ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਸਾ ਸਭਾ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਾਃ ਵृਦ੍ਧਾ ਨ ਤੇ ਯੇ ਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਮ੍ । ਧਰ੍ਮਃ ਸ ਨੋ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਨੈਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਯਚ੍ਛਲੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸਚ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਸਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਪਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇਜਸਾਮ੍ । ਸ਼ਿਰੋऽਪਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਚਾਨਣਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ; ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਙ੍ਗਲਂ ਯਤ੍ਰ ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਤਜ੍ਜੀਵਨਂ ਯਨ੍ਨ ਪਰਸ੍ਯ ਸੇਵਾ । ਤਦਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ਸ੍ਵਜਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਗਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ਸਮਰੇ ਰਿਪੂਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮੰਗਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇ; ਉਹ ਦੌਲਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਯਾ ਨ ਮਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਸੁਖੀ ਤृष੍ਣਯੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਤਰਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਮੁਕ੍ਤਾਦਰਸ੍ਨੇਹੋ ਵਿਲੁਪ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਸੌਹृਦਮ੍ । ਤਦੇਵ ਕੇਵਲਂ ਸ਼੍ਲਘ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ੍ਤੁਤੌ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹੀ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਤਰਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਦੀਨਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਕਲਸ੍ਯ ਚ । ਮੂਲਾਨ੍ਵੇषੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੂਲਾਦ੍ਦੋषੋ ਨ ਹੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਨਦੀਆਂ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਲਵਣਜਲਾਨ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੇਦਾਨ੍ਤਂ ਚ ਮੈਥੁਨਮ੍ । षੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਜਨਵਾਰ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਦੁਃ ਖਤ੍ਰਯਾਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਨਦੀਆਂ ਲਵਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਨੌਜਵਾਨੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਦੌਲਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪਾਨ੍ਤਾ ਪਾਪਾਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਆਚਾਨ੍ਤਂ ਘੋषਵਾਸਾਨ੍ਤਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਭੋ (ਭੁਃ) ॥ ੧,੧੧੫.

ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕੁਲ ਦਾ ਅੰਤ ਔਰਤ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾ ਨਿਲਯਾਃ ਪਤਨਾਨ੍ਤਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ । ਸਂਯੋਗਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਾ ਮਰਣਾਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਾਰੇ ਘਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਚਾਈਆਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਿਲਾਪ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੀਵਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦੀਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਨਰਾਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਤਿਦੂਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਉਦਕਾਨ੍ਤਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤੇਤ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਾਚ੍ਚ ਪਾਦਪਾਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵੇ।

ਅਨਾਯਕੇ ਨ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚੈਵ ਬਹੁਨਾਯਕੇ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਯਕੇ ਨ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬਾਲਨਾਯਕੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮੁਖੀ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਖੀ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਵੀ ਨਾ ਰਹੋ। ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਪਿਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਕੌਮਾਰੇ ਭਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯੌਵਨੇ । ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਕਾਲੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮष੍ਟਮੇऽਬ੍ਦੇ ਨਵਮੇ ਤੁ ਮृਤਪ੍ਰਿਜਾਮ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨਨੀਂ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਿਯਾਵਾਦਿਨੀਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਅੱਠਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੋ; ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿਰਫ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਜਣਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡੋ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੂੰਹੋਂ ਮਾੜਾ ਬੋਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡੋ।

ਅਨਰ੍ਥਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਯਾ ਪਰਿਜਨਸ੍ਯ ਚ । ਅਰ੍ਥਾਦਪੇਤਮਰ੍ਯਾਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਰ੍ਤृषੁ ॥ ੧,੧੧੫.

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸ਼੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗਜਂ ਮਤ੍ਤਂ ਗਾਵਃ ਪ੍ਰਥਮਸੂਤਿਕਾਃ । ਅਨੂਦਕੇ ਚ ਮਣ੍ਡੂਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੂਰੇਣ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਥੱਕੇ ਘੋੜੇ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਣੀਆਂ ਗਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਡੂਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।

ਅਰ੍ਥਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਸੁਹृਨ੍ਨ ਬਨ੍ਧੁਃ ਕਾਮਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਭਯਂ ਨ ਲਜ੍ਜਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਤੁਰਾਣਾਂ ਨ ਬਲਂ ਨ ਤੇਜਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ; ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਜੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਕੁਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰਪ੍ਰੇष੍ਯਵਰਸ੍ਯ ਚ । ਪਰਨਾਰੀਪ੍ਰਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਹਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੧੫.

ਗਰੀਬ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨਾਲ ਲਗਾਵਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਨृਣਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੋ ਨਰਃ । ਸਾਵਕਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵੈ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਰੈਰ੍ਨ ਸਙ੍ਗਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨੀਂਦ ਸੋਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮ੍ਭਸਃ ਪਰਿਮਾਣੇ ਉਨ੍ਨਤਂ ਕਮਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਬਲਵਤਾ ਭृਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਦ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਕਮਲ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰ ਵੀ ਮਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰੇ ਵਰੁਣਭਾਸ੍ਕਰੌ । ਸ੍ਥਾਨਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋषਣਕਾਰਕੌ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਰੁਣ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਤੋਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਰਿਪੁਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਭਾਨੋਃ ਪਦ੍ਮੇ ਜਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਥਲੋਦ੍ਧਰਣਸ਼ੋषਣਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਥਾਂ ਛੱਡਣ ਤੇ ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰष੍ਟਾ ਨ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ਾ ਦਨ੍ਤਾ ਨਖਾ ਨਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਲ, ਦੰਦ, ਨਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਉਹ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

ਆਚਾਰਃ ਕੁਲਮਾਖ੍ਯਤਿ ਦੇਸ਼ਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਵਪੁਰਾਖ੍ਯਾਤਿ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਚਲਣ-ਚਲਾਓਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਨਮਾਨ ਪਿਆਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵृਥਾ ਵृष੍ਟਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਥਾ ਤृਪ੍ਤਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍ । ਵृਥਾ ਦਾਨਂ ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨੀਚਸ੍ਯ ਸੁਕृਤਂ ਵਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਧਨਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਦੂਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਹृਦਯਾਦਪਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋऽਪਿ ਦੂਰਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨੇੜਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਨੇੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ।

ਮੁਖਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਰੋ ਦੀਨੋ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਮਹਦ੍ਭਯਮ੍ । ਮਰਣੇ ਯਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਯਾਚਕੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮੂੰਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਵਾਜ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਗਤੇ ਦੇ ਵੀ।

ਕੁਬ੍ਜਸ੍ਯ ਕੀਟਘਾਤਸ੍ਯ ਵਾਤਾਨ੍ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ਿਖਰੇ ਵਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰਂ ਜਨ੍ਮ ਨ ਯਾਚਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਕੁਬੜ, ਕੀੜੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੰਗਣਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਜਗਤ੍ਪਤਿਰ੍ਹਿ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਮਨਤਾਂ ਯਤਃ । ਕਾਨ੍ਯੋऽਧਿਕਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਰ੍ऽਥੋ ਯਾਤਿ ਨ ਲਾਘਵਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਨਿਮਰਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਮਾਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪਿਤਾ ਵੈਰੀ ਬਾਲਾ ਯੇਨ ਨ ਪਾਠਿਤਾਃ । ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਨ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਹਂਸਮਧ੍ਯੇ ਬਕਾਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਐਸੇ ਬੱਚੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸਾਂ ਵਿਚ ਬਗਲਾ।