ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਕੁਲਂ ਪੁਰੁषਸਿਂਹੇਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਗਨਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.
ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਵृਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪੁष੍ਪਿਤੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ । ਵਨਂ ਸੁਵਾਸਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.
ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮਹਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੋ ਹਿ ਗੁਣਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼ਤੇਨ ਕਿਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਤਮਾਂਸ੍ਯੇਕੋ ਨ ਚ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀਹ ਲਾਭ? ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰੇ।
ਲਾਲਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਾਡਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਦਸ ਸਾਲ ਤਕ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰੋ; ਪਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰੋ।
ਜਾਯਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਧਨਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਹਰੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸਮੋ ਰਿਪੁਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜਨਮ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਧਣ 'ਤੇ ਧਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਕੇਚਿਨ੍ਮृਗਮੁਖਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੁਖਾ ਮृਗਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਪਹਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹ੍ਯਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪਦੇਪਦੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕੁਝ ਬਾਘ ਹਨ ਜੋ ਹਿਰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਿਰਨ ਹਨ ਜੋ ਬਾਘ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।
ਏਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤਾਂ ਦੋषੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਦੇਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜਨਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸਬਰ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਹੀ ਖਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਲੋਕ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦੇਵਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਭੋਗਾ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਨਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਤਯੋ ਵੈ ਹ੍ਯਨਾਕੁਲਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਛਣਭੰਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤृਸਮੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮृਤੇ ਪਿਤਰਿ ਸ਼ੌਨਕ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ ਪਿਤਾ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨੁਪਾਲਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਨਿष੍ਠੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮਤ੍ਵੇਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਮਾਪਭੋਗਜੀਵੇषੁ ਯਥੈਵਂ ਤਨਯੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਸਾਥੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭੋਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ।
ਬਹੂਨਾਮਲ੍ਪਸਾਰਾਣਾਂ ਸਮਵਾਯੋ ਹਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਤृਣੈਰਾਵੇष੍ਟਿਤਾ ਰਜ੍ਜੁਸ੍ਤਯਾ ਨਾਗੋऽਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕਈਆਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਰੱਸੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਪਹृਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਵਂ ਹਿ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਨਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਦਾਤਾ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਤਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸੀ।
ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇਨ ਚ । ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਫ਼ਤ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੇ ਚ ਸੁਰਾਪੇ ਚ ਚੋਰੇ ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਤੇ ਤਥਾ । ਨਿष੍ਕृਤਿਰ੍ਵਿਹਿਤਾ ਸਦ੍ਭਿਃ ਕृਤਘ੍ਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਚੋਰ, ਜਾਂ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृषਲੀਪਤੇਃ । ਭਾਰ੍ਯਾਜਿਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਪਤਿਰ੍ਗृਹੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੀਚ ਆਦਮੀ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਕृਜਜ੍ਞਮਨਾਰ੍ਯਞ੍ਚ ਦੀਰ੍ਧਰੋषਮਨਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਚਤੁਰੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਞ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਜਾਯੇਤ ਪਞ੍ਚਮਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਅਨਾਰੀ, ਲੰਮੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬੇਇਮਾਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਚੰਡਾਲ ਸਮਝੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਦਾ ਹੈ।
ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਬਦ੍ਧਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਵਜ੍ਞਯਾ । ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਸਂਹਾਰ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਭਸ੍ਮਸਾਜ੍ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਛੋਟਾ ਅੱਗ ਵੀ, ਜੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਵੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਵੇ ਵਯਸਿ ਯਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਧਾਤੁषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇषੁ ਸ਼ਮਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਜਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਥਾਨ ਇਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਮਦੀਯਾ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਵੈ ਨ ਹਿ ਹਰ੍षਯੁਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੌਲਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਵਾਂਗ; 'ਮੇਰੀ ਹੈ' ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਂ ਧਾਤੁਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨष੍ਟੇ ਧਾਤਵੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸਰੀਰ ਮਨ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਜੇ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲੋ; ਜਦ ਮਨ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੫ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਕੁਮਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਕੁਰਾਜਾਨਂ ਕੁਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ । ਕੁਕਨ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਦੇਸ਼ਂ ਚ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾੜੀ ਸਹੇਲੀ, ਮਾੜਾ ਰਾਜਾ, ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾੜੀ ਧੀ, ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੇਸ਼ — ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਸ੍ਤਪਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਦੂਰਂ ਗਤਂ ਪृਥ੍ਵੀ ਵਨ੍ਧ੍ਯਫਲਾ ਜਨਾਃ ਕਪਟਿਨੋ ਲੌਲ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਸ਼ਗਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਚਪਲਾ ਨੀਚਾ ਜਨਾ ਉਨ੍ਨਤਾਃ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਖਲੁਜੀਵਿਤਂ ਕਲਿਯੁਗੇ ਧਨ੍ਯਾ ਜਨਾ ਯੇ ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਧਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਪ unstable ਹੋ ਗਿਆ, ਸੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਬਾਂਝ ਹੋ ਗਈ, ਲੋਕ ਠੱਗ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਚੰਚਲ ਹਨ, ਨੀਚ ਉੱਚੇ ਹੋ ਗਏ — ਹਾਏ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈ! ਵਾਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮਰ ਗਏ।
ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਭਙ੍ਗਂ ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਪਰਚਿਤ੍ਤਗਤਾਨ੍ ਦਾਰਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਕੁਵ੍ਯਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ, ਪਤਨੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾੜੀ ਆਦਤ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਕੁਪੁਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਭਾਰ੍ਯਾਯਾਂ ਕੁਤੋ ਰਤਿਃ । ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕੁਰਾਜ੍ਯੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਮਾੜੀ ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਰਸ ਨਹੀਂ; ਮਾੜੀ ਸਹੇਲੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਮਾੜੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ।
ਪਰਾਨ੍ਨਂ ਚ ਪਰਸ੍ਵਂ ਚ ਪਰਸ਼ਯ੍ਯਾਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਪਰਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਪਿ ਹਰੇਚ੍ਛ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਪਰਾਇਆ ਖਾਣਾ, ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ, ਪਰਾਈ ਸੇਜ, ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ — ਇਹ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਲੱਖਮੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਲਾਪਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਹ ਭੋਜਨਾਤ੍ । ਆਸਨਾਚ੍ਛਯਨਾਦ੍ਯਾਨਾਤ੍ਪਾਪਂ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਗੱਲਬਾਤ, ਸਰੀਰਕ ਛੂਹ, ਸੰਗਤ, ਇਕੱਠੇ ਖਾਣ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ, ਸੇਜ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪੇਣ ਤਪਃ ਕ੍ਰੋਧਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਗਾਵੋ ਦ੍ਵਰਪ੍ਰਚਾਰੇਣ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨੇਨ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੧੧੫.
ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਪਸਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਸਨਾਦੇਕਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਬੋਜਨਾਤ੍ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ । ਤਤਃ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਪਾਪਂ ਘਟਾਦ੍ਧਟ ਇਵੋਦਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ, ਇਕੋ ਸੰਗ ਸੌਣ, ਇਕੱਠੇ ਖਾਣ, ਜਾਂ ਇਕੋ ਪੰਕਤੀ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਇਕ ਦੂਜੇ 'ਚ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਘੜੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਘੜੇ 'ਚ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲਨੇ ਬਹਵੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਾਡਨੇ ਬਹਵੋ ਗੁਣਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਤਾਡਯੇਨ੍ਨ ਤੁ ਲਾਲਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੫.
ਬਹੁਤ ਲਾਡ ਪਾਲਣ 'ਚ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਖਤੀ 'ਚ ਕਈ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਡ ਨਾ ਪਾਲੋ, ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਓ।
ਅਧ੍ਵਾ ਜਰਾ ਦੇਹਵਤਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਜਲਂ ਜਰਾ । ਅਸਂਭੋਗਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਾਤਪੋ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੧੫.
ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਮੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਲਈ ਧੁੱਪ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ।