ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾਲਙ੍ਕृਤੋऽਪਿਸਨ੍ । ਮਣਿਨਾ ਭੂषਿਤਃ ਸਰ੍ਪਃ ਕਿਮਸੌ ਨ ਭਯਙ੍ਕਰਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਮੰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਣਵਿष੍ਕृਤਕੋਪਧਾਰਿਣਃ ਖਲਾਦ੍ਭਯਂ ਕਸ੍ਯ ਨ ਨਾਮ ਜਾਯਤੇ । ਵਿषਂ ਮਹਾਹੇਰ੍ਵਿषਮਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਚਃ ਸਦੁਃ ਸਹਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤੇਤ੍ਸਦਾ ਮੁਖੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ? ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁਲ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਮ੍ । ਅਰ੍ਧਰਾਜ੍ਯਹਰਂ ਭृਤ੍ਯਂ ਯੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਦੌਲਤ, ਸਮਰਥਾ, ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।

ਸ਼ੂਰਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾ ਮृਦੁਮਨ੍ਦਵਾਕ੍ਯਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ । ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਪਰੀ ਤਰੁਪਾ ਯੇ ਤੇ ਤੁ ਭृਤ੍ਯਾ ਨ ਹਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਬਹਾਦਰ ਹੋਣ, ਹੌਲੇ ਤੇ ਧੀਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਯੋਧੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਨਿਰਾਲਸ੍ਯਾਃ ਸੁਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਕਾਃ । ਸੁਖਦੁਃ ਖਸਮਾ ਧੀਰਾ ਭृਤ੍ਯਾ ਲੋਕੇषੁ ਦੁਰ੍ਲਭਾਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਜੇ ਹੋਏ, ਚੁਸਤ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਮਜਬੂਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਯਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੂਰਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਕਃ । ਦਾਮ੍ਭਿਕਃ ਕਪਟੀ ਚੈਵ ਸ਼ਠਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪृਹਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਯਭੀਤਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਞਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯ ਏਵ ਸਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧੀਰਜ ਤੇ ਲਜਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੁਸਨ੍ਧਾਨਾਨਿ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਦੁਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਤਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਚੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

षਣ੍ਮਾਸਮਥ ਵਰ੍षਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਸਞ੍ਚਿਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਨਰਪਤੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਾਂਝ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਦੇਵੇ।

ਮੂਰ੍ਖਾਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯੇਤੇ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਅਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨਰਕੇ ਚੈਵ ਪਾਤਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮੀ, ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਾਦਿ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤੇਨ ਸ੍ਮ ਵਰ੍ਧਤੇ ਰਾਜਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤੋ ਭृਤ੍ਯਕਾਰ੍ਯਤਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਨੌਕਰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨੇ । ਨਿਯੋਜ ਯੇਦ੍ਧਿਸਤਤਂ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਿਤਾਯ ਵੈ ॥ ੧,੧੧੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੩ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਗੁਣਵਨ੍ਤਂ ਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤ ਗੁਣਹੀਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਵੇ ਦੋषਾਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਾਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁਣਵਾਨ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੂਰਖ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਔਗੁਣ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਦ੍ਭਿਰਾਸੀਤ ਸਤਤਂ ਸਦ੍ਭਿਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਙ੍ਗਤਿਮ੍ । ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਾਦਂ ਮੈਤ੍ਰੀਞ੍ਚ ਨਾਸਦ੍ਭਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗਤ ਬਣਾਓ, ਮਿਤਰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਵੀ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋ; ਮਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ।

ਪਣ੍ਡਿਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰ੍ਨਾਤੈਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ੈਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਭਿਃ । ਬਨ੍ਧ੍ਸ੍ਥੋऽਪਿ ਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚ ਨ ਤੁ ਰਾਜ੍ਯੇ ਖਲੈਃ ਸਹ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪੰਡਤਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਤੇ ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੋਣ; ਪਰ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਰਹੋ।

ਸਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕੁਵਤ੍ਰਰ੍ਥੇ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਮਤਲਬ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਕਿ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਵੇ।

ਮਧੁਹੇਵ ਦੁਹੇਤ੍ਸਾਰਂ ਕੁਸੁਮਞ੍ਚ ਨ ਘਾਤਯੇਤ੍ । ਵਤ੍ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ੀ ਦੁਹੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਭੂਮਿਂ ਗਾਞ੍ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਥਿਪਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਧੂ (ਸ਼ਹਦ) ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਲਵੇ।

ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਪੁष੍ਪੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਿਨੁਤੇ ਮਧੁ षਟ੍ਪਦਃ । ਤਥਾ ਵਿਤ੍ਤਮੁ ਪਾਦਾਯ ਰਾਜਾ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਖਜਾਨੇ ਲਈ ਧਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ।

ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਮਧੁਜਾਲਞ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਣ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਰਾਜਦ੍ਰਵ੍ਯਞ੍ਚ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਞ੍ਚ ਸ੍ਤੋਕਂਸ੍ਤੋਕਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਦੀਮਕ ਦਾ ਢੇਰ, ਸ਼ਹਦ ਦਾ ਛੱਤਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਰਾਜਕੋਸ਼ ਤੇ ਭਿਖਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਦृष੍ਟਾ ਸਂਪ੍ਰਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਦਿਵਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਧ੍ਯਯਨਕਰ੍ਮਸੁ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ।

ਵਨੇऽਪਿ ਦੋषਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਰਾਗਿਣਾਂ ਗृਹੇऽਪਿ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪਃ । ਅਕੁਤ੍ਸਿਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਨਿਵृਤ੍ਤਰਾਗਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਤਪੋਵਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਔਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਘਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਤਪ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਘਰ ਹੀ ਤਪੋਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯੋਗੇਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਮृਜਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕੁਲਂ ਸ਼ਲਿਨ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਧਰਮ ਸਚ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਭਾਂਡਾ ਸਫਾਈ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ।

ਵਰਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵ੍ਯਾਂ ਨਿਵਸਨਮਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਰਣਂ ਵਰਂ ਸਰ੍ਪਾਕੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਯਨਮਥ ਕੂਪੇ ਨਿਪਤਨਮ੍ । ਵਰਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤੇ ਸਭਯਜਲਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨਂ ਨ ਤੁ ਸ੍ਵੀਯੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਹਿ ਧਨਮਣੁ ਦੇਹੀਤਿ ਕਥਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਵਿੰਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਜਾਣਾ, ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਸੌਣਾ, ਕੂਏ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣਾ, ਭਯਾਂਕਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚਲ ਜਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 'ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਨ ਦੇ' ਆਖਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਭਾਗ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਨੋਪਭੋਗੇਨ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤੇ ਹਿ ਸੁਕृਤੇ ਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੰਪਤੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਗ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ; ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਭੂषਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਭੂषਣਂ ਨृਪਃ । ਨਭਸੋ ਭੂषਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭੂषਣਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਚੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਚਲਣ ਹੈ।

ਏਤੇ ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਤਿਤਨਯਾ ਭੀਮਸੇਨਾਰ੍ਜੁਨਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਰਾਃ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਦਿਨਕਰਵਪੁषਃ ਕੇਸ਼ਵੇਨੋਪਗੂਢਾਃ । ਤੇ ਵੈ ਦੁष੍ਟਗ੍ਰਹਸ੍ਥਾਃ ਕृਪਣਵਸ਼ਗਤਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਕੋ ਵਾ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਦ੍ਭ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ਕਰ੍ਮਰੇਖਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ — ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਸਚ ਦੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗੇ, ਮਾੜੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਸਮਰਥਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿਸਮਤ ਕਰਮ ਦੀ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ?

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੇਨ ਕੁਲਾਲਵਨ੍ਨਿਯਮਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਭਾਣ੍ਡੋਦਰੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯੇਨ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਗਹਨੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਮਹਾਸਙ੍ਕਟੇ । ਰੁਦ੍ਰੋਯੇਨ ਕਪਾਲਪਾਣਿਪੁਟਕੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਟਨਂ ਕਾਰਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਗਗਨੇ ਤਰਮੈ ਨਮਃ ਕਰ੍ਣਣੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕੁਲਾਲ ਵਾਂਗ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਪਾਇਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਕਪਾਲ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਘੁੰਮਾਇਆ — ਉਸ ਕਰਤਾਰ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਦਾਤਾ ਬਲਿਰ੍ਯਾਚਕਕੋ ਮੁਰਾਰਿਰ੍ਦਾਨਂ ਮਹੀ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਬਨ੍ਧਨਮੇਵ ਲਬ੍ਧਂ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੈਵ ਯਥੇष੍ਟਕਾਰਿਣੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਦਾਤਾ ਬਲੀ ਹੈ, ਮੁਰਾਰੀ ਭਿਖਾਰੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੇ ਕੇ ਫਲ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੀ ਮਿਲਿਆ। ਹੇ ਕਰਤਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਮਾਤਾ ਯਦਿ ਭਵੇਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਿਤਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਕੁਬੁਦ੍ਧੌ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਣ੍ਡਃ ਪਤੇਤ੍ਸਦਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਯੇਨਯੇਨ ਯਥਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪੁਰਾ ਕਰ੍ਮ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦੇਵਾਨ੍ਤਰਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਮਾਹਿਤਮਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ-ਜੋ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।