ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤ੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯੋਗੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਮृਜਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕੁਲਂ ਸ਼ਲਿਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਧਰਮ ਸਚ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਭਾਂਡਾ ਸਫਾਈ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ।

ਵਰਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵ੍ਯਾਂ ਨਿਵਸਨਮਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਰਣਂ ਵਰਂ ਸਰ੍ਪਾਕੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਯਨਮਥ ਕੂਪੇ ਨਿਪਤਨਮ੍ । ਵਰਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤੇ ਸਭਯਜਲਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨਂ ਨ ਤੁ ਸ੍ਵੀਯੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਹਿ ਧਨਮਣੁ ਦੇਹੀਤਿ ਕਥਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਵਿੰਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਜਾਣਾ, ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਸੌਣਾ, ਕੂਏ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣਾ, ਭਯਾਂਕਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚਲ ਜਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 'ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਨ ਦੇ' ਆਖਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਭਾਗ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਨੋਪਭੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤੇ ਹਿ ਸੁਕृਤੇ ਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੰਪਤੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਗ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ; ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਭੂषਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਭੂषਣਂ ਨृਪਃ । ਨਭਸੋ ਭੂषਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭੂषਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਚੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਚਲਣ ਹੈ।

ਏਤੇ ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਤਿਤਨਯਾ ਭੀਮਸੇਨਾਰ੍ਜੁਨਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਰਾਃ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਦਿਨਕਰਵਪੁषਃ ਕੇਸ਼ਵੇਨੋਪਗੂਢਾਃ । ਤੇ ਵੈ ਦੁष੍ਟਗ੍ਰਹਸ੍ਥਾਃ ਕृਪਣਵਸ਼ਗਤਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਕੋ ਵਾ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਦ੍ਭ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ਕਰ੍ਮਰੇਖਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ — ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਸਚ ਦੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗੇ, ਮਾੜੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਸਮਰਥਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿਸਮਤ ਕਰਮ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ?

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੇਨ ਕੁਲਾਲਵਨ੍ਨਿਯਮਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਭਾਣ੍ਡੋਦਰੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੇਨ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਗਹਨੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਮਹਾਸਙ੍ਕਟੇ । ਰੁਦ੍ਰੋਯੇਨ ਕਪਾਲਪਾਣਿਪੁਟਕੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਟਨਂ ਕਾਰਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਗਗਨੇ ਤਰਮੈ ਨਮਃ ਕਰ੍ਣਣੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕੁਲਾਲ ਵਾਂਗ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਪਾਇਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਕਪਾਲ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਘੁੰਮਾਇਆ — ਉਸ ਕਰਤਾਰ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਦਾਤਾ ਬਲਿਰ੍ਯਾਚਕਕੋ ਮੁਰਾਰਿਰ੍ਦਾਨਂ ਮਹੀ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਬਨ੍ਧਨਮੇਵ ਲਬ੍ਧਂ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੈਵ ਯਥੇष੍ਟਕਾਰਿਣੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਦਾਤਾ ਬਲੀ ਹੈ, ਮੁਰਾਰੀ ਭਿਖਾਰੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੇ ਕੇ ਫਲ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੀ ਮਿਲਿਆ। ਹੇ ਕਰਤਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਮਾਤਾ ਯਦਿ ਭਵੇਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਿਤਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਕੁਬੁਦ੍ਧੌ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਣ੍ਡਃ ਪਤੇਤ੍ਸਦਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਯੇਨਯੇਨ ਯਥਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪੁਰਾ ਕਰ੍ਮ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਨ੍ਤਰਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਮਾਹਿਤਮਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ-ਜੋ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਨਾ ਵਿਹਿਤਂ ਦੁਃ ਖਮਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਹਿਤਂ ਸਖਮ੍ । ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾਮੁਪਾਦਾਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵੈ ਪੌਰ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਥ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਨ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਨ ਸਮੁਦ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਨ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਵਿਵਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ । ਨ ਮਾਤृਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪ੍ਰਧृਤਸ੍ਤਥਾਙ੍ਕੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਨਰੋ ਹਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਨਾ ਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂ ਗੋਦ ਵਿਚ—ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਦੁਗਸ੍ਤ੍ਰਿਕੂਟਃ ਪਰਿਖਾ ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਯੋਧਾਃ ਪਰਮਾ ਚ ਵृਤ੍ਤਿਃ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵੈ ਤੂਸ਼ਨਸਾ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਂ ਸ ਰਾਵਣਃ ਕਾਲਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਨष੍ਟਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ, ਖਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਖੇ, ਯੋਧੇ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ, ਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਸਿੱਖਾਈ ਹੋਈ ਵਿਦਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਵਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਯਸਿ ਯਤ੍ਕਾਲੇ ਯਦ੍ਦਿਵਾ ਯਚ੍ਚ ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ । ਯਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਤਥਾ ਨ ਤਦਨ੍ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਉਮਰ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਪਲ ਜਾਂ ਛਿਨ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਹੀਤਲੇ । ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨਾਦਤ੍ਤਮੁਪਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚਾਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਵੜੇ, ਜਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇ—ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਪੁਰਾਧੀਤਾ ਚ ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਞ੍ਚ ਯਦ੍ਧਨਮ੍ । ਪੁਰਾ ਕृਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਹ੍ਯਗ੍ਰੇ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਧਾਵਤਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪੁਰਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਵਿਦਿਆ, ਪੁਰਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ ਸਮ੍ਯਗृਕ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੁਭਗ੍ਰਹੇ । ਵਸਿष੍ਠਕृਤਲਗ੍ਨਾਪਿ ਜਾਨਕੀ ਦੁਃ ਖਭਾਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਥੇ ਕਰਮ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੋਵੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਲਗਨ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਿਆ।

ਸ੍ਥੂਲਜਙ੍ਘੋ ਯਦਾ ਰਾਮਃ ਸ਼ਬ੍ਦਗਾਮੀ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ । ਘਨਕੇਸ਼ੀ ਯਦਾ ਸੀਤਾ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇ ਦੁਃ ਖਭਾਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਮੋਟੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਧੁਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਾਲ ਘਣੇ ਸਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਏ।

ਨ ਪਿਤੁਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤਾ ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਬਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਰੋਗਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮਾਨਸਾਃ । ਸ਼ਰਾ ਇਵ ਪਤਨ੍ਤੀਹ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਦृਢਧਨ੍ਵਿਭਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ, ਜ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੀ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗਾਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਧਿਯਾ ਧੀਰੋਰ੍ऽਥਮੀਹਤੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਵਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦਧਾਤਿ ਤਦਨ੍ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਚ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਜਨ੍ਮਨਿਜਨ੍ਮਨਿ ॥ ੧,੧੧੩.

ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ—ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਅਨੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋऽਪਿ ਨਰੋ ਵਿਦੇਸ਼ਸ੍ਥੋऽਪਿ ਮਾਨਵਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਪਾਤਵਾਤੇਨ ਨੀਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਲਭਤੇ ਮਨੁष੍ਯੋ ਦੇਵੋऽਪਿ ਤਂ ਵਾਰਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਃ । ਅਤੋ ਨ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਨ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮੇ ਲਲਾਟਲੇਖਾ ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ (ਯਦਸ੍ਮਦੀਯਂ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਪਰੇषਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇVen ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੈਰਾਨ; ਮੱਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ (ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ)।

ਸਰ੍ਪਃ ਕੂਪੇ ਗਜਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਬਿਲ ਆਖੁਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਿ । ਨਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਾਦੇਵ ਕਰ੍ਮਣਃ ਕਃ ਪਲਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਕੂਏ ਵਿਚ ਸੱਪ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਤੇ ਚੂਹਾ ਬਿਲ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ—ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਾਲ੍ਪਾ ਭਵਤਿ ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀਯਮਾਨਾਪਿ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਕੂਪਸ੍ਥਮਿਵ ਪਾਨੀਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਬਹੂਦਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੂਏ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਖਿਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੇਰ੍ऽਥਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤੇ ਸਤ੍ਯਾ ਯੇऽਧਰ੍ਮੇਣ ਗਤਾਃ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੋ ਚ ਮਹਾਂਲ੍ਲੋਕੇ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਸੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨਾਰ੍ਥੋ ਯਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਕृਪਣੋ ਜਨਃ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੋ ਨ ਭੂਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਾਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਅੰਨ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕੰਗਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਹੇੜਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ੌਚਾਨਾਮਨ੍ਨਸ਼ੌਚਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਯੋऽਨ੍ਨਾਰ੍ਥੈਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੌਚਾਨ੍ਨ ਮृਦਾ ਵਾਰਿਣਾ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਖਾਣੇ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਪਵਿਤਰ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਮਨਃ ਸ਼ੌਚਂ ਸ਼ੌਚਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤੇ ਦਯਾ ਸ਼ੌਚਂ ਜਲਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਚਾਈ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ।