ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਜਾ ਨ ਤਪ੍ਤੋ ਧਨਸਂਚਯੇਨ ਨ ਸਾਗਰਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਗਾਜ੍ਜਲੇਨ । ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਭਾषਿਤੇਨ ਤृਪ੍ਤਂ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨृਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਰਾਜਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਗਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੰਡਿਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਖ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਜੀਵਿਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਸਦਾ ਰਤਾਨਾਮ੍ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤਿਥਿਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਗृਹੇऽਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ!

ਮਨੋऽਨੁਕੂਲਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਰੂਪਵਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਃ । ਵਸਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਪृष੍ਠੇषੁ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭਕਰ੍ਮਣਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਮਾਨੇਨ ਨਾਰ੍ਜਵੇਨ ਨ ਸਵਯਾ । ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿषਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਨਾ ਉਮਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਨੈਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪਰ੍ਵਤਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਸ਼ਨੈਃ ਕਾਮਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਿਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦੇਵਪੂਜਾਦਿ ਵਿਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਗੁਣਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਯੇ ਯੌਵਨਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯਧਨਾਤ੍ਮਦਾਰਾਃ । ਤੇ ਸ਼ੋਚਨੀਯਾ ਇਹ ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਨੁष੍ਯਰੂਪੇਣ ਮृਗਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਧਨ ਤੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਠਨੇ ਭੋਜਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸੇਵਕਃ । ਸੁਦੂਰਮਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਗਰੁਡਵੇਗਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਪਾਠ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵੇ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕਾਮਾਤੁਰਾ ਯੌਵਨਨष੍ਟਵਿਤ੍ਤਾਃ । ਤੇ ਵृਦ੍ਧਬਾਵੇ ਪਰਿਭੂਯਮਾਨਾਃ ਸਂਦਹ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਯਥਾਬ੍ਜਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬੁਢੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਂਹ।

ਤਰ੍ਕੇऽਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਃ ਨਾਸਾਵृषਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤਂ ਨ ਭਿਨ੍ਨਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਮਹਾਜਨੋ ਯੇਨ ਗਤਃ ਸ ਪਨ੍ਥਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਤਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ, ਉਹੀ ਰਾਹ ਚੁਣੋ।

ਆਕਾਰੈਰਿਙ੍ਗਿਤੈਰ੍ਗਤ੍ਯਾ ਚੇष੍ਟਯਾ ਭਾषਿਤੇਨ ਚ । ਨੇਤ੍ਰਵਕ੍ਰਵਿਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇऽਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਮਨਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ, ਇਸ਼ਾਰੇ, ਚਾਲ, ਹਲਚਲ, ਬੋਲ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੂਹਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਜਨਃ ਪਰੇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਨਫਲਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਉਦੀਰਿਤੋਰ੍ਥਃ ਪਸ਼ੁਨਾਪਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਹਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਵਹਨ੍ਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅਰਥ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਥ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਥਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਰੌਰਵਂ ਵੈ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ । ਯੋਗਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਸਤ੍ਯਧृਤਿਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਮृਗਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜੋਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਟਿਕੇ; ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੦ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਯੋਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹ੍ਯਧੁਵਾਣਿ ਨਿषੇਵਤੇ । ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਟਿਕਾਊ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਵੀ ਖੋ ਜਾਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਗ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਕਾਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ । ਨ ਤੁष੍ਟਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸ੍ਯ ਦਾਰਾ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਭੋਜ੍ਯੇ ਭੋਜਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਵਿਭਵੇ ਦਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਧਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਪस्या ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਫਲਾ ਵੇਦਾਃ ਸ਼ੀਲਵृਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰਤਿਪੁਤ੍ਰਫਲਾ ਦਾਰਾ ਦਤ੍ਤਭੁਕ੍ਤਫਲਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਧਨ ਦਿਤਾ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਯੇਤ੍ਕੁਲਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਰੂਪਾਮਪਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ । ਸੁਰੂਪਾਂ ਸੁਨਿਤਮ੍ਬਾਞ੍ਚ ਨਾਕੁਲੀਨਾਂ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਲਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮਾੜੇ ਘਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਲਵੇ।

ਅਰ੍ਥੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕਿਂ ਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥੇ ਤੁ ਸਂਗਤਿਃ । ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਸ਼ਿਖਾਜਾਤਂ ਪਨ੍ਨਗਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਉਹ ਧਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਖ ਹੀ ਮਿਲੇ? ਕੌਣ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ?

ਹਵਿਰ੍ਦੁष੍ਟਕੁਲਦ੍ਵਾਹ੍ਯਂ ਬਾਲਾਦਪਿ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ । ਅਮੇਧ੍ਯਾਤ੍ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕੁਲਾਦਪਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੁੜੀ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ, ਗੰਦ ਤੋਂ ਸੋਨਾ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ — ਇਹ ਸਭ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।

ਵਿषਾਦਪ੍ਯਮृਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਮੇਧ੍ਯਾਦਪਿ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਨੀਚਾਦਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕੁਲਾਦਪਿ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਹਿ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਗੰਦ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨੀਚ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਲੈ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਤੇ ਮਾੜੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਵੀ।

ਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਹ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਨ ਸਰ੍ਪੋ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ ਕ੍ਰਚਿਤ੍ । ਨ ਕੁਲਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੋ ਯਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਸੱਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ; ਕੋਈ ਘਰ ਪੂਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਲੇ ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯਸਨੇ ਯੋਜਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੁਮਿष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮੇ ਨਿਯੋਜ੍ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘਰ ਵਿਚ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖੋ; ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ; ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ; ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ।

ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾਵ੍ਯਾ ਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਨ ਹਿ ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਪਾਦੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੈ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਨੌਕਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਚੂੜਾਮਣੀ ਕਦੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸੋਭਦੀ ਨਹੀਂ।

ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਘਣ੍ਟਾ ਚਾਖਣ੍ਡਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਅਥਵਾ ਪृਥਿਵੀਪਾਲੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਾਦੇ ਪ੍ਰਮਾਦਤਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਚੂੜਾਮਣੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅੱਗ, ਅਟੁੱਟ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ — ਜੇ ਇਹ ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਹੈ।

ਕੁਸੁਮਸ੍ਤਬਕਸ੍ਯੇਵ ਦ੍ਵੇ ਗਤੀ ਤੁ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ੀਰ੍षਤਃ ਪਤਿਤੋ ਵਨੇ ॥ ੧,੧੧੦.

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਵਾਂਗ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੋ ਹੀ ਮੰਜਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ।

ਕਨਕਭੂषਣਸਂਗ੍ਰਹਣੋਚਿਤੋ ਯਦਿ ਮਣਿਸ੍ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਵਿਰੌਤਿ ਨ ਚਾਪਿ ਸ ਸ਼ੋਭਤੇ ਭਵਤਿ ਯੋਜਯਿਤੁਰ੍ਵਚਨੀਯਤਾ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਈ ਬਣੀ ਮਣੀ ਲੀਡ ਵਿਚ ਜੜੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਰੋਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ; ਉਹ ਜੜਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਜਿਵਾਰਣਲੌਹਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਪਾषਾਣਵਾਸਸਾਮ੍ । ਨਾਰੀਪੁਰੁषਤੋਯਾਨਾਮਨ੍ਤਰਂ ਮਹਦਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ, ਮਰਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਦਰ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਗੁਣਪ੍ਰਮਾਥਃ । ਅਧਃ ਖਲੇਨਾਪਿ ਕृਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਨਾਧਃ ਸ਼ਿਖਾ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗੁਣ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ, ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਦਬਾਈ ਹੋਈ ਵੀ, ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।