ਵਿषਂ ਗੋष੍ਠੀ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤਰੁਣੀ ਵਿषਮ੍ । ਵਿषਂ ਕੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜਨਂ ਵਿषਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਗਰੀਬ ਦੀ ਸਭਾ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ, ਘਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਅਜੀਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਿਯਂ ਗਾਨਮਕੁਣ੍ਠਸ੍ਯ ਨੀਚਸ੍ਯੋਚ੍ਚਾਸਨਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਪ੍ਰਿਯਂ ਦਾਨਂ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਨਸ਼੍ਚਤਰੁਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਪਿਆਰਾ। ਨੀਚ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਆਸਨ ਪਿਆਰਾ। ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਦਾਨ ਪਿਆਰਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਪਿਆਰੀ।
ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਂ ਕਠਿਨਾਸ਼ਨਞ੍ਚ ਧਾਤੁਕ੍ਸ਼ਯੋਵੇਗਵਿਧਾਰਣਞ੍ਚ । ਦਿਵਾਸ਼ਯੋ ਜਾਗਰਣਞ੍ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ षਡ੍ਭਿਰ੍ਨਰਾਣਾਂ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸਖ਼ਤ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਘਟਾ ਲੈਣਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਲੋੜਾਂ ਰੋਕਣਾ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ—ਇਹ ਛੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਲਾਤਪਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤਿਮੈਥੁਨਞ੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਧੂਮਃ ਕਰਤਾਪਨਞ੍ਚ । ਰਜਸ੍ਵਲਾਵਤ੍ਕ੍ਰਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਞ੍ਚ ਸੁਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰ੍ਨਨੁ ਕਰ੍षਯੇਚ੍ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਲਾਸ, ਸਮਾਧੀ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆ, ਹੱਥ ਅੱਗ ਤੇ ਤਾਪਣਾ, ਰਜਸਵਾਲਾ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵृਦ੍ਧਾ ਬਾਲਾਰ੍ਕਸ੍ਤਰੁਣਂ ਦਧਿ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਮੈਥੁਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਤਾਜਾ ਦਹੀਂ, ਸਵੇਰੇ ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਨੀਂਦ—ਇਹ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਲਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਦ੍ਯਃ ਪਕ੍ਰਘृਤਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਬਾਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕ੍ਸ਼ੀਰਭੋਜਨਮ੍ । ਉष੍ਣੋਦਕਂ ਤਰੁਚ੍ਛਾਯਾ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਤਾਜਾ ਘਿਉ, ਅੰਗੂਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ—ਇਹ ਛੇ ਵੀ ਜਲਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੂਪਾਦਕਂ ਵਟਚ੍ਛਾਯਾ ਨਾਰੀਣਾਞ੍ਚ ਪਯੋਧਰਃ । ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਭਵੇਦੁष੍ਣਮੁष੍ਣਕਾਲੇ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਔਰਤ ਦਾ ਛਾਤੀ—ਇਹ ਠੰਡੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋ ਬਲਕਰਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਬਾਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸੁਭੋਜਨਮ੍ । ਤ੍ਰਯੋ ਬਲਹਰਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਹ੍ਯਧ੍ਵਾ ਵੇ ਮੈਥੁਨਂ ਜ੍ਵਰਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣਾ, ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਆਰਾਮ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਯਾਤਰਾ, ਵਿਲਾਸ ਤੇ ਬੁਖਾਰ।
ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਮਾਂਸਂ ਪਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਿਤ੍ਰੈਃ ਸਹੈਵ ਤੁ । ਨ ਭਾਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨृਪੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਿਯੋਗਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਚੇਲਿਨ ਦਨ੍ਤਮਲੋਪਧਾਰਿਣਂ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿष੍ਠੁਰਵਾਕ੍ਯਭਾषਿਣਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਹ੍ਯਸ੍ਤਮਯੇऽਪਿ ਸ਼ਾਯਿਨਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼੍ਰੀਰਪਿ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਧ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਕਰੜਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ ਸੌਣ ਵਾਲਾ—even ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਛੇਦਸ੍ਤृਣਾਨਂ ਧਰਣਿਵਿਲਖਨਂ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚਾਪਮਾਰ੍ष੍ਟਿਃ ਦਨ੍ਤਾਨਾਮਪ੍ਯਸ਼ੌਚਂ ਮਲਿਨਵਸਨਤਾ ਰੂਕ੍ਸ਼ਤਾ ਮੂਰ੍ਧਜਾਨਾਮ੍ । ਦ੍ਵੇ ਸਧ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿਵਸਨਸ਼ਯਨਂ ਗ੍ਰਾਸਹਾਸਾਤਿਰੇਕਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਪੀਠੇ ਚ ਵਾਦ੍ਯਂ ਨਿਧਨਮੁਪਨਯੇਤ੍ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਾਹ ਕੱਟਣਾ, ਧਰਤੀ ਖੋਦਣਾ, ਪੈਰ ਪੂੰਝਣਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਰੁੱਖਤਾ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੌਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈ ਸੌਣਾ, ਵੱਧ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੱਸਣਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਪੀਠ ਤੇ ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਰਃ ਸੁਧੌਤਂ ਚਰਣੌ ਸੁਮਾਰ੍ਜਿਤੌ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਸੇਵਨਮਲ੍ਪਭੋਜਨਮ੍ । ਅਨਗ੍ਨਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਮਪਰ੍ਵਮੈਥੁਨਂ ਚਿਰਪ੍ਰਨष੍ਟਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਨਯਨ੍ਤਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸਿਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣਾ, ਪੈਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਝਣਾ, ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈ ਨਾ ਸੌਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਮੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਪਾਣਾਡਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਹ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣਾਡਰ ਫੁੱਲ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੀਪਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾ ਛਾਯਾ ਛਾਯਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਯ ਚ । ਰਜਕਸ੍ਯ ਤੁ ਯਤ੍ਤੀਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.
ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਛਾਂ, ਸੇਜ ਜਾਂ ਆਸਣ ਦੀ ਛਾਂ, ਤੇ ਧੋਬੀ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਾਤਪਃ ਪ੍ਰੇਤਧੂਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵृਦ੍ਧਾ ਤਰੁਣਂ ਦਧਿ । ਆਯੁष੍ਕਾਮੋ ਨ ਸੇਵੇਤ ਤਥਾ ਸਂਮਾਰ੍ਜਨੀਰਜਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆ, ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ, ਤਾਜਾ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਜੋ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ।
ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਗਵਾਞ੍ਚੈਵ ਰਜਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਸ਼ੁਭਂ ਚ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਜਾਵਿਕੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਧੇ, ਉਠ ਤੇ ਬਕਰੀ ਦੀ ਧੂੜ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮਝੋ।
ਗਵਾਂ ਰਜੋ ਧਾਨ੍ਯਰਜਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਙ੍ਗਭਵਂ ਰਜਃ । ਏਤਦ੍ਰਜੋ ਮਹਾਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਅਨਾਜ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਧੂੜ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਜਾਰਜਃ ਖਰਰਜੋ ਯਤ੍ਤੁ ਸਂਮਾਰ੍ਜਨੀਰਜਃ । ਏਤਦ੍ਰਜੋ ਮਹਾਪਾਪਂ ਮਹਾਕਿਲ੍ਬਿषਕਾਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਬਕਰੀ ਦੀ ਧੂੜ, ਗਧੇ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਧੂੜ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਤੇ ਵੱਡੀ ਅਸ਼ੁਚਿਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੂਰ੍ਪਵਾਤੋ ਨਖਾਗ੍ਰਾਮ੍ਬੁ ਸ੍ਨਾਨਵਸ੍ਤ੍ਰਮृਜੋਦਕਮ੍ । ਕੇਸ਼ਾਮ੍ਬੁ ਮਾਰ੍ਜਨੀਰੇਣੁਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਛਾਣੀ ਦੀ ਹਵਾ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਧੋਤੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਧੋਤੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪ੍ਰਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰਵਹ੍ਨ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋਸ੍ਤਥਾ । ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਹਯਸ੍ਯ ਵृषਭਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਾਲਕ-ਨੌਕਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਬਲਦ ਵਿਚਕਾਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਰਾਜਾਗ੍ਨਿਸਰ੍ਪੇषੁ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੇਵਨੇ । ਭੋਗਾਸ੍ਵਾਦੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.
ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਅੱਗ, ਸੱਪ, ਪਾਠ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਦਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਭਯਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੂਲਾਦਪਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਿਣਾ ਸਹ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਹਿ ਪਤਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੂਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਮृਦੁਨੈਵ ਮृਦੁਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣੇਨੈਵ ਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.
ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ। ਨਰਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹੀ।
ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰਲੈਰ੍ਭਾਵ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮृਦੁਨਾ ਤਥਾ । ਸਰਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਬ੍ਜਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਦਪਾਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਨਾ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਰਮ। ਸਿੱਧੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਕਰੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਮਨ੍ਤਿ ਫਲਿਨੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਮਨ੍ਤਿ ਗੁਣਿਨੋ ਜਨਾਃ । ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਨਮਨ੍ਤਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੪.
ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੂਰਖ ਨਾ ਝੁਕਦੇ, ਨਾ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਯਥੈਵਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮਾਰ੍ਜਾਰ ਇਵ ਲੁਮ੍ਪੇਤ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤਾਰ ਨਰਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਮੰਗੇ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਕਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਪਕੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਬਹੁਸਮ੍ਪਦਃ । ਵਿਪਰੀਤਮਨਾਰ੍ਯੇ ਚ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਚਰ ॥ ੧,੧੧੪.
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ; ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ।
षਟ੍ਕਰ੍ਣੋ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਃ ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚਧਾਰ੍ਯਤੇ । ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪ੍ਯਨ੍ਤ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.
ਛੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਯਾ ਗਵਾ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾ ਨ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀ ਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ । ਕੋਰ੍ऽਥ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੇਨ ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥ ੧,੧੧੪.
ਉਹ ਗਾਂ ਕੀਹ ਕੰਮ ਦੀ, ਜੋ ਨਾ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕੀਹ ਲਾਭ ਦਾ, ਜੋ ਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਧਰਮਵਾਨ?