ ਪਦ੍ਮੇ ਜਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਥਲੋਦ੍ਧਰਣਸ਼ੋषਣਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਥਾਂ ਛੱਡਣ ਤੇ ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ਾ ਦਨ੍ਤਾ ਨਖਾ ਨਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਲ, ਦੰਦ, ਨਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਉਹ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

ਆਚਾਰਃ ਕੁਲਮਾਖ੍ਯਤਿ ਦੇਸ਼ਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਵਪੁਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਚਲਣ-ਚਲਾਓਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਨਮਾਨ ਪਿਆਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵृਥਾ ਵृष੍ਟਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਥਾ ਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍ । ਵृਥਾ ਦਾਨਂ ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨੀਚਸ੍ਯ ਸੁਕृਤਂ ਵਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਧਨਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਦੂਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਹृਦਯਾਦਪਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋऽਪਿ ਦੂਰਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨੇੜਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਨੇੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ।

ਮੁਖਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਰੋ ਦੀਨੋ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਮਹਦ੍ਭਯਮ੍ । ਮਰਣੇ ਯਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਯਾਚਕੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮੂੰਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਵਾਜ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਗਤੇ ਦੇ ਵੀ।

ਕੁਬ੍ਜਸ੍ਯ ਕੀਟਘਾਤਸ੍ਯ ਵਾਤਾਨ੍ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ਿਖਰੇ ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰਂ ਜਨ੍ਮ ਨ ਯਾਚਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਕੁਬੜ, ਕੀੜੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੰਗਣਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਜਗਤ੍ਪਤਿਰ੍ਹਿ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਮਨਤਾਂ ਯਤਃ । ਕਾਨ੍ਯੋऽਧਿਕਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਰ੍ऽਥੋ ਯਾਤਿ ਨ ਲਾਘਵਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਨਿਮਰਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਮਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਿਤਾ ਵੈਰੀ ਬਾਲਾ ਯੇਨ ਨ ਪਾਠਿਤਾਃ । ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਨ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਹਂਸਮਧ੍ਯੇ ਬਕਾਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਬੱਚੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸਾਂ ਵਿਚ ਬਗਲਾ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮ ਕੁਰੂਪਰੂਪਮਧਿਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤਿਗੁਪ੍ਤਂ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸਾਧੁਕਰੀ ਜਨਪ੍ਰਿਯਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਗੁਰੁਃ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਨ੍ਧੁਜਨਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਂ ਦੈਵਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਸੁ ਪੂਜਿਤਾ ਹਿ ਮਨੁਜੋ ਵਿਦ੍ਯਵਿਹੀਨਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਵਿਦਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਵਿਦਿਆ ਨੇਕੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਗੂ ਵਿਅਕਤੀ ਪਸ਼ੂ ਹੈ।

ਗृਹੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਲਗ੍ਨਂ ਚੈਵ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸ਼ੇषਂ ਹਰਣੀਯਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰੈਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਸ਼ੌਨਕੀਯਂ ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਵੈਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦਸ਼ृਣੋਦ੍ਵ੍ਯਾਸੋ ਵ੍ਯਾਸਾਦਸ੍ਮਾਭਿਰੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੧੫.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੌਨਕ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹਰ ਥਾਂ ਦੱਸਿਆ; ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਰਿਰ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮਾਸਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿਥਿषੁ ਵਾਰੇषੁ ਹਰਿਰਰ੍ਚਿਤਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਆਸ, ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਤਾਰੇ, ਤਿਥੀ ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਤੇਨ ਉਪਵਾਸਫਲਾਦਿਨਾ । ਦਦਾਤਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿ ਪੁਤ੍ਰਰਾਜ੍ਯਜਯਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੬.

ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਐਸੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਕੁਬੇਰਃ ਪੂਜਿਤੋऽਰ੍ਥਦਃ । ਉਪੋष੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਰ੍ਚਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੀ ॥ ੧,੧੧੬.

ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਯਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣ ਇਹਾਰ੍ਥਦਃ । ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਗੌਰੀਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਯਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਇੱਥੇ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ, ਗੌਰੀ, ਵਿਘਨেশ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ।

ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਰ੍ਚਿਤੋ ਹਰਿਃ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯੋ ਰਵਿਃ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਰ੍ਥਦਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ; ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕੇ ਤੇ ਸੂਰਜ; ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਰ੍ਗਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਮਾਤਰੋऽਥ ਦਿਸ਼ੋऽਰ੍ਥਦਾਃ । ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਚ ਯਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਮृषੀਨ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੬.

ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਯਮ ਤੇ ਚੰਦ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚ ਹਰਿਃ ਕਾਮਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਪਿਤਰੋऽਰ੍ਥਦਾਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਬਾਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਤੇ ਕਾਮ; ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼; ਚੌਦਵੀਂ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪਿਤਰ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਪੂਜਨੀਯਾ ਵਾਰਾ ਵੈ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦਯਃ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਦਾਯਕਾਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਤਾਰੇ ਤੇ ਯੋਗ ਪੂਜ ਕੇ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵ੍ਯਾਸਾਂਨਙ੍ਗਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ । ਮਲ੍ਲਿਕਾਜਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਧੁਤੂਰੈਃ ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਿਵਮ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਅਨੰਗ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜੈਸਮੀਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਤੇ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਨਙ੍ਗਾਯੇਤਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਮਧਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਾਥ ਪੌषਕੇ । ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਃ ਕਦਮ੍ਬਜਮ੍ । ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਕृਸਰਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਅਨੰਗਾਯਾ ਨਾਮਕ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਚੱਖ ਕੇ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬੈਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਵਰਤੋ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਮਾਘੇ ਨਟੇਸ਼੍ਵਰਾਯਾਰ੍ਚ੍ਯ ਕੁਨ੍ਦੈਰ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਮਾਲਯਾ । ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪੂਰਿਕਾ ਮੁਨੇ ॥ ੧,੧੧੭.

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਟੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਪਲੱਖਾ ਲੱਕੜ ਵਰਤੋ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਕਾ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਵੀਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤੁ ਮਰੂਬਕੈਃ । ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼ਾਕਮਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਚੂਤਜਂ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਰੂਬਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ, ਸਾਗ ਤੇ ਮੰਡਾ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤੋ।

ਚੈਤ੍ਰੇ ਯਜੇਤ੍ਸੁ ਰੂਪਾਯ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ । ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਾਟਜਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਸ਼ष੍ਕੁਲੀਂ ਦਦੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਚੈਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਰੂਪਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਆਟਜਾ ਲੱਕੜ ਵਰਤੋ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਪੂਜਾ ਦਮਨਕਃ ਸ਼ਮ੍ਭੋਰ੍ਵੇਸ਼ਾਖੇऽਸ਼ੋਕ੍ਰਪੁष੍ਪਕੈਃ । ਮਹਾਰੂਪਾਯ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਗੁਡਭਕ੍ਤਂ ਪੁਟ੍ਟਬਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਲਈ ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਭਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੂੜਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਚ੍ਚ ਦਦੇਜ੍ਜਤੀਫਲਂ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਂ ਪੂਜਯੇਜ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਚਮ੍ਪਕੈਰ੍ਬਿਲ੍ਵਜਂ ਦਸ਼ੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਤੀਫਲ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੈਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਚੰਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਲਵਜਾ ਨੂੰ ਦਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਵਗਾਰਾ ਤਥਾ षਢਿ ਉਮਾਮਦਤਿ ਸ਼ਾਸਨਃ? । ਅਗੁਰੁਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਚ ਤਮਪਾਮਾਰ੍ਗਕੈਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਲਵੰਗ, ਇਲਾਈਚੀ ਅਤੇ ਛੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਉਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗਰੂ, ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਕਰਵੀਰਂ ਚ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣਯੇ । ਗਨ੍ਧਾਸ਼ਨੋ ਘृਤਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਰਵੀਰਜਸ਼ੋਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੭.

ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੁਗੰਧ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।