ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਦਰ੍ਜਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰੈਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮੈਰ੍ਮृਤਸ੍ਯ ਤਂ ਵੈ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿਰਿਕ੍ਥਿਨਃ । ਕृਤਂ ਚ ਯਦ੍ਦੁष੍ਕृਤਮਰ੍ਥਲਿਪ੍ਸਯਾ ਤਦੇਵ ਦੋषੋਪਹਤਸ੍ਯ ਯੌਤੁਕਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਵਾਰਸਾਂ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਚ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਔਗੁਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ-ਸੰਬੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਨਿਹਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਆਖੋਰਿਵ ਕਦਰ੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਂ ਦੁਃ ਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਲੁਕਾ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹਦਾ, ਉਹ ਮੂਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਨਗ੍ਨਾ ਵ੍ਯਸਨਿਨੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕਪਾਲਾਙ੍ਕਿਤਪਾਣਯਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕਸ੍ਯ ਅਦਾਤੁਃ ਫਲਮੀਦृਸ਼ਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨੰਗੇ, ਦੁੱਖੀ, ਰੁੱਖੇ, ਖਪਾਲਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹੱਥ—ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯਾਚਨ੍ਤੇ ਦੇਹੀਤਿ ਕृਪਣਾ ਜਨਾਃ । ਅਵਸ੍ਥੇਯਮਦਾਨਸ੍ਯ ਮਾ ਭੂਦੇਵਂ ਭਵਾਨਪਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਲੋਕ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, 'ਦੇ, ਦੇ!'—ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਓ।

ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰ੍ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾਚਿਤਂ ਗੁਣਵਤੇ ਨ ਦੀਯਤੇ । ਤਤ੍ਕਦਰ੍ਯਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਧਨਂ ਚੋਰਪਾਰ੍ਥਿਵਗृਹੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਨਾ ਤਰਪਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਗੁਣਵਾਨ ਨੂੰ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੰਜੂਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਧਨ ਆਖਿਰ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਹੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਨ ਵਿਪ੍ਰੋਭ੍ਯੋ ਬਨ੍ਧੁਭ੍ਯੋ ਨੈਵ ਚਾਤ੍ਮਨੇ । ਕਦਰ੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਂ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਤਸ੍ਕਰਰਾਜਸੁ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ; ਉਹ ਅੱਗ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯੇऽਪ੍ਯਰ੍ਥਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ । ਅਰੇਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਮਾ ਭੂਤਸ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਨਾ ਮਿਲੇ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਵਿਦ੍ਯਾਘਾਤੋ ਹ੍ਯਨਭ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਘਾਤਃ ਕੁਚੈਲਤਾ । ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਭੋਜਨਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤ੍ਰੋਰ੍ਘਾਤਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਤਾ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਨਾਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੰਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ; ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ; ਤੇ ਵੈਰੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੋਲ ਖੁਲ ਜਾਣਾ।

ਤਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਧੋ ਦਣ੍ਡਃ ਕੁਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾषਣਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤੁ ਨਾਰੀਣਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਚੋਰ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਸਾਥੀ ਲਈ ਥੋੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌਣਾ; ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨਿਮੰਤਣ ਨਾ ਕਰਨਾ।

ਦੁਰ੍ਜਨਾਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨੋ ਦਾਸਾ ਦੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਪਟਹਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਤਾਡਿਤਾ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਸਤ੍ਕਾਰਭਾਜਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦ ਲੋਕ, ਕਾਰੀਗਰ, ਗੁਲਾਮ, ਮੰਦੇ ਡੋਲ-ਵਾਜੇ ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਜਦੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ।

ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇषਣੇ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵ੍ਯਸਨਾਗਮੇ । ਮਿਤ੍ਰਮਾਪਦਿ ਕਾਲੇ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾਞ੍ਚ ਵਿਭਵਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ 'ਚ, ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ, ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ 'ਚ, ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ 'ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਆਹਾਰਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ । षਡ੍ਗੁਣੋ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਦੋ ਗੁਣਾ, ਅਕਲ ਚਾਰ ਗੁਣਾ, ਮਿਹਨਤ ਛੇ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਜਯੇਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨ ਕਾਮੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਜਯੇਤ੍ । ਨ ਚੇਨ੍ਧਨੈਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਂ ਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਤृषਾਂ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਕੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਧੂੰਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ; ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ।

ਸਮਾਂਸੈਰ੍ਭੋਜਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਃ ਕਾਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਣ ਭੋਜਨ, ਮੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਲੇਪ, ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇऽਪਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨ੍ਮਥਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਹृਦ੍ਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਨਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਉਠਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਸੋਹਣਾ ਆਦਮੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸੁਵੇषਂ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਯਦਿ ਵਾ ਸੁਤਮ੍ । ਯੋਨਿਃ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤਿ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸ਼ੌਨਕ ! ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਆਦਮੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚਮੁਚ ਹੈ ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ!

ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਮਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਭਾਵੇ ਗਮਨਾਦਿਕੇਚ । ਤੋਯੈਸ਼੍ਚ ਦੋषੈਸ਼੍ਚ ਨਿਪਾਤਯਨ੍ਤਿ ਨਦ੍ਯੋ ਹਿ ਕੂਲਾਨਿ ਕੁਲਾ ਨਿ ਨਾਰ੍ਯਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਦਿਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ; ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਨਦੀਆਂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਦੀ ਪਾਤਯਤੇ ਕੂਲਂ ਨਾਰੀ ਪਾਤਯਤੇ ਕੁਲਮ੍ । ਨਾਰੀਣਾਞ੍ਚ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਾ ਲਲਿਤਾ ਗਤਿਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀ ਕੰਢਾ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਔਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਕਾष੍ਠਾਨਾਂ ਨਾਪਗਾਨਾਂ ਮਹੋਦਧਿਃ । ਨਾਨ੍ਤਕਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨ ਪੁਂਸਾਂ ਵਾਮਲੋਚਨਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਅੱਗ ਕਦੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।

ਨ ਤृਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਮਿष੍ਟਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾਮ੍ । ਸੁਖਾਨਾਞ੍ਚ ਸੁਤਾਨਾਞ੍ਚ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਵਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਵਾਨ, ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਰਾਜਾ ਨ ਤਪ੍ਤੋ ਧਨਸਂਚਯੇਨ ਨ ਸਾਗਰਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਗਾਜ੍ਜਲੇਨ । ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਿ ਭਾषਿਤੇਨ ਤृਪ੍ਤਂ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨृਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਰਾਜਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਗਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੰਡਿਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਖ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਰੱਜਦੀ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਜੀਵਿਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਸਦਾ ਰਤਾਨਾਮ੍ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤਿਥਿਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਗृਹੇऽਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਨਾਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ!

ਮਨੋऽਨੁਕੂਲਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਰੂਪਵਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਃ । ਵਸਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਪृष੍ਠੇषੁ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਭਕਰ੍ਮਣਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਮਾਨੇਨ ਨਾਰ੍ਜਵੇਨ ਨ ਸਵਯਾ । ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿषਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਨਾ ਉਮਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਨੈਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪਰ੍ਵਤਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਸ਼ਨੈਃ ਕਾਮਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਿਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਧਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਦੇਵਪੂਜਾਦਿ ਵਿਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਗੁਣਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵਾਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਯੇ ਯੌਵਨਸ੍ਥਾ ਹ੍ਯਧਨਾਤ੍ਮਦਾਰਾਃ । ਤੇ ਸ਼ੋਚਨੀਯਾ ਇਹ ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਨੁष੍ਯਰੂਪੇਣ ਮृਗਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਧਨ ਤੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਠਨੇ ਭੋਜਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸੇਵਕਃ । ਸੁਦੂਰਮਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਗਰੁਡਵੇਗਵਾਨ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਪਾਠ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਬਾਲਭਾਵੇ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਕਾਮਾਤੁਰਾ ਯੌਵਨਨष੍ਟਵਿਤ੍ਤਾਃ । ਤੇ ਵृਦ੍ਧਬਾਵੇ ਪਰਿਭੂਯਮਾਨਾਃ ਸਂਦਹ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਯਥਾਬ੍ਜਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬੁਢੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਂਹ।