ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਯਜੇਦਕਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕੁਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਗ੍ਰਾਮਂ ਜਨਪਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਰਂ ਹਿ ਨਰਕੇ ਵਾਸੋ ਨ ਤੁ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤੇ ਗृਹੇ । ਨਰਕਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪਾਪ ਕੁਗृਹਾਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੇ।

ਚਲਤ੍ਯੇਕੇਨ ਪਾਦੇਨ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਕੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਨ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਯਤਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਵਾਂ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਦੇਸ਼ਮਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਵਾਸਂ ਸੋਪਦ੍ਰਵਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਕृਪਣਰਾਜਾਨਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਾਯਾਮਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਕੰਜੂਸ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਥੇਨ ਕਿਂ ਕृਪਣਹਸ੍ਤਗਤੇਨ ਕੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਕਿਂ ਬਹੁਸ਼ਠਾਗ੍ਰਹਸਂਕੁਲੇਨ । ਰੂਪੇਣ ਕਿਂ ਗੁਣਪਰਾਕ੍ਰਮਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕਿਂ ਵ੍ਯਸਨਕਾਲਪਰਾਙ੍ਮੁਖੇਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਗੁਣ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਵੱਜੋਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜੋ ਦੋਸਤ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਾ ਬਹਵਃ ਸਹਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਃ । ਅਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪਦਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯਕਾਲੇ ਸ੍ਵਜਨੋऽਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਹੁਦੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਪਤ੍ਸੁ ਮਿਤ੍ਰਂ ਜਾਨੀ ਯਾਦ੍ਰਣੇ ਸ਼ੂਰਂ ਰਹਃ ਸ਼ੁਚਿਮ੍ । ਮਾਰ੍ਯਾ ਚ ਵਿਭਵੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਥਿਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਾ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੌਲਤ ਗੁਆਉਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਫਲਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਵਿਹਗਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਸਰਃ ਸਾਰਸਾਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਗਣਿਕਾ ਭ੍ਰष੍ਟਂ ਨृਪਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਪੁष੍ਪਂ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਧੁਪਾਃ ਦਰ੍ਗ੍ਧ ਵਨਾਨ੍ਤਂ ਮृਗਾਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਜ੍ਜਨੋ ਹਿ ਰਮਤੇ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕੋ ਵਲ੍ਲਭਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਫਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੌਲਤ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਗਣਿਕਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਣ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਸੜ ਜਾਣ ਤੇ ਹਿਰਣ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਕਿਸ ਦਾ ਕੌਣ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ?

ਲੁਬ੍ਧਮਰ੍ਥਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ਼੍ਲਾਧ੍ਯਮਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਮਣਾ । ਮੂਰ੍ਖਂ ਛਨ੍ਦਾਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਲਾਲਚੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਭਾਵੇਨ ਹਿ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਇਤਰੇਃ ਖਾਦ੍ਯਪਾਨੇਨ ਮਾਨਦਾਨੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਦੇਵਤੇ, ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ; ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਆਦਰ ਦੇਣ ਨਾਲ।

ਉਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਸ਼ਠਂ ਭੇਦੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਨੀਚਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸਮਂ ਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਨੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਯਸ੍ਯ ਹਿ ਯੋ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਯ ਹਿਤਂ ਵਦਨ੍ । ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮੇਧਾਵੀ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਤ੍ਮਵਸ਼ਂ ਨਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤੇ ਛੇਤੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਨਖੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਿਨਾਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਰਾਜਕੁਲੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀਆਂ, ਨੱਖ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਰਾਜ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਰ੍ਥਨਾਸ਼ਂ ਮਨਸ੍ਤਾਪਂ ਗृਹੇ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ । ਵਞ੍ਚਨਂ ਚਾਪ ਮਾਨਂ ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਿਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ, ਧੋਖਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਜਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।

ਹੀਨਦੁਰ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਰਹਾਦਰਃ । ਸ੍ਨੇਹੋऽਨ੍ਯਗੇਹਵਾਸਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਸਚ੍ਛੀਲਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਤੇ ਮੰਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਸ੍ਯ ਦੋषਃ ਕੁਲੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਕੋ ਪੀਡਿਤਃ । ਕੇਨ ਨ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਕਸ੍ਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਦੁੱਖ-ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ? ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?

ਕੋਰ੍ऽਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਗਰ੍ਵਿਤੋ ਭੁਵਿ ਨਰਃ ਕਸ੍ਯਾਪਦੋਨਾਗਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਖਣ੍ਡਿਤਂ ਭੁਵਿ ਮਨਃ ਕੋ ਨਾਮ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਕਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਨ ਗੋਚਰਾਨ੍ਤਰਗਤਃ ਕੋਰ੍ऽਥੋ ਗਤੋ ਗੌਰਵਂ ਕੋ ਵਾ ਦੁਰ੍ਜਨਵਾਗੁਰਾਨਿਪਤਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਯਾਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ? ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ? ਕੌਣ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਰਹਿੰਦਾ? ਕੌਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜਾ ਧਨ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ? ਕੌਣ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ 'ਚ ਫਸ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹੀ ਜਾਂਦਾ?

ਸੁਹृਤ੍ਸ੍ਵਜਨਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਿਦ੍ਧੇऽਪਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਫਲੋਦਯਃ । ਵਿਪਤ੍ਤੌ ਚ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਤਦ੍ਵੁਧਃ ਕਥਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ, ਜਾਂ ਅਕਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤੇ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ—ਉਹ ਆਦਮੀ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ?

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਨ ਸਂਮਾਨਂ ਨ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਨ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਗਮਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ।

ਧਨਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਰਾਜਤੋ ਭਯਂ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਚੌਰਤਃ । ਮृਤਂ ਚ ਯਨ੍ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਮਰ੍ਜਯਸ੍ਵ ਤਦ੍ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਉਹ ਧਨ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਚੋਰ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਦਰ੍ਜਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰੈਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮੈਰ੍ਮृਤਸ੍ਯ ਤਂ ਵੈ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿਰਿਕ੍ਥਿਨਃ । ਕृਤਂ ਚ ਯਦ੍ਦੁष੍ਕृਤਮਰ੍ਥਲਿਪ੍ਸਯਾ ਤਦੇਵ ਦੋषੋਪਹਤਸ੍ਯ ਯੌਤੁਕਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਵਾਰਸਾਂ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ 'ਚ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਔਗੁਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ-ਸੰਬੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਨਿਹਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਆਖੋਰਿਵ ਕਦਰ੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਂ ਦੁਃ ਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਲੁਕਾ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹਦਾ, ਉਹ ਮੂਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਨਗ੍ਨਾ ਵ੍ਯਸਨਿਨੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕਪਾਲਾਙ੍ਕਿਤਪਾਣਯਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕਸ੍ਯ ਅਦਾਤੁਃ ਫਲਮੀਦृਸ਼ਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨੰਗੇ, ਦੁੱਖੀ, ਰੁੱਖੇ, ਖਪਾਲਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹੱਥ—ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯਾਚਨ੍ਤੇ ਦੇਹੀਤਿ ਕृਪਣਾ ਜਨਾਃ । ਅਵਸ੍ਥੇਯਮਦਾਨਸ੍ਯ ਮਾ ਭੂਦੇਵਂ ਭਵਾਨਪਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਲੋਕ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, 'ਦੇ, ਦੇ!'—ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਜਾਓ।

ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰ੍ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾਚਿਤਂ ਗੁਣਵਤੇ ਨ ਦੀਯਤੇ । ਤਤ੍ਕਦਰ੍ਯਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਧਨਂ ਚੋਰਪਾਰ੍ਥਿਵਗृਹੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਧਨ ਨਾ ਤਰਪਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਗੁਣਵਾਨ ਨੂੰ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੰਜੂਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਧਨ ਆਖਿਰ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਹੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਨ ਵਿਪ੍ਰੋਭ੍ਯੋ ਬਨ੍ਧੁਭ੍ਯੋ ਨੈਵ ਚਾਤ੍ਮਨੇ । ਕਦਰ੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਂ ਯਾਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਤਸ੍ਕਰਰਾਜਸੁ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ; ਉਹ ਅੱਗ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯੇऽਪ੍ਯਰ੍ਥਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ । ਅਰੇਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਮਾ ਭੂਤਸ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਨਾ ਮਿਲੇ—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਵਿਦ੍ਯਾਘਾਤੋ ਹ੍ਯਨਭ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਘਾਤਃ ਕੁਚੈਲਤਾ । ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਭੋਜਨਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤ੍ਰੋਰ੍ਘਾਤਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਤਾ ॥ ੧,੧੦੯.

ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਨਾਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੰਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ; ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ; ਤੇ ਵੈਰੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੋਲ ਖੁਲ ਜਾਣਾ।

ਤਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਧੋ ਦਣ੍ਡਃ ਕੁਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਭਾषਣਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤੁ ਨਾਰੀਣਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਚੋਰ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਸਾਥੀ ਲਈ ਥੋੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌਣਾ; ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨਿਮੰਤਣ ਨਾ ਕਰਨਾ।