ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਦਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਭਯਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੂਲਾਦਪਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵੈਰਿਣਾ ਸਹ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਹਿ ਪਤਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੂਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਮृਦੁਨੈਵ ਮृਦੁਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣੇਨੈਵ ਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ। ਨਰਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹੀ।

ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰਲੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਤਥਾ । ਸਰਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਬ੍ਜਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ। ਸਿੱਧੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਕਰੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਮਨ੍ਤਿ ਫਲਿਨੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਮਨ੍ਤਿ ਗੁਣਿਨੋ ਜਨਾਃ । ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਨਮਨ੍ਤਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੂਰਖ ਨਾ ਝੁਕਦੇ, ਨਾ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਯਥੈਵਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮਾਰ੍ਜਾਰ ਇਵ ਲੁਮ੍ਪੇਤ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤਾਰ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਿਵੇਂ ਮੰਗੇ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਕਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਪਕੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਬਹੁਸਮ੍ਪਦਃ । ਵਿਪਰੀਤਮਨਾਰ੍ਯੇ ਚ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਚਰ ॥ ੧,੧੧੪.

ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ; ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ।

षਟ੍ਕਰ੍ਣੋ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਃ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪ੍ਯਨ੍ਤ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਛੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।

ਤਯਾ ਗਵਾ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾ ਨ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀ ਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ । ਕੋਰ੍ऽਥ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੇਨ ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਉਹ ਗਾਂ ਕੀਹ ਕੰਮ ਦੀ, ਜੋ ਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕੀਹ ਲਾਭ ਦਾ, ਜੋ ਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਧਰਮਵਾਨ?

ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਕੁਲਂ ਪੁਰੁषਸਿਂਹੇਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਗਨਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਵृਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪੁष੍ਪਿਤੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ । ਵਨਂ ਸੁਵਾਸਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮਹਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕੋ ਹਿ ਗੁਣਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼ਤੇਨ ਕਿਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਤਮਾਂਸ੍ਯੇਕੋ ਨ ਚ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀਹ ਲਾਭ? ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰੇ।

ਲਾਲਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਾਡਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਦਸ ਸਾਲ ਤਕ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰੋ; ਪਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰੋ।

ਜਾਯਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਧਨਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਹਰੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸਮੋ ਰਿਪੁਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਨਮ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਧਣ 'ਤੇ ਧਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਕੇਚਿਨ੍ਮृਗਮੁਖਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੁਖਾ ਮृਗਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਪਹਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹ੍ਯਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪਦੇਪਦੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੁਝ ਬਾਘ ਹਨ ਜੋ ਹਿਰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਿਰਨ ਹਨ ਜੋ ਬਾਘ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।

ਏਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤਾਂ ਦੋषੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਦੇਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜਨਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਬਰ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਹੀ ਖਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਲੋਕ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਤਦੇਵਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਭੋਗਾ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਨਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਤਯੋ ਵੈ ਹ੍ਯਨਾਕੁਲਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਛਣਭੰਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤृਸਮੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮृਤੇ ਪਿਤਰਿ ਸ਼ੌਨਕ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ ਪਿਤਾ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨੁਪਾਲਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕਨਿष੍ਠੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮਤ੍ਵੇਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਮਾਪਭੋਗਜੀਵੇषੁ ਯਥੈਵਂ ਤਨਯੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਸਾਥੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭੋਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ।

ਬਹੂਨਾਮਲ੍ਪਸਾਰਾਣਾਂ ਸਮਵਾਯੋ ਹਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਤृਣੈਰਾਵੇष੍ਟਿਤਾ ਰਜ੍ਜੁਸ੍ਤਯਾ ਨਾਗੋऽਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਈਆਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਰੱਸੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਪਹृਤ੍ਯ ਪਰਸ੍ਵਂ ਹਿ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਨਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਦਾਤਾ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਤਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸੀ।

ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇਨ ਚ । ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਫ਼ਤ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੇ ਚ ਸੁਰਾਪੇ ਚ ਚੋਰੇ ਭਗ੍ਨਵ੍ਰਤੇ ਤਥਾ । ਨਿष੍ਕृਤਿਰ੍ਵਿਹਿਤਾ ਸਦ੍ਭਿਃ ਕृਤਘ੍ਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਚੋਰ, ਜਾਂ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।

ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृषਲੀਪਤੇਃ । ਭਾਰ੍ਯਾਜਿਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼੍ਰਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਪਤਿਰ੍ਗृਹੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੀਚ ਆਦਮੀ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਅਕृਜਜ੍ਞਮਨਾਰ੍ਯਞ੍ਚ ਦੀਰ੍ਧਰੋषਮਨਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਚਤੁਰੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਞ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਜਾਯੇਤ ਪਞ੍ਚਮਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਅਨਾਰੀ, ਲੰਮੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬੇਇਮਾਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਚੰਡਾਲ ਸਮਝੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਦਾ ਹੈ।

ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਬਦ੍ਧਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਵਜ੍ਞਯਾ । ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋऽਪ੍ਯਸਂਹਾਰ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਭਸ੍ਮਸਾਜ੍ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਛੋਟਾ ਅੱਗ ਵੀ, ਜੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਵੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਵੇ ਵਯਸਿ ਯਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਧਾਤੁषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇषੁ ਸ਼ਮਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਜਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਨ੍ਥਾਨ ਇਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਮਦੀਯਾ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਵੈ ਨ ਹਿ ਹਰ੍षਯੁਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੌਲਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਵਾਂਗ; 'ਮੇਰੀ ਹੈ' ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਂ ਧਾਤੁਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨष੍ਟੇ ਧਾਤਵੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਰੀਰ ਮਨ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਜੇ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲੋ; ਜਦ ਮਨ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਧਾਤੂਆਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।