ਬਹੂਨਾਮਲ੍ਪਸਾਰਾਣਾਂ ਸਮਵਾਯੋ ਹਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਤृਣੈਰਾਵੇष੍ਟਿਤਾ ਰਜ੍ਜੁਸ੍ਤਯਾ ਨਾਗੋऽਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕਈਆਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਰੱਸੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਪਹृਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਵਂ ਹਿ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਨਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਦਾਤਾ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਤਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸੀ।
ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇਨ ਚ । ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਫ਼ਤ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੇ ਚ ਸੁਰਾਪੇ ਚ ਚੋਰੇ ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਤੇ ਤਥਾ । ਨਿष੍ਕृਤਿਰ੍ਵਿਹਿਤਾ ਸਦ੍ਭਿਃ ਕृਤਘ੍ਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਚੋਰ, ਜਾਂ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृषਲੀਪਤੇਃ । ਭਾਰ੍ਯਾਜਿਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਪਤਿਰ੍ਗृਹੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੀਚ ਆਦਮੀ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਕृਜਜ੍ਞਮਨਾਰ੍ਯਞ੍ਚ ਦੀਰ੍ਧਰੋषਮਨਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਚਤੁਰੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਞ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਜਾਯੇਤ ਪਞ੍ਚਮਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਅਨਾਰੀ, ਲੰਮੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬੇਇਮਾਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਚੰਡਾਲ ਸਮਝੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਦਾ ਹੈ।
ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਬਦ੍ਧਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਵਜ੍ਞਯਾ । ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਸਂਹਾਰ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਭਸ੍ਮਸਾਜ੍ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਛੋਟਾ ਅੱਗ ਵੀ, ਜੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਵੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਵੇ ਵਯਸਿ ਯਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਧਾਤੁषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇषੁ ਸ਼ਮਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਜਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਥਾਨ ਇਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਮਦੀਯਾ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਵੈ ਨ ਹਿ ਹਰ੍षਯੁਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੌਲਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਵਾਂਗ; 'ਮੇਰੀ ਹੈ' ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਂ ਧਾਤੁਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨष੍ਟੇ ਧਾਤਵੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸਰੀਰ ਮਨ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਜੇ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲੋ; ਜਦ ਮਨ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੫ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਕੁਮਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕੁਰਾਜਾਨਂ ਕੁਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ । ਕੁਕਨ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਦੇਸ਼ਂ ਚ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾੜੀ ਸਹੇਲੀ, ਮਾੜਾ ਰਾਜਾ, ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾੜੀ ਧੀ, ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੇਸ਼ — ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਸ੍ਤਪਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਦੂਰਂ ਗਤਂ ਪृਥ੍ਵੀ ਵਨ੍ਧ੍ਯਫਲਾ ਜਨਾਃ ਕਪਟਿਨੋ ਲੌਲ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਸ਼ਗਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਚਪਲਾ ਨੀਚਾ ਜਨਾ ਉਨ੍ਨਤਾਃ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਖਲੁਜੀਵਿਤਂ ਕਲਿਯੁਗੇ ਧਨ੍ਯਾ ਜਨਾ ਯੇ ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਧਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਪ unstable ਹੋ ਗਿਆ, ਸੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਬਾਂਝ ਹੋ ਗਈ, ਲੋਕ ਠੱਗ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਚੰਚਲ ਹਨ, ਨੀਚ ਉੱਚੇ ਹੋ ਗਏ — ਹਾਏ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈ! ਵਾਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮਰ ਗਏ।
ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਭਙ੍ਗਂ ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਪਰਚਿਤ੍ਤਗਤਾਨ੍ ਦਾਰਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਕੁਵ੍ਯਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ, ਪਤਨੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾੜੀ ਆਦਤ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਕੁਪੁਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਭਾਰ੍ਯਾਯਾਂ ਕੁਤੋ ਰਤਿਃ । ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕੁਰਾਜ੍ਯੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਮਾੜੀ ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਰਸ ਨਹੀਂ; ਮਾੜੀ ਸਹੇਲੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਮਾੜੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ।
ਪਰਾਨ੍ਨਂ ਚ ਪਰਸ੍ਵਂ ਚ ਪਰਸ਼ਯ੍ਯਾਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਪਰਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਪਿ ਹਰੇਚ੍ਛ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਪਰਾਇਆ ਖਾਣਾ, ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ, ਪਰਾਈ ਸੇਜ, ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ — ਇਹ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਲੱਖਮੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਲਾਪਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਹ ਭੋਜਨਾਤ੍ । ਆਸਨਾਚ੍ਛਯਨਾਦ੍ਯਾਨਾਤ੍ਪਾਪਂ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਗੱਲਬਾਤ, ਸਰੀਰਕ ਛੂਹ, ਸੰਗਤ, ਇਕੱਠੇ ਖਾਣ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ, ਸੇਜ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪੇਣ ਤਪਃ ਕ੍ਰੋਧਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਗਾਵੋ ਦ੍ਵਰਪ੍ਰਚਾਰੇਣ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਪਸਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਸਨਾਦੇਕਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਬੋਜਨਾਤ੍ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ । ਤਤਃ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਪਾਪਂ ਘਟਾਦ੍ਧਟ ਇਵੋਦਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ, ਇਕੋ ਸੰਗ ਸੌਣ, ਇਕੱਠੇ ਖਾਣ, ਜਾਂ ਇਕੋ ਪੰਕਤੀ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਇਕ ਦੂਜੇ 'ਚ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਘੜੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਘੜੇ 'ਚ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲਨੇ ਬਹਵੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਾਡਨੇ ਬਹਵੋ ਗੁਣਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਤਾਡਯੇਨ੍ਨ ਤੁ ਲਾਲਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਬਹੁਤ ਲਾਡ ਪਾਲਣ 'ਚ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਖਤੀ 'ਚ ਕਈ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਡ ਨਾ ਪਾਲੋ, ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਓ।
ਅਧ੍ਵਾ ਜਰਾ ਦੇਹਵਤਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਜਲਂ ਜਰਾ । ਅਸਂਭੋਗਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਾਤਪੋ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੧੫.
ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਮੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਲਈ ਧੁੱਪ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ।
ਅਧਮਾਃ ਕਲਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਿ ਮਧ੍ਯਮਾਃ । ਉਤ੍ਤਮਾ ਮਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨੋ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ ਝਗੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਲੋਕ ਸਾਂਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇੱਜ਼ਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇੱਜ਼ਤ ਹੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਮਾਨੋ ਹਿ ਮੂਲਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਾਨੇ ਸਤਿ ਧਨੇਨ ਕਿਮ੍ । ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਮਾਨਦਰ੍ਪਸ੍ਯ ਕਿਂ ਧਨੇਨ ਕਿਮਾਯੁषਾ ॥ ੧,੧੧੫.
ਇੱਜ਼ਤ ਹੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਜੇ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ।
ਅਧਮਾ ਧਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਧਨਮਾਨੌ ਹਿ ਮਧ੍ਯਮਾਃ । ਉਤ੍ਤਮਾ ਮਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨੋ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਲੋਕ ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੋਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਇੱਜ਼ਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇੱਜ਼ਤ ਹੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਵਨੇऽਪਿ ਸਿਂਹਾ ਨ ਨਮਨ੍ਤਿ ਕਂ ਚ ਬੁਭੁ ਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਮਾਂਸਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ । ਧਨੈਰ੍ਵਿਹੀਨਾਃ ਸੁਕੁਲੇषੁ ਜਾਤਾ ਨ ਨੀਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਮਾਰਭਨ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.
ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੀ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ, ਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ; ਚੰਗੀ ਕੁਲ 'ਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਦੌਲਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਨੀਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨਾਭਿषੇਕੋ ਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਨੇ । ਨਿਤ੍ਯਮੂਰ੍ਜਿਤਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਤਾ ॥ ੧,੧੧੫.
ਜੰਗਲ 'ਚ ਸਿੰਘ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਣਿਕ੍ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਭृਕਸ਼੍ਚ ਮਾਨੀ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਲਾਸੀ ਹ੍ਯਧਨਸ਼੍ਚ ਕਾਮੀ । ਵਰਾਙ੍ਗਨਾ ਚਾਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ ਚ ਨ ਤੇ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਮਾਰਭਨ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੫.
ਲਾਪਰਵਾਹ ਵਪਾਰੀ, ਨਾਈ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਭਿਖਾਰੀ, ਗਰੀਬ ਪਰ ਕਾਮੀ, ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ, ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਦਾਤਾ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਕृਪਣੋਰ੍ऽਥਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੋऽਵਿਧੇਯਃ ਕੁਜਨਸ੍ਯ ਸੇਵਾ । ਪਰੋਪਕਾਰੇषੁ ਨਰਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ॥ ੧,੧੧੫.
ਦਾਨੀ ਪਰ ਗਰੀਬ, ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਪਰ ਕੰਜੂਸ, ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਮੌਤ—ਇਹ ਪੰਜ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹਨ।
ਕਾਨ੍ਤਾਵਿਯੋਗਃ ਸ੍ਵਜਨਾਪਮਾਨਂ ऋਣਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਃ ਕੁਜਨਸ੍ਯ ਸੇਵਾ । ਦਾਰਿਦ੍ਰਯਾਭਾਵਾਦ੍ਵਿਮੁਖਾਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਦਹਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਵਿੱਛੋੜਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ, ਕਰਜ਼ਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ, ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਗਰੀਬੀ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਬਿਨਾ ਅੱਗ ਦੇ ਹੀ ਤੀਬਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾੜਦੇ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਤਾਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਚ ਤੇषੁ ਮਧ੍ਯੇ ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋऽਪ੍ਯਸਿਧਾਰਤੁਲ੍ਯਾਃ । ਨੀਚਾਪਮਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਂ ਕਲਤ੍ਰਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਰਕ੍ਤਾ ਸਹਜੋਪਰੋਧਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਚਿੰਤਾ ਐਸੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ: ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ, ਭੁੱਖ, ਭਾਵਨਾ ਰਹਿਤ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕ।
ਵਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਰ੍ਤ੍ਰੇਰ੍ऽਥ ਕਰੀ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਰੋਗਿਤਾ ਸਜ੍ਜਨਸਙ੍ਗਤਿਸ਼੍ਚ । ਇष੍ਟਾ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨੀ ਚ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਮੂਲੋਦ੍ਧਰਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ॥ ੧,੧੧੫.
ਆਗਿਆਕਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਦੌਲਤ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰ ਪਤਨੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।