ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਧੀਰਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਕੁਚੇਲਃ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਃ । ਪਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨ ਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸਮਾ ਅਪਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬੇਸਬਰ, ਰੁੱਖਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਗੰਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਡਿਤ—ਇਹ ਪੰਜ, ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋਣ, ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

ਆਯੁਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਧਨਮੇਵ ਚ । ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਵਿਵਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਮਰ, ਕਰਮ, ਦੌਲਤ, ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਰ੍ਵਤਾਰੋਹਣੇ ਤੋਯੇ ਗੋਕੁਲੇ ਦੁष੍ਟਨਿਗ੍ਰਹੇ । ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ (ਹ੍ਯੇਤੇ) ਗੁਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ, ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ—ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਣ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਭ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾ ਖਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਪਰਨਾਰੀषੁ ਸਂਗਤਿਃ । ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਹ੍ਯਸ੍ਥਿਰਾ ਭਾਵਾ ਯੌਵਨਾਨਿ ਧਨਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੋਹ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਧਨ—ਇਹ ਪੰਜੋ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹਨ।

ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਜੀਵਿਤਂ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਧਨਯੌਵਨਮ੍ । ਅਸ੍ਥਿਰਂ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਦਾਰਾਦ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ਃ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਧਨ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਧਰਮ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤ ਜੀਵਿਤਮਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਹਾਰਿਣੀ । ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਜਰਾਯਾਸੈਰਰ੍ਧਂ ਤਦਪਿ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਨृਣਾਂ ਪਰਿਮਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਦਰ੍ਧਂ ਗਤਂ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਸ੍ਥਿਤਕਿਞ੍ਚਿਦਰ੍ਧਮਧਿਕਂ ਬਾਲ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਗਤਮ੍ । ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਨ੍ਧੁਵਿਯੋਗਦੁਃ ਖਮਰਣੈਰ੍ਭੂਪਾਲਸੇਵਾਗਤਂ ਸ਼ੇषਂ ਵਾਰਿਤਰਙ੍ਗਗਰ੍ਭਚਪਲਂ ਮਾਨੇਨ ਕਿਂ ਮਾਨਿਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਧਾ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਛੋੜੇ, ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ?

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਯੋ ਲੋਕੇ ਜਰਾਰੂਪੇਣ ਸਂਚਰੇਤ੍ । ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਗ੍ਰਸਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪਵਨਂ ਪਨ੍ਨਗੋ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਰ੍ਹਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ।

ਗਚ੍ਛਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤੋ ਵਾਪਿ ਜਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਪਤੋ ਨ ਚੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਪਸ਼ੋਰਿਵ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਚਲਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਲ-ਫਿਰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਅਹਿਤਹਿਤਵਿਚਾਰਸ਼ੂਨ੍ਯਬੁਦ੍ਧੇਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮਯੇ ਬਹੁਭਿਰ੍ਵਿਤਰ੍ਕਿਤਸ੍ਯ । ਉਦਰਭਰਣਮਾਤ੍ਰਤੁष੍ਟਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪੁਰੁषਪਸ਼ੋਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੋਸ਼੍ਚ ਕੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹਿਤ-ਹਿਤ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ?

ਸ਼ੌਰ੍ਯੇ ਤਪਸਿ ਦਾਨੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਯਸ਼ਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਰ੍ਥਲਾਭੇ ਵਾ ਮਾਤੁਰੁਚ੍ਚਾਰ ਏਵ ਸਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸ਼ੌਰ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਯਜ੍ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਮਨੁष੍ਯੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਕ੍ਰਮਯਸ਼ੋਭਿਰਭਗ੍ਨਮਾਨੈਃ । ਤਨ੍ਨਾਮ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ, ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਂ ਜੀਵਿਤੇਨ ਧਨਮਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕਿਂ ਭਵਤਿ ਭੀਤਿਸਸ਼ਙ੍ਕਿਤੇਨ । ਸਿਂਹਵ੍ਰਤਂ ਚਰਤ ਗਚ੍ਛਤ ਮਾ ਵਿषਾਦਂ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਜੀਉ, ਅੱਗੇ ਵਧ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਵਾਤ੍ਮਨੀਹ ਨ ਗੁਰੌ ਨ ਚ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗੇ ਦੀਨੇ ਦਯਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਮਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਯੇ । ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਫਲੇਨਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਕਾਕੋऽਪਿ ਜੀਵਤਿ ਚਿਰਂ ਚ ਬਲਿਂ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਦਿਨਾਨ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ ਲੌਹਕਾਰਭਸ੍ਤ੍ਰੇਵ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਨਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਧੌਂਕਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਧੀਨਵृਤ੍ਤੇਃ ਸਾਫਲ੍ਯਂ ਨ ਪਰਾਧੀਨਵਰ੍ਤਿਤਾ । ਯੇ ਪਰਾਧੀਨਕਰ੍ਮਾਣੋ ਜੀਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਤੇ ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਸਫਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੁ(ਸ੍ਵ) ਪੂਰਾ ਵੈ ਕਾਪੁਰੁषਾਃ ਸੁ(ਸ੍ਵ) ਪੂਰੋ ਮੂषਿਕਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਅਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਕਾਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕੇਨਾਪਿ ਤੁष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੫.

