ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੂਲ੍ਯਰੂਪਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਕृਦ੍ਭਵੇ ਦ੍ਰਤ੍ਨਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਬਲਾਬਲਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸੇਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਕੀਮਤ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਙ੍ਗਿਤਾਕਾਰਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਅਪ੍ਰਮਾਦੀ ਪ੍ਰਮਾਥੀ ਚ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਪਿਆਰਾ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਚੁਸਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਧਾਵੀ ਵਾਕ੍ਪਟੁਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਲੋਕੀ ਹ੍ਯੇष ਸਾਧੁਃ ਸ ਲੇਖਕਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।

ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਮਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਚਿਤ੍ਤੋਪਲਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਕ੍ਰੂਰੋ ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਦੀ ਚ ਏष ਦੂਤੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ, ਚਤੁਰ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਤੇ ਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਥ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਸ਼ੌਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਗੁਣੋਪੇਤੋ ਧਰ੍ਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਸਮੂਹ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ, ਗਿਆਨੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬਹਾਦਰ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਵਾਚਕਃ । ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਚ ਕਠਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਪਕਾਰਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਪਿਉ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਦਿਆਵਾਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਖਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੀ ਰਸੋਈਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਕृਤਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਆਯੁਃ ਸ਼ੀਲਗੁਣੋਪੇਤੋ ਵੈਦ੍ਯ ਏਵ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗਾ ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਜਪਹਮਪਰਾਯਣਃ । ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਮੇष ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੂਜਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੇਖਕਃ ਪਾਠਕਸ਼੍ਚੈਵ ਗਣਕਃ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧਕਃ । ਆਲਸ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚੈਦ੍ਰਾਜਾ ਕਰ੍ਮ ਸਂਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਦਾ ॥ ੧,੧੧੨.

ਲਿਖਾਰੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਲਸੀ—ਇਹ ਜਿਹੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਮੁਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਕ੍ਰੂਰਮੇਕਾਨ੍ਤਦਾਰੁਣਮ੍ । ਖਲਸ੍ਯਾਹੇਸ਼੍ਚ ਵਦਨਮਪਕਾਰਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਦੋ ਮੂੰਹਾ, ਔਖਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ—ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾਲਙ੍ਕृਤੋऽਪਿਸਨ੍ । ਮਣਿਨਾ ਭੂषਿਤਃ ਸਰ੍ਪਃ ਕਿਮਸੌ ਨ ਭਯਙ੍ਕਰਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਮੰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਣਵਿष੍ਕृਤਕੋਪਧਾਰਿਣਃ ਖਲਾਦ੍ਭਯਂ ਕਸ੍ਯ ਨ ਨਾਮ ਜਾਯਤੇ । ਵਿषਂ ਮਹਾਹੇਰ੍ਵਿषਮਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਚਃ ਸਦੁਃ ਸਹਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤੇਤ੍ਸਦਾ ਮੁਖੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ? ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁਲ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਮ੍ । ਅਰ੍ਧਰਾਜ੍ਯਹਰਂ ਭृਤ੍ਯਂ ਯੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਦੌਲਤ, ਸਮਰਥਾ, ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।

ਸ਼ੂਰਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾ ਮृਦੁਮਨ੍ਦਵਾਕ੍ਯਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ । ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਪਰੀ ਤਰੁਪਾ ਯੇ ਤੇ ਤੁ ਭृਤ੍ਯਾ ਨ ਹਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਬਹਾਦਰ ਹੋਣ, ਹੌਲੇ ਤੇ ਧੀਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਯੋਧੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਨਿਰਾਲਸ੍ਯਾਃ ਸੁਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਕਾਃ । ਸੁਖਦੁਃ ਖਸਮਾ ਧੀਰਾ ਭृਤ੍ਯਾ ਲੋਕੇषੁ ਦੁਰ੍ਲਭਾਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਨੌਕਰ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਜੇ ਹੋਏ, ਚੁਸਤ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਮਜਬੂਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਯਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੂਰਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਕਃ । ਦਾਮ੍ਭਿਕਃ ਕਪਟੀ ਚੈਵ ਸ਼ਠਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪृਹਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਯਭੀਤਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਞਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯ ਏਵ ਸਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧੀਰਜ ਤੇ ਲਜਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੁਸਨ੍ਧਾਨਾਨਿ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਦੁਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਤਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਚੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

षਣ੍ਮਾਸਮਥ ਵਰ੍षਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਸਞ੍ਚਿਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਨਰਪਤੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਾਂਝ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਦੇਵੇ।

ਮੂਰ੍ਖਾਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯੇਤੇ ਮਹੀਪਤੇਃ । ਅਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨਰਕੇ ਚੈਵ ਪਾਤਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੨.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮੀ, ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਾਦਿ ਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤੇਨ ਸ੍ਮ ਵਰ੍ਧਤੇ ਰਾਜਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤੋ ਭृਤ੍ਯਕਾਰ੍ਯਤਃ ॥ ੧,੧੧੨.

ਨੌਕਰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨੇ । ਨਿਯੋਜ ਯੇਦ੍ਧਿਸਤਤਂ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਿਤਾਯ ਵੈ ॥ ੧,੧੧੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੩ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਗੁਣਵਨ੍ਤਂ ਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤ ਗੁਣਹੀਨਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਵੇ ਦੋषਾਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਾਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁਣਵਾਨ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੂਰਖ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਔਗੁਣ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਦ੍ਭਿਰਾਸੀਤ ਸਤਤਂ ਸਦ੍ਭਿਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਙ੍ਗਤਿਮ੍ । ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਾਦਂ ਮੈਤ੍ਰੀਞ੍ਚ ਨਾਸਦ੍ਭਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗਤ ਬਣਾਓ, ਮਿਤਰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਵੀ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋ; ਮਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ।

ਪਣ੍ਡਿਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰ੍ਨਾਤੈਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ੈਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਭਿਃ । ਬਨ੍ਧ੍ਸ੍ਥੋऽਪਿ ਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚ ਨ ਤੁ ਰਾਜ੍ਯੇ ਖਲੈਃ ਸਹ ॥ ੧,੧੧੩.

ਪੰਡਤਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਤੇ ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੋਣ; ਪਰ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਰਹੋ।

ਸਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕੁਵਤ੍ਰਰ੍ਥੇ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੱਟ ਮਤਲਬ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਕਿ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਵੇ।

ਮਧੁਹੇਵ ਦੁਹੇਤ੍ਸਾਰਂ ਕੁਸੁਮਞ੍ਚ ਨ ਘਾਤਯੇਤ੍ । ਵਤ੍ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ੀ ਦੁਹੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਭੂਮਿਂ ਗਾਞ੍ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਥਿਪਃ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਧੂ (ਸ਼ਹਦ) ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਲਵੇ।

ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਪੁष੍ਪੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਿਨੁਤੇ ਮਧੁ षਟ੍ਪਦਃ । ਤਥਾ ਵਿਤ੍ਤਮੁ ਪਾਦਾਯ ਰਾਜਾ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਖਜਾਨੇ ਲਈ ਧਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ।

ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਮਧੁਜਾਲਞ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਣ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਰਾਜਦ੍ਰਵ੍ਯਞ੍ਚ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਞ੍ਚ ਸ੍ਤੋਕਂਸ੍ਤੋਕਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ ॥ ੧,੧੧੩.

ਦੀਮਕ ਦਾ ਢੇਰ, ਸ਼ਹਦ ਦਾ ਛੱਤਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਰਾਜਕੋਸ਼ ਤੇ ਭਿਖਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਦृष੍ਟਾ ਸਂਪ੍ਰਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਦਿਵਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਧ੍ਯਯਨਕਰ੍ਮਸੁ ॥ ੧,੧੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ।