ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮृਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਚੋਦਕਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇਨ ਹਿ । ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਦੁਰਾਚਾਰੋ ਭਾਵੋਪਹਤਚੇਤਨਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਮਾੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਪਾਦੌ ਚ ਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਸਂਯਤਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਪਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤਿ ਸਂਮਾਨੈਰ੍ਨਾਵਮਾਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ । ਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਰੁषਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦੇਤਤ੍ਸਾਧੋਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਉਹ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਚ । ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਗਰੀਬ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੌਰੁषੇਣ ਚ । ਅਲਭ੍ਯਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ, ਅਕਲ ਜਾਂ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਅਯਾਚਿਤੋ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧੋ ਪੁਨਰ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰੇषਣਾਦ੍ਗਤਃ । ਯਤ੍ਰਾਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਲੱਭਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭੇਜਣ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਏਕਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਸਦਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਾਨਾਪਕ੍ਸ਼ਿਸਮਾਗਮਃ । ਪ੍ਰਭਾਤੇऽਨ੍ਯਦਿਸ਼ੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇੱਕ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਪੰਛੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵੇਰੇ ਹਰ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਏਕਸਾਰ੍ਥਪ੍ਰਯਾਤਾਨਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਨ੍ਤਤ੍ਰ ਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਯਾਤਿ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇੱਕ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਹੀ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰਤ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੌਨਕ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਨਵ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ (ਅਣ-ਦਿੱਖੇ) ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੌਨਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣ ਤੁ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਨ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਲਭਤੇ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨਾਤਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ।

ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਿ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਆਚੋਦ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਵਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਲਂ ਕੁਲਂ ਨੈਵ ਨ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਣਾ ਨੈਵ ਨ ਬੀਜਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ । ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸਾਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਕਾਲੇ ਫਲਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਵਧੀਆ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਦਿਆ, ਗਿਆਨ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਨਸੀਬ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ।

ਤਤ੍ਰ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਹਨ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਾਤਿਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਯਥਾ ਧੇਨੁਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਾਤਿ । ਸੁਕृਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚਾਤ੍ਮੀਯਂ ਮੂਢ ਕਿਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਰਖਾ, ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਫਲ ਭੋਗ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ?

ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਥਾ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਤਦ੍ਵੈ ਕਰ੍ਤਾ ਰਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੀਚਃ ਸਰ੍षਪਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਲਿਵਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਰਸੋਂ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਲਵਾਂ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਸੁਖਂ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਖਲੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਸੁਖ ਤਾਂ ਓਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤੋਖ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਭਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਭਾਜਨਮ੍ । ਸ੍ਨੇਹਮੂਲਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਮਹਤ੍ਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਹੈ, ਓਥੇ ਡਰ ਵੀ ਹੈ; ਮੋਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪਤਰਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਮੇਵਾਯਤਨਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਚ ਸੁਖਸ੍ਯ ਚ । ਜੀਵਿਤਞ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਞ੍ਚ ਜਾਤ੍ਯੈਵ ਸਹ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਰੀਰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਵਸ਼ਂ ਦੁਃ ਖਂ ਸਰ੍ਵ ਮਾਤ੍ਮਵਸ਼ਂ ਸੁਖਮ੍ । ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸੁਖਦੁਃ ਖਯੋਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈ।

ਸੁਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਃ ਖਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਸ਼ੁਖਂ ਦੁਃ ਖਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੁਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੁਖ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਦ੍ਗਤਂ ਤਦਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਦੂਰਤਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਤੇਤ ਨ ਸ ਸ਼ੋਕੇਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਜੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੪ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਰਿਪੁਃ । ਕਾਰਣਾਦੇਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਿਪਵਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਤਾ ਸਿਰਫ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੋਕਤ੍ਰਾਣਂ ਭਯਤ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਸ਼੍ਵਾਸਭਾਜਨਮ੍ । ਕੇਨ ਰਤ੍ਨਾਂਮਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਕਿਸ ਨੇ 'ਮਿੱਤਰ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਾਹਤ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਪਤਰਾ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਸਕृਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਯੇਨ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ । ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੋ ਕੋਈ 'ਹਰੀ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਮਾਤਰਿ ਨ ਦਾਰੇषੁ ਨ ਸੋਦਰ੍ਯੇ ਨ ਚਾਤ੍ਮਜੇ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਃ ਪੁਂਸਾਂ ਯਾਦृਙ੍ਮਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਭਾਵਜੇ ॥ ੧,੧੧੪.

ਮਾਂ, ਪਤਨੀ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਦਿਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋषਾਨ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਦ੍ਯੁਤਮਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗਞ੍ਚ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਦਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਪਿਆਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੇ: ਜੂਆ, ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ।