ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨਾਯਕੇ ਨ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚੈਵ ਬਹੁਨਾਯਕੇ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਯਕੇ ਨ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬਾਲਨਾਯਕੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮੁਖੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਖੀ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਵੀ ਨਾ ਰਹੋ। ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਪਿਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਕੌਮਾਰੇ ਭਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯੌਵਨੇ । ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਕਾਲੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮष੍ਟਮੇऽਬ੍ਦੇ ਨਵਮੇ ਤੁ ਮृਤਪ੍ਰਿਜਾਮ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨਨੀਂ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਿਯਾਵਾਦਿਨੀਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੋ; ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿਰਫ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਜਣਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡੋ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੂੰਹੋਂ ਮਾੜਾ ਬੋਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡੋ।

ਅਨਰ੍ਥਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਯਾ ਪਰਿਜਨਸ੍ਯ ਚ । ਅਰ੍ਥਾਦਪੇਤਮਰ੍ਯਾਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਰ੍ਤृषੁ ॥ ੧,੧੧੫.

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸ਼੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗਜਂ ਮਤ੍ਤਂ ਗਾਵਃ ਪ੍ਰਥਮਸੂਤਿਕਾਃ । ਅਨੂਦਕੇ ਚ ਮਣ੍ਡੂਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੂਰੇਣ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਥੱਕੇ ਘੋੜੇ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਣੀਆਂ ਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਡੂਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।

ਅਰ੍ਥਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਸੁਹृਨ੍ਨ ਬਨ੍ਧੁਃ ਕਾਮਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਭਯਂ ਨ ਲਜ੍ਜਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਬਲਂ ਨ ਤੇਜਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ; ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਜੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਕੁਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰਪ੍ਰੇष੍ਯਵਰਸ੍ਯ ਚ । ਪਰਨਾਰੀਪ੍ਰਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਹਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੧੫.

ਗਰੀਬ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨਾਲ ਲਗਾਵਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਨृਣਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੋ ਨਰਃ । ਸਾਵਕਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵੈ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਰੈਰ੍ਨ ਸਙ੍ਗਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨੀਂਦ ਸੋਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮ੍ਭਸਃ ਪਰਿਮਾਣੇ ਉਨ੍ਨਤਂ ਕਮਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਬਲਵਤਾ ਭृਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਦ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਕਮਲ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰ ਵੀ ਮਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰੇ ਵਰੁਣਭਾਸ੍ਕਰੌ । ਸ੍ਥਾਨਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋषਣਕਾਰਕੌ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਰੁਣ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਤੋਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰਿਪੁਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਭਾਨੋਃ ਪਦ੍ਮੇ ਜਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਥਲੋਦ੍ਧਰਣਸ਼ੋषਣਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਥਾਂ ਛੱਡਣ ਤੇ ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ਾ ਦਨ੍ਤਾ ਨਖਾ ਨਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਲ, ਦੰਦ, ਨਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਉਹ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

ਆਚਾਰਃ ਕੁਲਮਾਖ੍ਯਤਿ ਦੇਸ਼ਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਵਪੁਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਚਲਣ-ਚਲਾਓਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਨਮਾਨ ਪਿਆਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵृਥਾ ਵृष੍ਟਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਥਾ ਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍ । ਵृਥਾ ਦਾਨਂ ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨੀਚਸ੍ਯ ਸੁਕृਤਂ ਵਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਧਨਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਦੂਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਹृਦਯਾਦਪਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋऽਪਿ ਦੂਰਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨੇੜਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਨੇੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ।

ਮੁਖਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਰੋ ਦੀਨੋ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਮਹਦ੍ਭਯਮ੍ । ਮਰਣੇ ਯਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਯਾਚਕੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮੂੰਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਵਾਜ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਗਤੇ ਦੇ ਵੀ।

ਕੁਬ੍ਜਸ੍ਯ ਕੀਟਘਾਤਸ੍ਯ ਵਾਤਾਨ੍ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ਿਖਰੇ ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰਂ ਜਨ੍ਮ ਨ ਯਾਚਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਕੁਬੜ, ਕੀੜੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੰਗਣਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਜਗਤ੍ਪਤਿਰ੍ਹਿ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਮਨਤਾਂ ਯਤਃ । ਕਾਨ੍ਯੋऽਧਿਕਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਰ੍ऽਥੋ ਯਾਤਿ ਨ ਲਾਘਵਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਨਿਮਰਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਮਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਿਤਾ ਵੈਰੀ ਬਾਲਾ ਯੇਨ ਨ ਪਾਠਿਤਾਃ । ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਨ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਹਂਸਮਧ੍ਯੇ ਬਕਾਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਬੱਚੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸਾਂ ਵਿਚ ਬਗਲਾ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮ ਕੁਰੂਪਰੂਪਮਧਿਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤਿਗੁਪ੍ਤਂ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸਾਧੁਕਰੀ ਜਨਪ੍ਰਿਯਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਗੁਰੁਃ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਨ੍ਧੁਜਨਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਂ ਦੈਵਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਸੁ ਪੂਜਿਤਾ ਹਿ ਮਨੁਜੋ ਵਿਦ੍ਯਵਿਹੀਨਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਵਿਦਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਵਿਦਿਆ ਨੇਕੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਗੂ ਵਿਅਕਤੀ ਪਸ਼ੂ ਹੈ।

ਗृਹੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਲਗ੍ਨਂ ਚੈਵ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸ਼ੇषਂ ਹਰਣੀਯਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰੈਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਸ਼ੌਨਕੀਯਂ ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਵੈਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦਸ਼ृਣੋਦ੍ਵ੍ਯਾਸੋ ਵ੍ਯਾਸਾਦਸ੍ਮਾਭਿਰੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੧੫.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੌਨਕ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹਰ ਥਾਂ ਦੱਸਿਆ; ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਰਿਰ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮਾਸਰ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿਥਿषੁ ਵਾਰੇषੁ ਹਰਿਰਰ੍ਚਿਤਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਆਸ, ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਤਾਰੇ, ਤਿਥੀ ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਨਕ੍ਤੇਨ ਉਪਵਾਸਫਲਾਦਿਨਾ । ਦਦਾਤਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਦਿ ਪੁਤ੍ਰਰਾਜ੍ਯਜਯਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੬.

ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਐਸੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਕੁਬੇਰਃ ਪੂਜਿਤੋऽਰ੍ਥਦਃ । ਉਪੋष੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਰ੍ਚਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੀ ॥ ੧,੧੧੬.

ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਯਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣ ਇਹਾਰ੍ਥਦਃ । ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਗੌਰੀਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਯਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਇੱਥੇ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ, ਗੌਰੀ, ਵਿਘਨেশ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ।

ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯੂਹਃ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਰ੍ਚਿਤੋ ਹਰਿਃ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯੋ ਰਵਿਃ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਰ੍ਥਦਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ; ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕੇ ਤੇ ਸੂਰਜ; ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਰ੍ਗਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਮਾਤਰੋऽਥ ਦਿਸ਼ੋऽਰ੍ਥਦਾਃ । ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਚ ਯਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਮृषੀਨ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੬.

ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਯਮ ਤੇ ਚੰਦ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚ ਹਰਿਃ ਕਾਮਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਪਿਤਰੋऽਰ੍ਥਦਾਃ ॥ ੧,੧੧੬.

ਬਾਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਤੇ ਕਾਮ; ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼; ਚੌਦਵੀਂ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪਿਤਰ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।