ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੌਰ੍ਯੇ ਤਪਸਿ ਦਾਨੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਯਸ਼ਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਰ੍ਥਲਾਭੇ ਵਾ ਮਾਤੁਰੁਚ੍ਚਾਰ ਏਵ ਸਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸ਼ੌਰ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਯਜ੍ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਮਨੁष੍ਯੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਕ੍ਰਮਯਸ਼ੋਭਿਰਭਗ੍ਨਮਾਨੈਃ । ਤਨ੍ਨਾਮ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ, ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਂ ਜੀਵਿਤੇਨ ਧਨਮਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕਿਂ ਭਵਤਿ ਭੀਤਿਸਸ਼ਙ੍ਕਿਤੇਨ । ਸਿਂਹਵ੍ਰਤਂ ਚਰਤ ਗਚ੍ਛਤ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਜੀਉ, ਅੱਗੇ ਵਧ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਵਾਤ੍ਮਨੀਹ ਨ ਗੁਰੌ ਨ ਚ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗੇ ਦੀਨੇ ਦਯਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਮਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਯੇ । ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਫਲੇਨਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਦਿਨਾਨ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ ਲੌਹਕਾਰਭਸ੍ਤ੍ਰੇਵ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਨਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਧੌਂਕਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਧੀਨਵृਤ੍ਤੇਃ ਸਾਫਲ੍ਯਂ ਨ ਪਰਾਧੀਨਵਰ੍ਤਿਤਾ । ਯੇ ਪਰਾਧੀਨਕਰ੍ਮਾਣੋ ਜੀਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਤੇ ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਫਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੁ(ਸ੍ਵ) ਪੂਰਾ ਵੈ ਕਾਪੁਰੁषਾਃ ਸੁ(ਸ੍ਵ) ਪੂਰੋ ਮੂषਿਕਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਅਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਕਾਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕੇਨਾਪਿ ਤੁष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਕਾਇਰ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਾ ਇਕ ਮੋਠੀ ਅਨਾਜ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਇਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਭ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾ ਤृਣਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਚਸੇਵਾ ਪਥੋ ਜਲਮ੍ । ਵੇਸ਼੍ਯਾਰਾਗਃ ਖਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ षਡੇਤੇ ਬੁਦ੍ਵੁਦੋਪਮਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਵੇਸ਼ਿਆ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੋਹ—ਇਹ ਛੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਵਾਚਾ ਵਿਹਿਤਸਾਰ੍ਥੇਨ ਲੋਕੋ ਨ ਚ ਸੁਖਾਯਤੇ । ਜੀਵਿਤਂ ਮਾਨਮੂਲਂ ਹਿ ਮਾਨੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਕੁਤਃ ਸੁਖਮ੍? ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜੀਵਨ ਇਜ਼ਤ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਜਦ ਇਜ਼ਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ?

ਅਬਲਸ੍ਯ ਬਲਂ ਰਾਜਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਰੁਦਿਤਂ ਬਲਮ੍ । ਬਲਂ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਮੌਨਂ ਹਿ ਤਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਨृਤਂ ਬਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਅਬਲ ਦਾ ਬਲ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਲ ਰੋਣਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਦਾ ਬਲ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਚੋਰ ਦਾ ਬਲ ਝੂਠ ਹੈ।

ਯਥਾਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਥਾਤਥਾਸ੍ਯ ਮੇਧਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਤਿਮ੍ । ਤਥਾਤਥਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤੇ ਲੋਕਸੁਪ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਰੁਝਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਭਪ੍ਰਮਾਦਵਿਸ਼੍ਵਾਸੈਃ ਪੁਰੁषੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤ੍ਰਿਭਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਭੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਨੋਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਲੋਭ, ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਲਤ ਭਰੋਸਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਲੋਭ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਨਾ ਗਲਤ ਥਾਂ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਤਾਵਦ੍ਭਯਸ੍ਯ ਭੇਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਭਯਮਨਾਗਤਮ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਭਯੇ ਤੀਵ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਵੈ ਹ੍ਯਭੀਤਵਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਦ ਤਕ ਡਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਤਨਾ ਤਕ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਜਦ ਡਰ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ऋਣਸ਼ੇषਂ ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼ੇषਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੇषਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੇषਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਰਜ਼ਾ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਕृਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕृਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿਂਸਿਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਿਂਸਿਤਮ੍ । ਨ ਤਤ੍ਰ ਦੋषਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੁष੍ਟੇ ਦੋषਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ—ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯਹਨ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ । ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਾਯਾਮਯਮਰਿਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮਿਤਰ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਐਸਾ ਮਿਤਰ ਝੂਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।

ਦੁਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਹਿ ਸਂਗੇਨ ਸੁਜਨੋऽਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਪਿ ਪਾਨੀਯਂ ਕਰ੍ਦਮੈਃ ਕਲੁषੀਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਦ੍ਵਿਜੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਮਸ਼ੇषਨਿਰੂਪਣਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪੂਜ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਤਦ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੁਕ੍ਤਸ਼ੇषਂ ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਯੋ ਨ ਕਰੋਤਿ ਪਾਪਮ੍ । ਤਤ੍ਸੌਹृਦਂ ਯਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਦਮ੍ਭੈਰ੍ਵਿਨਾ ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮਿਤਰਤਾ ਸੱਚੀ ਹੈ ਜੋ ਲੁਕ ਕੇ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾ ਝੂਠ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸਾ ਸਭਾ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਾਃ ਵृਦ੍ਧਾ ਨ ਤੇ ਯੇ ਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਮ੍ । ਧਰ੍ਮਃ ਸ ਨੋ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਨੈਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਯਚ੍ਛਲੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸਚ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਸਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਪਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇਜਸਾਮ੍ । ਸ਼ਿਰੋऽਪਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਚਾਨਣਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ; ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਙ੍ਗਲਂ ਯਤ੍ਰ ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਤਜ੍ਜੀਵਨਂ ਯਨ੍ਨ ਪਰਸ੍ਯ ਸੇਵਾ । ਤਦਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ਸ੍ਵਜਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਗਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ਸਮਰੇ ਰਿਪੂਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮੰਗਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇ; ਉਹ ਦੌਲਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਯਾ ਨ ਮਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਸੁਖੀ ਤृष੍ਣਯੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਤਰਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਮੁਕ੍ਤਾਦਰਸ੍ਨੇਹੋ ਵਿਲੁਪ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਸੌਹृਦਮ੍ । ਤਦੇਵ ਕੇਵਲਂ ਸ਼੍ਲਘ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ੍ਤੁਤੌ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹੀ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਤਰਤਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਦੀਨਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਕਲਸ੍ਯ ਚ । ਮੂਲਾਨ੍ਵੇषੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੂਲਾਦ੍ਦੋषੋ ਨ ਹੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਨਦੀਆਂ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਲਵਣਜਲਾਨ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੇਦਾਨ੍ਤਂ ਚ ਮੈਥੁਨਮ੍ । षੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਜਨਵਾਰ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਦੁਃ ਖਤ੍ਰਯਾਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਨਦੀਆਂ ਲਵਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਨੌਜਵਾਨੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਦੌਲਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪਾਨ੍ਤਾ ਪਾਪਾਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਆਚਾਨ੍ਤਂ ਘੋषਵਾਸਾਨ੍ਤਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਭੋ (ਭੁਃ) ॥ ੧,੧੧੫.

ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕੁਲ ਦਾ ਅੰਤ ਔਰਤ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾ ਨਿਲਯਾਃ ਪਤਨਾਨ੍ਤਾਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ । ਸਂਯੋਗਾ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਾ ਮਰਣਾਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਾਰੇ ਘਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਚਾਈਆਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਿਲਾਪ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੀਵਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।