ਕਾਇਰ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਾ ਇਕ ਮੋਠੀ ਅਨਾਜ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਇਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਭ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾ ਤृਣਾਦਗ੍ਨਿਰ੍ਨੋਚਸੇਵਾ ਪਥੋ ਜਲਮ੍ । ਵੇਸ਼੍ਯਾਰਾਗਃ ਖਲੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ षਡੇਤੇ ਬੁਦ੍ਵੁਦੋਪਮਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਵੇਸ਼ਿਆ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੋਹ—ਇਹ ਛੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਵਾਚਾ ਵਿਹਿਤਸਾਰ੍ਥੇਨ ਲੋਕੋ ਨ ਚ ਸੁਖਾਯਤੇ । ਜੀਵਿਤਂ ਮਾਨਮੂਲਂ ਹਿ ਮਾਨੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਕੁਤਃ ਸੁਖਮ੍? ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜੀਵਨ ਇਜ਼ਤ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਜਦ ਇਜ਼ਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ?

ਅਬਲਸ੍ਯ ਬਲਂ ਰਾਜਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਰੁਦਿਤਂ ਬਲਮ੍ । ਬਲਂ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਮੌਨਂ ਹਿ ਤਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਨृਤਂ ਬਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਅਬਲ ਦਾ ਬਲ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਲ ਰੋਣਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਦਾ ਬਲ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਚੋਰ ਦਾ ਬਲ ਝੂਠ ਹੈ।

ਯਥਾਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਥਾਤਥਾਸ੍ਯ ਮੇਧਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਤਿਮ੍ । ਤਥਾਤਥਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤੇ ਲੋਕਸੁਪ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਰੁਝਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਭਪ੍ਰਮਾਦਵਿਸ਼੍ਵਾਸੈਃ ਪੁਰੁषੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤ੍ਰਿਭਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਭੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਨੋਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਲੋਭ, ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਲਤ ਭਰੋਸਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਲੋਭ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਨਾ ਗਲਤ ਥਾਂ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਤਾਵਦ੍ਭਯਸ੍ਯ ਭੇਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਭਯਮਨਾਗਤਮ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਭਯੇ ਤੀਵ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਵੈ ਹ੍ਯਭੀਤਵਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜਦ ਤਕ ਡਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਤਨਾ ਤਕ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਜਦ ਡਰ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ऋਣਸ਼ੇषਂ ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼ੇषਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੇषਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੇषਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਰਜ਼ਾ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਕृਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕृਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿਂਸਿਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਿਂਸਿਤਮ੍ । ਨ ਤਤ੍ਰ ਦੋषਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੁष੍ਟੇ ਦੋषਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ—ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਕਾਰ੍ਯਹਨ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ । ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਾਯਾਮਯਮਰਿਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਮਿਤਰ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਐਸਾ ਮਿਤਰ ਝੂਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।

ਦੁਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਹਿ ਸਂਗੇਨ ਸੁਜਨੋऽਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਪਿ ਪਾਨੀਯਂ ਕਰ੍ਦਮੈਃ ਕਲੁषੀਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.

ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਦ੍ਵਿਜੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਮਸ਼ੇषਨਿਰੂਪਣਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪੂਜ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ॥ ੧,੧੧੫.

ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।