ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਰੀਰਮੇਵਾਯਤਨਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਚ ਸੁਖਸ੍ਯ ਚ । ਜੀਵਿਤਞ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਞ੍ਚ ਜਾਤ੍ਯੈਵ ਸਹ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਰੀਰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਵਸ਼ਂ ਦੁਃ ਖਂ ਸਰ੍ਵ ਮਾਤ੍ਮਵਸ਼ਂ ਸੁਖਮ੍ । ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸੁਖਦੁਃ ਖਯੋਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈ।

ਸੁਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਃ ਖਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਸ਼ੁਖਂ ਦੁਃ ਖਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੁਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਖ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਦ੍ਗਤਂ ਤਦਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਦੂਰਤਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਤੇਤ ਨ ਸ ਸ਼ੋਕੇਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਜੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੪ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਰਿਪੁਃ । ਕਾਰਣਾਦੇਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਿਪਵਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਤਾ ਸਿਰਫ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੋਕਤ੍ਰਾਣਂ ਭਯਤ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਸ਼੍ਵਾਸਭਾਜਨਮ੍ । ਕੇਨ ਰਤ੍ਨਾਂਮਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਿਸ ਨੇ 'ਮਿੱਤਰ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਾਹਤ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਪਤਰਾ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਸਕृਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਯੇਨ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ । ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਕੋਈ 'ਹਰੀ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਮਾਤਰਿ ਨ ਦਾਰੇषੁ ਨ ਸੋਦਰ੍ਯੇ ਨ ਚਾਤ੍ਮਜੇ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਃ ਪੁਂਸਾਂ ਯਾਦृਙ੍ਮਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਭਾਵਜੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ, ਪਤਨੀ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਦਿਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋषਾਨ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਦ੍ਯੁਤਮਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗਞ੍ਚ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਦਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਪਿਆਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੇ: ਜੂਆ, ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ।

ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਦੁਹਿਤ੍ਰਾ ਵਾ ਨ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਸਨੋ ਵਸੇਤ੍ । ਬਲਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮੋ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮਪਿ ਕਰ੍षਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਪਰੀਤਰਤਿਃ ਕਾਮਃ ਸ੍ਵਾਯਤੇषੁ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥੋਪਾਯੋ ਵਧੋ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਥੈਵ ਹ੍ਯਨੁ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਲਟ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਪਾਅ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਅਪਿ ਕਲ੍ਪਾਨਿਲਸ੍ਯੈਵ ਤੁਰਗਸ੍ਯ ਮਹੋਦਧੇਃ । ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸਰੋ ਬੋਦ੍ਧੁਂ ਨ ਹ੍ਯਰਕ੍ਤਸ੍ਯੇ ਚਤਸਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਲਪ ਦੇ ਹਵਾ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕ੍ਸ਼ਣੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਹੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤਾ ਜਨਃ । ਤੇਨ ਸ਼ੌਨਕ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਤੀਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੋਈ ਪਲ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇਕੱਲਾਪਣ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੌਨਕ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕ ਵੈ ਸੇਵਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਪਿ ਰੋਚਤੇ । ਪੁਰੁषਾਣਾਮਲਾਭੇਨ ਨਾਰੀ ਚੈਵ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਸੰਦ ਆਵੇ। ਪਰ ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ, ਹੋਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਣੀ ਕੋਈ ਅਉਗੁਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਜਨਨੀ ਯਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਰਹਸ੍ਯਂ ਮਦਨਾਤੁਰਾ । ਸੁਤੈਸ੍ਤਾਨਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੀਲਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਪਰਾਧੀਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਪਰਦृਦਯਕृਤ੍ਯਾਨੁਸਰਣਂ ਸਦਾ ਹੇਲਾ ਹਾਸ੍ਯਂ ਨਿਯਤਮਪਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਰਹਿਤਮ੍ । ਪਣੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਕਾਯੋ ਵਿਟਜਨਖੁਰੈਰ੍ਦਾਰਿਤਗਲੋ ਬਹੂਤ੍ਕਣ੍ਠਵृਤਿਰ੍ਜਗਤਿ ਗਣਿਕ੍ਰਾਯਾ ਬਹੁਮਤਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਨੀਂਦ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਰਜੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੁਖ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੈਸੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਲ libertine ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਫਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਹਣੇ ਹੋਣ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰਾਪਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੂਰ੍ਖਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਰਾਜਕੁਲਾਨਿ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰੋਪਸੇਵ੍ਯਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਨਾਰੀ, ਮੂਰਖ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਜ ਘਰ — ਇਹ ਛੇ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਵੇਦ (ਸ਼ਬ੍ਦ) ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਭਵੇਤ੍ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਕੁਸ਼ਲੋ ਰਾਜਾ ਭਵੇਦ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਰੂਪਯੌਵਨਵਤੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਭਵੇਤ੍ਕਾਮਿਨੀ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਨਿਰ੍ਧਨੋऽਪਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਪਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਚਿਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਸਜ਼ਾ-ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਗਰੀਬ ਪੁਰਖ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਪਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਪਰਸ੍ਯ ਚ । ਗੂਹੇਤ੍ਕੂਰ੍ਮ ਇਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਰਭਾਵਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਆਪਣੀ ਖਾਮੀਆਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਖਾਮੀ ਦੱਸਣੀ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਛੂਆ ਵਾਂਗ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੇਖੋ।

ਪਾਤਾਲਤਲਵਾ ਸਿਨ੍ਯ ਉਚ੍ਚਪ੍ਰਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਦਿ ਨੋ ਚਿਕੁਰੋਦ੍ਭੇਦਾਲ੍ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨ ਹਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਨਾਰੀਆਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲ ਤੇ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ?

ਸਮਧਰ੍ਮਾ ਹਿ ਮਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਃ ਸ੍ਵਜਨਕਣ੍ਟਕਃ । ਨ ਤਥਾ ਬਾਧਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕृਤਵੈਰੋ ਬਹਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਰਾਜ਼ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਰਲਾ ਵੈਰੀ ਤਾਂ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਪੀੜਦਾ।

ਸ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਯੋ ਹ੍ਯਨੁਞ੍ਜਯੇਦ੍ਵੈ ਮਿष੍ਟੇਨ ਬਾਲਂ ਵਿਨਿਯੇਨ ਸ਼ਿष੍ਟਮ੍ । ਅਰ੍ਥੇਨ ਨਾਰੀਂ ਤਪਸਾ ਹਿ ਦੇਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ॥ ੧,੧੧੪.

ਉਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

ਛਲੇਨ ਮਿਤ੍ਰਂ ਕਲੁषੇਣ ਧਰ੍ਮਂ ਪਰੋਪਤਾਪੇਨ ਸਮृਦ੍ਧਿਭਾਵਨਮ੍ । ਸੁਖੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਨਾਰੀਂ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈ ਯੇ ਨ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਸ੍ਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਲ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵਧਾਈ, ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਫਲਾਰ੍ਥੋ ਫਲਿਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਮਤਿਰ੍ਨਰਃ । ਨਿष੍ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਕਾਰ੍ਯਾਂ ਮਹਾਦੋषਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਫਲ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਫਲ ਲਈ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਵੱਡਾ ਅਉਗੁਣ ਲੱਗੇਗਾ।

ਸਧਨੋ ਹਿ ਤਪਸ੍ਵੀ ਚ ਦੂਰਤੋ ਵੈ ਕृਤਸ਼੍ਰਮਃ । ਮਦ੍ਯਪ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਧਨਵਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਦੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਦਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ । ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਪਿਤਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਿੱਤਰ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਮਿੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ । ਸ੍ਵਬਾਵਮਾਤ੍ਮਨਾ ਗੂਹੇਦੇਤਤ੍ਸਾਧੋਰ੍ਹਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਸਭ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖੋ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕृਤੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਧੈਰ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜਿਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੋ। ਪਰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ।

ਵृਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨਵਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਮਾਂਸਂ ਤ੍ਰਿਮੂਲਕਮ੍ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਧਿ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍षਟ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਨਵੀਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਹੀਂ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ — ਇਹ ਛੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।