ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇषਣੇ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵ੍ਯਸਨਾਗਮੇ । ਮਿਤ੍ਰਮਾਪਦਿ ਕਾਲੇ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾਞ੍ਚ ਵਿਭਵਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ 'ਚ, ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ, ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ 'ਚ, ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ 'ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਆਹਾਰਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ । षਡ੍ਗੁਣੋ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਦੋ ਗੁਣਾ, ਅਕਲ ਚਾਰ ਗੁਣਾ, ਮਿਹਨਤ ਛੇ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਜਯੇਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨ ਕਾਮੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਜਯੇਤ੍ । ਨ ਚੇਨ੍ਧਨੈਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਂ ਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਤृषਾਂ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਕੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਧੂੰਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ; ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ।

ਸਮਾਂਸੈਰ੍ਭੋਜਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਃ ਕਾਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਣ ਭੋਜਨ, ਮੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਲੇਪ, ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇऽਪਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨ੍ਮਥਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਹृਦ੍ਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਨਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਉਠਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਸੋਹਣਾ ਆਦਮੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸੁਵੇषਂ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਯਦਿ ਵਾ ਸੁਤਮ੍ । ਯੋਨਿਃ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸ਼ੌਨਕ ! ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਆਦਮੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚਮੁਚ ਹੈ ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ!

ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਮਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਭਾਵੇ ਗਮਨਾਦਿਕੇਚ । ਤੋਯੈਸ਼੍ਚ ਦੋषੈਸ਼੍ਚ ਨਿਪਾਤਯਨ੍ਤਿ ਨਦ੍ਯੋ ਹਿ ਕੂਲਾਨਿ ਕੁਲਾ ਨਿ ਨਾਰ੍ਯਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਦਿਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ; ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਨਦੀਆਂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਦੀ ਪਾਤਯਤੇ ਕੂਲਂ ਨਾਰੀ ਪਾਤਯਤੇ ਕੁਲਮ੍ । ਨਾਰੀਣਾਞ੍ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਾ ਲਲਿਤਾ ਗਤਿਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀ ਕੰਢਾ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਔਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਾਨਾਂ ਨਾਪਗਾਨਾਂ ਮਹੋਦਧਿਃ । ਨਾਨ੍ਤਕਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨ ਪੁਂਸਾਂ ਵਾਮਲੋਚਨਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਅੱਗ ਕਦੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।

ਨ ਤृਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਮਿष੍ਟਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾਮ੍ । ਸੁਖਾਨਾਞ੍ਚ ਸੁਤਾਨਾਞ੍ਚ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਵਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਵਾਨ, ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਰਾਜਾ ਨ ਤਪ੍ਤੋ ਧਨਸਂਚਯੇਨ ਨ ਸਾਗਰਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਗਾਜ੍ਜਲੇਨ । ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਭਾषਿਤੇਨ ਤृਪ੍ਤਂ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨृਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਰਾਜਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਗਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੰਡਿਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਖ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਜੀਵਿਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਸਦਾ ਰਤਾਨਾਮ੍ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤਿਥਿਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਗृਹੇऽਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ!

ਮਨੋऽਨੁਕੂਲਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਰੂਪਵਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਃ । ਵਸਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਪृष੍ਠੇषੁ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭਕਰ੍ਮਣਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਮਾਨੇਨ ਨਾਰ੍ਜਵੇਨ ਨ ਸਵਯਾ । ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿषਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਨਾ ਉਮਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਨੈਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪਰ੍ਵਤਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਸ਼ਨੈਃ ਕਾਮਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਿਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦੇਵਪੂਜਾਦਿ ਵਿਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਗੁਣਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਯੇ ਯੌਵਨਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯਧਨਾਤ੍ਮਦਾਰਾਃ । ਤੇ ਸ਼ੋਚਨੀਯਾ ਇਹ ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਨੁष੍ਯਰੂਪੇਣ ਮृਗਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਧਨ ਤੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਠਨੇ ਭੋਜਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸੇਵਕਃ । ਸੁਦੂਰਮਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਗਰੁਡਵੇਗਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਪਾਠ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵੇ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕਾਮਾਤੁਰਾ ਯੌਵਨਨष੍ਟਵਿਤ੍ਤਾਃ । ਤੇ ਵृਦ੍ਧਬਾਵੇ ਪਰਿਭੂਯਮਾਨਾਃ ਸਂਦਹ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਯਥਾਬ੍ਜਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬੁਢੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਂਹ।

ਤਰ੍ਕੇऽਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਃ ਨਾਸਾਵृषਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤਂ ਨ ਭਿਨ੍ਨਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਮਹਾਜਨੋ ਯੇਨ ਗਤਃ ਸ ਪਨ੍ਥਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਤਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ, ਉਹੀ ਰਾਹ ਚੁਣੋ।

ਆਕਾਰੈਰਿਙ੍ਗਿਤੈਰ੍ਗਤ੍ਯਾ ਚੇष੍ਟਯਾ ਭਾषਿਤੇਨ ਚ । ਨੇਤ੍ਰਵਕ੍ਰਵਿਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇऽਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਮਨਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ, ਇਸ਼ਾਰੇ, ਚਾਲ, ਹਲਚਲ, ਬੋਲ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੂਹਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਜਨਃ ਪਰੇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਨਫਲਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਉਦੀਰਿਤੋਰ੍ਥਃ ਪਸ਼ੁਨਾਪਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਹਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਵਹਨ੍ਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅਰਥ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਥ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਥਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਰੌਰਵਂ ਵੈ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ । ਯੋਗਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਸਤ੍ਯਧृਤਿਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟੋ ਮृਗਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜੋਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਟਿਕੇ; ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧੦ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਯੋਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹ੍ਯਧੁਵਾਣਿ ਨਿषੇਵਤੇ । ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਟਿਕਾਊ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਵੀ ਖੋ ਜਾਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਗ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਕਾਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ । ਨ ਤੁष੍ਟਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਹ੍ਯਨ੍ਧਸ੍ਯ ਦਾਰਾ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਃ ॥ ੧,੧੧੦.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਭੋਜ੍ਯੇ ਭੋਜਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਵਿਭਵੇ ਦਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਧਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਪस्या ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਫਲਾ ਵੇਦਾਃ ਸ਼ੀਲਵृਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰਤਿਪੁਤ੍ਰਫਲਾ ਦਾਰਾ ਦਤ੍ਤਭੁਕ੍ਤਫਲਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਧਨ ਦਿਤਾ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਯੇਤ੍ਕੁਲਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਰੂਪਾਮਪਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ । ਸੁਰੂਪਾਂ ਸੁਨਿਤਮ੍ਬਾਞ੍ਚ ਨਾਕੁਲੀਨਾਂ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੧੦.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਲਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮਾੜੇ ਘਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਲਵੇ।

ਅਰ੍ਥੇਨਾਪਿ ਹਿ ਕਿਂ ਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥੇ ਤੁ ਸਂਗਤਿਃ । ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਸ਼ਿਖਾਜਾਤਂ ਪਨ੍ਨਗਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੧੦.

ਉਹ ਧਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਖ ਹੀ ਮਿਲੇ? ਕੌਣ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਜੜੀ ਹੋਈ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ?