ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਚ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਜਨ੍ਮਨਿਜਨ੍ਮਨਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ—ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਅਨੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋऽਪਿ ਨਰੋ ਵਿਦੇਸ਼ਸ੍ਥੋऽਪਿ ਮਾਨਵਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਪਾਤਵਾਤੇਨ ਨੀਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਲਭਤੇ ਮਨੁष੍ਯੋ ਦੇਵੋऽਪਿ ਤਂ ਵਾਰਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਃ । ਅਤੋ ਨ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਨ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮੇ ਲਲਾਟਲੇਖਾ ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ (ਯਦਸ੍ਮਦੀਯਂ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਪਰੇषਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇVen ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੈਰਾਨ; ਮੱਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ (ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ)।

ਸਰ੍ਪਃ ਕੂਪੇ ਗਜਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਬਿਲ ਆਖੁਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਿ । ਨਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਾਦੇਵ ਕਰ੍ਮਣਃ ਕਃ ਪਲਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਕੂਏ ਵਿਚ ਸੱਪ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਤੇ ਚੂਹਾ ਬਿਲ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ—ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਾਲ੍ਪਾ ਭਵਤਿ ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀਯਮਾਨਾਪਿ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਕੂਪਸ੍ਥਮਿਵ ਪਾਨੀਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਬਹੂਦਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੂਏ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਖਿਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੇਰ੍ऽਥਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤੇ ਸਤ੍ਯਾ ਯੇऽਧਰ੍ਮੇਣ ਗਤਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੋ ਚ ਮਹਾਂਲ੍ਲੋਕੇ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਸੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨਾਰ੍ਥੋ ਯਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਕृਪਣੋ ਜਨਃ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੋ ਨ ਭੂਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਾਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਅੰਨ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕੰਗਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ੌਚਾਨਾਮਨ੍ਨਸ਼ੌਚਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਯੋऽਨ੍ਨਾਰ੍ਥੈਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੌਚਾਨ੍ਨ ਮृਦਾ ਵਾਰਿਣਾ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਖਾਣੇ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਪਵਿਤਰ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਮਨਃ ਸ਼ੌਚਂ ਸ਼ੌਚਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤੇ ਦਯਾ ਸ਼ੌਚਂ ਜਲਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਚਾਈ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨ ਦੁਰ੍ਲਭਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਹਿ ਵਚਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸੋऽਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਚ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਬੋਲ ਸਚ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਮृਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਚੋਦਕਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇਨ ਹਿ । ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਦੁਰਾਚਾਰੋ ਭਾਵੋਪਹਤਚੇਤਨਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਮਾੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਪਾਦੌ ਚ ਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਸਂਯਤਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਪਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤਿ ਸਂਮਾਨੈਰ੍ਨਾਵਮਾਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ । ਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਰੁषਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦੇਤਤ੍ਸਾਧੋਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਉਹ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਚ । ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਗਰੀਬ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੌਰੁषੇਣ ਚ । ਅਲਭ੍ਯਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ, ਅਕਲ ਜਾਂ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਅਯਾਚਿਤੋ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧੋ ਪੁਨਰ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰੇषਣਾਦ੍ਗਤਃ । ਯਤ੍ਰਾਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਲੱਭਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭੇਜਣ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਏਕਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਸਦਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਾਨਾਪਕ੍ਸ਼ਿਸਮਾਗਮਃ । ਪ੍ਰਭਾਤੇऽਨ੍ਯਦਿਸ਼ੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇੱਕ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਪੰਛੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵੇਰੇ ਹਰ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਏਕਸਾਰ੍ਥਪ੍ਰਯਾਤਾਨਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਨ੍ਤਤ੍ਰ ਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਯਾਤਿ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇੱਕ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਹੀ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰਤ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੌਨਕ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਨਵ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ (ਅਣ-ਦਿੱਖੇ) ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੌਨਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ?

ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣ ਤੁ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਨ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਾਸ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਲਭਤੇ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨਾਤਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ।

ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਿ ਪ੍ਰਲਾਪੈਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਆਚੋਦ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਯਥਾ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਵਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਲਂ ਕੁਲਂ ਨੈਵ ਨ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਣਾ ਨੈਵ ਨ ਬੀਜਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ । ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਸਾਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਕਾਲੇ ਫਲਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਵਧੀਆ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਦਿਆ, ਗਿਆਨ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਨਸੀਬ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ।

ਤਤ੍ਰ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਹਨ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਾਤਿਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਯਥਾ ਧੇਨੁਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਤਿष੍ਠਾਤਿ । ਸੁਕृਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚਾਤ੍ਮੀਯਂ ਮੂਢ ਕਿਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਰਖਾ, ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਫਲ ਭੋਗ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ?

ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਥਾ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਤਦ੍ਵੈ ਕਰ੍ਤਾ ਰਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੀਚਃ ਸਰ੍षਪਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਲਿਵਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਰਸੋਂ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਲਵਾਂ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਸੁਖਂ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਖਲੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਸੁਖ ਤਾਂ ਓਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤੋਖ ਹੈ।