ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਕਾਰੈਰਿਙ੍ਗਿਤੈਰ੍ਗਤ੍ਯਾ ਚੇष੍ਟਯਾ ਭਾषਿਤੇਨ ਚ । ਨੇਤ੍ਰਵਕ੍ਰਵਿਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇऽਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਮਨਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ, ਇਸ਼ਾਰੇ, ਚਾਲ, ਹਲਚਲ, ਬੋਲ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੂਹਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਜਨਃ ਪਰੇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਨਫਲਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਉਦੀਰਿਤੋਰ੍ਥਃ ਪਸ਼ੁਨਾਪਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਹਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਵਹਨ੍ਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅਰਥ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਥ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਥਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਰੌਰਵਂ ਵੈ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ । ਯੋਗਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਸਤ੍ਯਧृਤਿਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਮृਗਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜੋਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਟਿਕੇ; ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੦ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਯੋਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹ੍ਯਧੁਵਾਣਿ ਨਿषੇਵਤੇ । ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਟਿਕਾਊ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਵੀ ਖੋ ਜਾਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਗ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਕਾਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ । ਨ ਤੁष੍ਟਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸ੍ਯ ਦਾਰਾ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਭੋਜ੍ਯੇ ਭੋਜਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਵਿਭਵੇ ਦਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਧਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਪस्या ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਫਲਾ ਵੇਦਾਃ ਸ਼ੀਲਵृਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰਤਿਪੁਤ੍ਰਫਲਾ ਦਾਰਾ ਦਤ੍ਤਭੁਕ੍ਤਫਲਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਧਨ ਦਿਤਾ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਯੇਤ੍ਕੁਲਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਰੂਪਾਮਪਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ । ਸੁਰੂਪਾਂ ਸੁਨਿਤਮ੍ਬਾਞ੍ਚ ਨਾਕੁਲੀਨਾਂ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਲਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮਾੜੇ ਘਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਲਵੇ।

ਅਰ੍ਥੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕਿਂ ਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥੇ ਤੁ ਸਂਗਤਿਃ । ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਸ਼ਿਖਾਜਾਤਂ ਪਨ੍ਨਗਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਉਹ ਧਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਖ ਹੀ ਮਿਲੇ? ਕੌਣ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ?

ਹਵਿਰ੍ਦੁष੍ਟਕੁਲਦ੍ਵਾਹ੍ਯਂ ਬਾਲਾਦਪਿ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ । ਅਮੇਧ੍ਯਾਤ੍ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕੁਲਾਦਪਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੁੜੀ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ, ਗੰਦ ਤੋਂ ਸੋਨਾ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ — ਇਹ ਸਭ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।

ਵਿषਾਦਪ੍ਯਮृਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਮੇਧ੍ਯਾਦਪਿ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਨੀਚਾਦਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕੁਲਾਦਪਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਹਿ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਗੰਦ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨੀਚ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਤੇ ਮਾੜੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਵੀ।

ਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਹ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਨ ਸਰ੍ਪੋ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ ਕ੍ਰਚਿਤ੍ । ਨ ਕੁਲਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੋ ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਸੱਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ; ਕੋਈ ਘਰ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਲੇ ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯਸਨੇ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਮਿष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘਰ ਵਿਚ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖੋ; ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ; ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ; ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ।

ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾਵ੍ਯਾ ਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਨ ਹਿ ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਪਾਦੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੈ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਨੌਕਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੂੜਾਮਣੀ ਕਦੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ।

ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਘਣ੍ਟਾ ਚਾਖਣ੍ਡਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਅਥਵਾ ਪृਥਿਵੀਪਾਲੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਾਦੇ ਪ੍ਰਮਾਦਤਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਚੂੜਾਮਣੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅੱਗ, ਅਟੁੱਟ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ — ਜੇ ਇਹ ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਹੈ।

ਕੁਸੁਮਸ੍ਤਬਕਸ੍ਯੇਵ ਦ੍ਵੇ ਗਤੀ ਤੁ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ੀਰ੍षਤਃ ਪਤਿਤੋ ਵਨੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਵਾਂਗ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੋ ਹੀ ਮੰਜਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ।

ਕਨਕਭੂषਣਸਂਗ੍ਰਹਣੋਚਿਤੋ ਯਦਿ ਮਣਿਸ੍ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਵਿਰੌਤਿ ਨ ਚਾਪਿ ਸ ਸ਼ੋਭਤੇ ਭਵਤਿ ਯੋਜਯਿਤੁਰ੍ਵਚਨੀਯਤਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਬਣੀ ਮਣੀ ਲੀਡ ਵਿਚ ਜੜੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਰੋਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ; ਉਹ ਜੜਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਜਿਵਾਰਣਲੌਹਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਪਾषਾਣਵਾਸਸਾਮ੍ । ਨਾਰੀਪੁਰੁषਤੋਯਾਨਾਮਨ੍ਤਰਂ ਮਹਦਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ, ਮਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਦਰ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਗੁਣਪ੍ਰਮਾਥਃ । ਅਧਃ ਖਲੇਨਾਪਿ ਕृਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਨਾਧਃ ਸ਼ਿਖਾ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗੁਣ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਦਬਾਈ ਹੋਈ ਵੀ, ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਨ ਸਦਸ਼੍ਵਃ ਕਸ਼ਾਘਾਤਂ ਸਿਂਹੋ ਨ ਗਜਗਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਵੀਰੋ ਵਾ ਪਰਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਸਹੇਦ੍ਭੀਮਨਿਃ ਸ੍ਵਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਚੰਗਾ ਘੋੜਾ ਕਦੇ ਕੋੜੇ ਦੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ, ਸ਼ੇਰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਗੱਜ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦਾ, ਤੇ ਸੂਰਮਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ।

ਯਦਿ ਵਿਭਵਵਿਹੀਨਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤੋ ਵਾਸ਼ੁ ਦੈਵਾਨ੍ਨ ਤੁ ਖਲਜਨਸੇਵਾਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ਨੈਵ ਨੀਚਾਮ੍ । ਨ ਤृਣਮਦਨਕਾਰ੍ਯੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤੋऽਤ੍ਤਿ ਸਿਂਹਃ ਪਿਬਤਿ ਰੁਧਿਰਮੁष੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕੁਞ੍ਚਰਾਣਾਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਧਨ ਨਾ ਰਹੇ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੀ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖਾ ਸ਼ੇਰ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਗਰਮ ਖੂਨ ਹੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਸਕृਦ੍ਦੁष੍ਟਞ੍ਚ ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਸਨ੍ਧਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਮृਤ੍ਯੁਮੇਵ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਮਸ਼੍ਵਤਰੀ ਯਥਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਚਰ ਦੇ ਪੈਟ ਵਿਚਲਾ ਬੱਚਾ ਲੈ ਲੈਣਾ।

ਸ਼ਤ੍ਰੋਰਪਤ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾਨਿ ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਵ੍ਯਾਨਿ ਬੁਧੈਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਃ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਾਲੇषੁ ਵਿਪਤ੍ਕਰਾਣਿ ਵਿषਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਦਾਰੁਣਾਨਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਉਪਕਾਰਗृਹੀਤੇਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਪਾਦਲਗ੍ਨਂ ਕਰਸ੍ਥੇਨ ਕਣ੍ਟਕੇਨੈਵ ਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੈਰ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਕਾਂਟੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਏ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਕਾਂਟੇ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਕਾਰਪਰਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤ ਯੇਨ੍ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪਤਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੂਲਜਾਤਾ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਰ੍ਥਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਰੂषਾਸ਼੍ਚ ਅਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚਾਨਰ੍ਥਰੂਪਿਣਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੈਵਾਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸਦਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਧਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਧਨ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਏ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰ੍ਯਕਾਲੋਚਿਤਾਪਾਪਾ ਮਤਿਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਹਿ ਵੈ । ਸਾਨੁਕੂਲੇ ਤੁ ਦੈਵੇ ਸ਼ਂ ਪੁਂਸਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਪ ਦੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਧਨਪ੍ਰਯੋਗਕਾਰ੍ਯੇषੁਃ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗਮੇषੁ ਚ । ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਃ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਪੈਸਾ ਖਰਚਣ, ਗਿਆਨ ਲੈਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਲੱਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਧਨਿਨਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਾ ਨਦੀ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ । ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਧਨਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਰਾਜਾ, ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਵੈਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।