ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਰਃ ਸੁਧੌਤਂ ਚਰਣੌ ਸੁਮਾਰ੍ਜਿਤੌ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਸੇਵਨਮਲ੍ਪਭੋਜਨਮ੍ । ਅਨਗ੍ਨਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਮਪਰ੍ਵਮੈਥੁਨਂ ਚਿਰਪ੍ਰਨष੍ਟਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਨਯਨ੍ਤਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਿਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣਾ, ਪੈਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਝਣਾ, ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈ ਨਾ ਸੌਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਮੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਪਾਣਾਡਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਹ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣਾਡਰ ਫੁੱਲ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੀਪਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾ ਛਾਯਾ ਛਾਯਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਯ ਚ । ਰਜਕਸ੍ਯ ਤੁ ਯਤ੍ਤੀਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਛਾਂ, ਸੇਜ ਜਾਂ ਆਸਣ ਦੀ ਛਾਂ, ਤੇ ਧੋਬੀ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਬਾਲਾਤਪਃ ਪ੍ਰੇਤਧੂਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵृਦ੍ਧਾ ਤਰੁਣਂ ਦਧਿ । ਆਯੁष੍ਕਾਮੋ ਨ ਸੇਵੇਤ ਤਥਾ ਸਂਮਾਰ੍ਜਨੀਰਜਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆ, ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ, ਤਾਜਾ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਜੋ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ।

ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਗਵਾਞ੍ਚੈਵ ਰਜਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਸ਼ੁਭਂ ਚ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਜਾਵਿਕੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਧੇ, ਉਠ ਤੇ ਬਕਰੀ ਦੀ ਧੂੜ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮਝੋ।

ਗਵਾਂ ਰਜੋ ਧਾਨ੍ਯਰਜਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਙ੍ਗਭਵਂ ਰਜਃ । ਏਤਦ੍ਰਜੋ ਮਹਾਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਅਨਾਜ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਧੂੜ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਅਜਾਰਜਃ ਖਰਰਜੋ ਯਤ੍ਤੁ ਸਂਮਾਰ੍ਜਨੀਰਜਃ । ਏਤਦ੍ਰਜੋ ਮਹਾਪਾਪਂ ਮਹਾਕਿਲ੍ਬਿषਕਾਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਬਕਰੀ ਦੀ ਧੂੜ, ਗਧੇ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਧੂੜ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਤੇ ਵੱਡੀ ਅਸ਼ੁਚਿਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੂਰ੍ਪਵਾਤੋ ਨਖਾਗ੍ਰਾਮ੍ਬੁ ਸ੍ਨਾਨਵਸ੍ਤ੍ਰਮृਜੋਦਕਮ੍ । ਕੇਸ਼ਾਮ੍ਬੁ ਮਾਰ੍ਜਨੀਰੇਣੁਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਛਾਣੀ ਦੀ ਹਵਾ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਧੋਤੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਧੋਤੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਪ੍ਰਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰਵਹ੍ਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋਸ੍ਤਥਾ । ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਹਯਸ੍ਯ ਵृषਭਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਾਲਕ-ਨੌਕਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਬਲਦ ਵਿਚਕਾਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਰਾਜਾਗ੍ਨਿਸਰ੍ਪੇषੁ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੇਵਨੇ । ਭੋਗਾਸ੍ਵਾਦੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਅੱਗ, ਸੱਪ, ਪਾਠ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਦਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਭਯਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੂਲਾਦਪਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵੈਰਿਣਾ ਸਹ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਹਿ ਪਤਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੂਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਮृਦੁਨੈਵ ਮृਦੁਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣੇਨੈਵ ਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ। ਨਰਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹੀ।

ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰਲੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਤਥਾ । ਸਰਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਬ੍ਜਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ। ਸਿੱਧੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਕਰੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਮਨ੍ਤਿ ਫਲਿਨੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਮਨ੍ਤਿ ਗੁਣਿਨੋ ਜਨਾਃ । ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਨਮਨ੍ਤਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੂਰਖ ਨਾ ਝੁਕਦੇ, ਨਾ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਯਥੈਵਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮਾਰ੍ਜਾਰ ਇਵ ਲੁਮ੍ਪੇਤ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤਾਰ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਿਵੇਂ ਮੰਗੇ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਕਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਪਕੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਬਹੁਸਮ੍ਪਦਃ । ਵਿਪਰੀਤਮਨਾਰ੍ਯੇ ਚ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਚਰ ॥ ੧,੧੧੪.

ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ; ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ।

षਟ੍ਕਰ੍ਣੋ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਃ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪ੍ਯਨ੍ਤ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਛੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।

ਤਯਾ ਗਵਾ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾ ਨ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀ ਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ । ਕੋਰ੍ऽਥ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੇਨ ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਉਹ ਗਾਂ ਕੀਹ ਕੰਮ ਦੀ, ਜੋ ਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕੀਹ ਲਾਭ ਦਾ, ਜੋ ਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਧਰਮਵਾਨ?

ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਕੁਲਂ ਪੁਰੁषਸਿਂਹੇਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਗਨਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕੇਨਾਪਿ ਸੁਵृਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪੁष੍ਪਿਤੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ । ਵਨਂ ਸੁਵਾਸਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮਹਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕੋ ਹਿ ਗੁਣਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼ਤੇਨ ਕਿਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਤਮਾਂਸ੍ਯੇਕੋ ਨ ਚ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀਹ ਲਾਭ? ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰੇ।

ਲਾਲਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਾਡਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਦਸ ਸਾਲ ਤਕ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰੋ; ਪਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰੋ।

ਜਾਯਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਹਰੇਦ੍ਧਨਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਹਰੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸਮੋ ਰਿਪੁਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਨਮ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਧਣ 'ਤੇ ਧਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਕੇਚਿਨ੍ਮृਗਮੁਖਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਮੁਖਾ ਮृਗਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਪਹਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹ੍ਯਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪਦੇਪਦੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੁਝ ਬਾਘ ਹਨ ਜੋ ਹਿਰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਿਰਨ ਹਨ ਜੋ ਬਾਘ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।

ਏਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤਾਂ ਦੋषੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਦੇਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜਨਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਬਰ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਹੀ ਖਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਲੋਕ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਤਦੇਵਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਭੋਗਾ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਨਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇषੁ ਚ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਤਯੋ ਵੈ ਹ੍ਯਨਾਕੁਲਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਛਣਭੰਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਦੇ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤृਸਮੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮृਤੇ ਪਿਤਰਿ ਸ਼ੌਨਕ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ ਪਿਤਾ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨੁਪਾਲਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਦ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕਨਿष੍ਠੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮਤ੍ਵੇਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਮਾਪਭੋਗਜੀਵੇषੁ ਯਥੈਵਂ ਤਨਯੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਸਾਥੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭੋਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ।