ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿषਾਦਪ੍ਯਮृਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਮੇਧ੍ਯਾਦਪਿ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਨੀਚਾਦਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕੁਲਾਦਪਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਹਿ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਗੰਦ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨੀਚ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਤੇ ਮਾੜੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਵੀ।

ਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਹ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਨ ਸਰ੍ਪੋ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ ਕ੍ਰਚਿਤ੍ । ਨ ਕੁਲਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੋ ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਸੱਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ; ਕੋਈ ਘਰ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਲੇ ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯਸਨੇ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਮਿष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘਰ ਵਿਚ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖੋ; ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ; ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ; ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ।

ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾਵ੍ਯਾ ਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਨ ਹਿ ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਪਾਦੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੈ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਨੌਕਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੂੜਾਮਣੀ ਕਦੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ।

ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਘਣ੍ਟਾ ਚਾਖਣ੍ਡਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਅਥਵਾ ਪृਥਿਵੀਪਾਲੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਾਦੇ ਪ੍ਰਮਾਦਤਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਚੂੜਾਮਣੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅੱਗ, ਅਟੁੱਟ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ — ਜੇ ਇਹ ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਹੈ।

ਕੁਸੁਮਸ੍ਤਬਕਸ੍ਯੇਵ ਦ੍ਵੇ ਗਤੀ ਤੁ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ੀਰ੍षਤਃ ਪਤਿਤੋ ਵਨੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਵਾਂਗ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੋ ਹੀ ਮੰਜਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ।

ਕਨਕਭੂषਣਸਂਗ੍ਰਹਣੋਚਿਤੋ ਯਦਿ ਮਣਿਸ੍ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਵਿਰੌਤਿ ਨ ਚਾਪਿ ਸ ਸ਼ੋਭਤੇ ਭਵਤਿ ਯੋਜਯਿਤੁਰ੍ਵਚਨੀਯਤਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਬਣੀ ਮਣੀ ਲੀਡ ਵਿਚ ਜੜੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਰੋਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ; ਉਹ ਜੜਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਜਿਵਾਰਣਲੌਹਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਪਾषਾਣਵਾਸਸਾਮ੍ । ਨਾਰੀਪੁਰੁषਤੋਯਾਨਾਮਨ੍ਤਰਂ ਮਹਦਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ, ਮਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਦਰ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਗੁਣਪ੍ਰਮਾਥਃ । ਅਧਃ ਖਲੇਨਾਪਿ ਕृਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਨਾਧਃ ਸ਼ਿਖਾ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗੁਣ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਦਬਾਈ ਹੋਈ ਵੀ, ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਨ ਸਦਸ਼੍ਵਃ ਕਸ਼ਾਘਾਤਂ ਸਿਂਹੋ ਨ ਗਜਗਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਵੀਰੋ ਵਾ ਪਰਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਸਹੇਦ੍ਭੀਮਨਿਃ ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਚੰਗਾ ਘੋੜਾ ਕਦੇ ਕੋੜੇ ਦੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ, ਸ਼ੇਰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਗੱਜ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦਾ, ਤੇ ਸੂਰਮਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ।

ਯਦਿ ਵਿਭਵਵਿਹੀਨਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤੋ ਵਾਸ਼ੁ ਦੈਵਾਨ੍ਨ ਤੁ ਖਲਜਨਸੇਵਾਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ਨੈਵ ਨੀਚਾਮ੍ । ਨ ਤृਣਮਦਨਕਾਰ੍ਯੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤੋऽਤ੍ਤਿ ਸਿਂਹਃ ਪਿਬਤਿ ਰੁਧਿਰਮੁष੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕੁਞ੍ਚਰਾਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਧਨ ਨਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੀ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖਾ ਸ਼ੇਰ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਗਰਮ ਖੂਨ ਹੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਸਕृਦ੍ਦੁष੍ਟਞ੍ਚ ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਸਨ੍ਧਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਮृਤ੍ਯੁਮੇਵ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਮਸ਼੍ਵਤਰੀ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਚਰ ਦੇ ਪੈਟ ਵਿਚਲਾ ਬੱਚਾ ਲੈ ਲੈਣਾ।

ਸ਼ਤ੍ਰੋਰਪਤ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾਨਿ ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਬੁਧੈਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਃ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਾਲੇषੁ ਵਿਪਤ੍ਕਰਾਣਿ ਵਿषਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਦਾਰੁਣਾਨਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਉਪਕਾਰਗृਹੀਤੇਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਪਾਦਲਗ੍ਨਂ ਕਰਸ੍ਥੇਨ ਕਣ੍ਟਕੇਨੈਵ ਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੈਰ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਕਾਂਟੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਏ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਕਾਂਟੇ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਕਾਰਪਰਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤ ਯੇਨ੍ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਤਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੂਲਜਾਤਾ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਰ੍ਥਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਰੂषਾਸ਼੍ਚ ਅਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਨਰ੍ਥਰੂਪਿਣਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੈਵਾਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸਦਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਧਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਧਨ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਏ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰ੍ਯਕਾਲੋਚਿਤਾਪਾਪਾ ਮਤਿਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਹਿ ਵੈ । ਸਾਨੁਕੂਲੇ ਤੁ ਦੈਵੇ ਸ਼ਂ ਪੁਂਸਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਪ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਧਨਪ੍ਰਯੋਗਕਾਰ੍ਯੇषੁਃ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗਮੇषੁ ਚ । ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਃ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਪੈਸਾ ਖਰਚਣ, ਗਿਆਨ ਲੈਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਧਨਿਨਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਾ ਨਦੀ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ । ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਧਨਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਰਾਜਾ, ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਵੈਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਭਯਂ ਲਜ੍ਜਾ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਂ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ । ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵਸਂ ਵਸੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ, ਡਰ, ਲੱਜਾ, ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਕਾਲਵਿਚ੍ਛੋਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਾ ਨਦੀ ਸਾਧੁਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ । ਏਤੇ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਰਾਜਾ, ਦਰਿਆ, ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ (ਅਣਕਿਹਾ) ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨੈਕਤ੍ਰ ਪਰਿਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਿਲ ਸ਼ੌਨਕ । ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸ਼ੌਨਕ, ਕੋਈ ਵੀ ਥਾਂ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵੀ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਹਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮੂਰ੍ਖੋ ਭੁਵਿ ਚਾਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਨੀਚੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮੇਨ ਯੋऽਯਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪੂਰਾ ਮੂਰਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਚੇ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੧ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭृਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹਿ ਮਹੀਪਾਲਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੧.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰੇ।

ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਾਲਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ । ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਪਰਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਾਲਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੧.

ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੁष੍ਪਾਤ੍ਪੁष੍ਪਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵੀਤ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਮਾਲਾਕਾਰ ਇਵਾਰਣ੍ਯੇ ਨ ਯਥਾਙ੍ਗਾਰਕਾਰਕਃ ॥ ੧,੧੧੧.

ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੱਟੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਇਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ।

ਦੋਗ੍ਧਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਭੁਞ੍ਜਾਨਾ ਵਿਕृਤਂ ਤਨ੍ਨ ਭੁਞ੍ਜਤੇ । ਪਰਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹੀਪਾਲੈਰ੍ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚ ਦੂषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੧.

ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਇੰਝ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨੋਧਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯੋ ਧੇਨ੍ਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਰ੍ਥੋ ਲਭਤੇ ਪਯਃ । ਏਵਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਂ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ ॥ ੧,੧੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਾਂ ਦੀ ਛੁੱਚੀ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਮਕ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪृਥਿਵੀਮਨੁਪਾਲਯੇਨ੍ । ਪਾਲਕਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਭੂਮਿਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰਾਯੁਰ੍ਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੧.

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ, ਉਮਰ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।