ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਲਭਤੇ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨਾਤਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ।

ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਿ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਆਚੋਦ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਵਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਲਂ ਕੁਲਂ ਨੈਵ ਨ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਣਾ ਨੈਵ ਨ ਬੀਜਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ । ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸਾਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਕਾਲੇ ਫਲਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਵਧੀਆ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਦਿਆ, ਗਿਆਨ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਨਸੀਬ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ।

ਤਤ੍ਰ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਹਨ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਾਤਿਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਯਥਾ ਧੇਨੁਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਾਤਿ । ਸੁਕृਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚਾਤ੍ਮੀਯਂ ਮੂਢ ਕਿਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਰਖਾ, ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਫਲ ਭੋਗ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ?

ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਥਾ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਤਦ੍ਵੈ ਕਰ੍ਤਾ ਰਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੀਚਃ ਸਰ੍षਪਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਲਿਵਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਰਸੋਂ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਲਵਾਂ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਸੁਖਂ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਖਲੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਸੁਖ ਤਾਂ ਓਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤੋਖ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਭਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਭਾਜਨਮ੍ । ਸ੍ਨੇਹਮੂਲਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਮਹਤ੍ਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਹੈ, ਓਥੇ ਡਰ ਵੀ ਹੈ; ਮੋਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪਤਰਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਮੇਵਾਯਤਨਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਚ ਸੁਖਸ੍ਯ ਚ । ਜੀਵਿਤਞ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਞ੍ਚ ਜਾਤ੍ਯੈਵ ਸਹ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਰੀਰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਵਸ਼ਂ ਦੁਃ ਖਂ ਸਰ੍ਵ ਮਾਤ੍ਮਵਸ਼ਂ ਸੁਖਮ੍ । ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸੁਖਦੁਃ ਖਯੋਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈ।

ਸੁਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਃ ਖਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਸ਼ੁਖਂ ਦੁਃ ਖਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੁਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਖ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਦ੍ਗਤਂ ਤਦਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਦੂਰਤਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਤੇਤ ਨ ਸ ਸ਼ੋਕੇਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਜੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੪ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਰਿਪੁਃ । ਕਾਰਣਾਦੇਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਿਪਵਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਤਾ ਸਿਰਫ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੋਕਤ੍ਰਾਣਂ ਭਯਤ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਸ਼੍ਵਾਸਭਾਜਨਮ੍ । ਕੇਨ ਰਤ੍ਨਾਂਮਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਿਸ ਨੇ 'ਮਿੱਤਰ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਾਹਤ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਪਤਰਾ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਸਕृਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਯੇਨ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ । ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਕੋਈ 'ਹਰੀ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਮਾਤਰਿ ਨ ਦਾਰੇषੁ ਨ ਸੋਦਰ੍ਯੇ ਨ ਚਾਤ੍ਮਜੇ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਃ ਪੁਂਸਾਂ ਯਾਦृਙ੍ਮਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਭਾਵਜੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ, ਪਤਨੀ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਦਿਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋषਾਨ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਦ੍ਯੁਤਮਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗਞ੍ਚ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਦਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਪਿਆਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੇ: ਜੂਆ, ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ।

ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਦੁਹਿਤ੍ਰਾ ਵਾ ਨ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਸਨੋ ਵਸੇਤ੍ । ਬਲਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮੋ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮਪਿ ਕਰ੍षਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਪਰੀਤਰਤਿਃ ਕਾਮਃ ਸ੍ਵਾਯਤੇषੁ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਥੋਪਾਯੋ ਵਧੋ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਥੈਵ ਹ੍ਯਨੁ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਲਟ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਪਾਅ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਅਪਿ ਕਲ੍ਪਾਨਿਲਸ੍ਯੈਵ ਤੁਰਗਸ੍ਯ ਮਹੋਦਧੇਃ । ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸਰੋ ਬੋਦ੍ਧੁਂ ਨ ਹ੍ਯਰਕ੍ਤਸ੍ਯੇ ਚਤਸਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਲਪ ਦੇ ਹਵਾ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕ੍ਸ਼ਣੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਹੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤਾ ਜਨਃ । ਤੇਨ ਸ਼ੌਨਕ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਤੀਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੋਈ ਪਲ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇਕੱਲਾਪਣ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੌਨਕ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕ ਵੈ ਸੇਵਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਪਿ ਰੋਚਤੇ । ਪੁਰੁषਾਣਾਮਲਾਭੇਨ ਨਾਰੀ ਚੈਵ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਸੰਦ ਆਵੇ। ਪਰ ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ, ਹੋਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਣੀ ਕੋਈ ਅਉਗੁਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਜਨਨੀ ਯਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਰਹਸ੍ਯਂ ਮਦਨਾਤੁਰਾ । ਸੁਤੈਸ੍ਤਾਨਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੀਲਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਪਰਾਧੀਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਪਰਦृਦਯਕृਤ੍ਯਾਨੁਸਰਣਂ ਸਦਾ ਹੇਲਾ ਹਾਸ੍ਯਂ ਨਿਯਤਮਪਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਰਹਿਤਮ੍ । ਪਣੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਕਾਯੋ ਵਿਟਜਨਖੁਰੈਰ੍ਦਾਰਿਤਗਲੋ ਬਹੂਤ੍ਕਣ੍ਠਵृਤਿਰ੍ਜਗਤਿ ਗਣਿਕ੍ਰਾਯਾ ਬਹੁਮਤਃ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਨੀਂਦ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਰਜੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੁਖ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੈਸੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਲ libertine ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਫਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਹਣੇ ਹੋਣ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰਾਪਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੂਰ੍ਖਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਰਾਜਕੁਲਾਨਿ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰੋਪਸੇਵ੍ਯਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ षਟ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਨਾਰੀ, ਮੂਰਖ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਜ ਘਰ — ਇਹ ਛੇ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਵੇਦ (ਸ਼ਬ੍ਦ) ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਭਵੇਤ੍ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਕੁਸ਼ਲੋ ਰਾਜਾ ਭਵੇਦ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਰੂਪਯੌਵਨਵਤੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਭਵੇਤ੍ਕਾਮਿਨੀ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਦਿ ਨਿਰ੍ਧਨੋऽਪਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਪਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਚਿਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਸਜ਼ਾ-ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਗਰੀਬ ਪੁਰਖ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਪਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਪਰਸ੍ਯ ਚ । ਗੂਹੇਤ੍ਕੂਰ੍ਮ ਇਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਰਭਾਵਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਆਪਣੀ ਖਾਮੀਆਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਖਾਮੀ ਦੱਸਣੀ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਛੂਆ ਵਾਂਗ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੇਖੋ।