ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਦਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸੌ ਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਧਿਨੀ । ਯਸ੍ਯੇਦृਸ਼ੀ ਭਵੇਦ੍ਭਾਯ੍ਯਾ ਸ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋਨ ਮਾਨੁषਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਐਸੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਮਲਾ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਾ । ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਵਾਦਾ ਸ੍ਯਾ ਸਾ ਜਰਾ ਨ ਜਰਾ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਅੰਗੀ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਝਗੜਾਲੂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਬੁਢਾਪਾ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ਯਞ੍ਚ ਪਰਵੇਸ਼੍ਮਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਕੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਾ ਚ ਸਾ ਜਰਾ ਨ ਜਰਾ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਚਾਹੇ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤੇ ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਬੁਢਾਪਾ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਗੁਣਜ੍ਞਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਗਾਮਿਨੀ । ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਸਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਣ ਜਾਣਦੀ, ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਪਿਆਰੀ।

ਦੁष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਠਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭृਤ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਦਾਯਕਃ । ਸਸਰ੍ਪੇ ਚ ਗृਹੇ ਵਾਸੋਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਮੰਦ ਪਤਨੀ, ਚਲਾਕ ਮਿਤਰ, ਆਗਿਆ ਉਲਟਣ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਯਜ ਦੁਰ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗਂ ਭਜ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਮ੍ । ਕੁਰੁ ਪੁਣ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰ ਸ੍ਮਰ ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡੋ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰੋ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰੋ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।

ਵ੍ਯਾਲੀਕਣ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਹ੍ਯਪਿ ਚ ਫਣਭृਦ੍ਭਾषਣਾ ਯਾ ਚ ਰੌਦ੍ਰੀ ਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਗੀ ਰੁਧਿਰਨਯਨਸਂਵ੍ਯਾਕੁਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਕਲ੍ਪਾ । ਕ੍ਰੋਧੇ ਯੈਵੋਗ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਸ੍ਫੁਰਦਨਲਸ਼ਿਖਾ ਕਾਕਜਿਹ੍ਵਾ ਕਰਾਲਾ ਸੇਵ੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਦਗ੍ਧਾ ਪਰਪੁਰਗਮਨਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਰਾਕ੍ਤ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜੋ ਔਰਤ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ, ਕਾਲੀ, ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਘ ਵਾਂਗ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ, ਕਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਤੇ ਕਰੂੜ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਕਰਦੀ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਜਾਂਦੀ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸਕ੍ਤਿਃ ਸੁਤੋਕੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਘ੍ਨੇ ਸ਼ਤਿਂ ਚ ਵਹ੍ਨੌ (ਸੀਤਾਪਹੌ ਹ੍ਯਤਪਯੈਵ)?ਹੈਮੇ । ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਦੈਵਵਸ਼ਾਤ੍ਕਦਾਚਿਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾਸੁ ਰਾਗੋ ਨ ਭਵੇਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਕਦੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕਰਮ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵਾਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਲਈ ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੈਦੀ।

ਭੁਜਙ੍ਗਮੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਦृष੍ਟਿਦृष੍ਟੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਚ । ਦੇਹੇ ਚ ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਵਯੋऽਨ੍ਵਿਤੇ ਚ ਕਾਲਾ ਵृਤੋऽਸੌ ਲਭਤੇ ਧृਤਿਂ ਕਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਜਦ ਬਿਮਾਰੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਦ ਸਰੀਰ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੌਣ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੦੯ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਧਨੈਰਪਿ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਦਾਰੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੌਲਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇ।

ਤ੍ਯਜੇਦਕਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕੁਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਗ੍ਰਾਮਂ ਜਨਪਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਰਂ ਹਿ ਨਰਕੇ ਵਾਸੋ ਨ ਤੁ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤੇ ਗृਹੇ । ਨਰਕਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪਾਪ ਕੁਗृਹਾਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੇ।

ਚਲਤ੍ਯੇਕੇਨ ਪਾਦੇਨ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਕੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਨ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਯਤਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਵਾਂ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਦੇਸ਼ਮਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਵਾਸਂ ਸੋਪਦ੍ਰਵਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਕृਪਣਰਾਜਾਨਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਾਯਾਮਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਕੰਜੂਸ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਥੇਨ ਕਿਂ ਕृਪਣਹਸ੍ਤਗਤੇਨ ਕੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਕਿਂ ਬਹੁਸ਼ਠਾਗ੍ਰਹਸਂਕੁਲੇਨ । ਰੂਪੇਣ ਕਿਂ ਗੁਣਪਰਾਕ੍ਰਮਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕਿਂ ਵ੍ਯਸਨਕਾਲਪਰਾਙ੍ਮੁਖੇਨ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਗੁਣ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਵੱਜੋਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜੋ ਦੋਸਤ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਅਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਾ ਬਹਵਃ ਸਹਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਦਸ੍ਥਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਃ । ਅਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪਦਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯਕਾਲੇ ਸ੍ਵਜਨੋऽਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਹੁਦੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਪਤ੍ਸੁ ਮਿਤ੍ਰਂ ਜਾਨੀ ਯਾਦ੍ਰਣੇ ਸ਼ੂਰਂ ਰਹਃ ਸ਼ੁਚਿਮ੍ । ਮਾਰ੍ਯਾ ਚ ਵਿਭਵੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਥਿਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਾ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੌਲਤ ਗੁਆਉਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਫਲਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਵਿਹਗਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਸਰਃ ਸਾਰਸਾਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਗਣਿਕਾ ਭ੍ਰष੍ਟਂ ਨृਪਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ । ਪੁष੍ਪਂ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਧੁਪਾਃ ਦਰ੍ਗ੍ਧ ਵਨਾਨ੍ਤਂ ਮृਗਾਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਜ੍ਜਨੋ ਹਿ ਰਮਤੇ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਕੋ ਵਲ੍ਲਭਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਦ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਫਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੌਲਤ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਗਣਿਕਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਣ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਸੜ ਜਾਣ ਤੇ ਹਿਰਣ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਕਿਸ ਦਾ ਕੌਣ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ?

ਲੁਬ੍ਧਮਰ੍ਥਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ਼੍ਲਾਧ੍ਯਮਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਮਣਾ । ਮੂਰ੍ਖਂ ਛਨ੍ਦਾਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੰਜੂਸ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਲਾਲਚੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਭਾਵੇਨ ਹਿ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਇਤਰੇਃ ਖਾਦ੍ਯਪਾਨੇਨ ਮਾਨਦਾਨੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਦੇਵਤੇ, ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ; ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਆਦਰ ਦੇਣ ਨਾਲ।

ਉਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਸ਼ਠਂ ਭੇਦੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਨੀਚਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸਮਂ ਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਨੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਯਸ੍ਯ ਹਿ ਯੋ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਯ ਹਿਤਂ ਵਦਨ੍ । ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮੇਧਾਵੀ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਤ੍ਮਵਸ਼ਂ ਨਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤੇ ਛੇਤੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਨਖੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਿਨਾਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਰਾਜਕੁਲੇषੁ ਚ ॥ ੧,੧੦੯.

ਨਦੀਆਂ, ਨੱਖ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਰਾਜ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਰ੍ਥਨਾਸ਼ਂ ਮਨਸ੍ਤਾਪਂ ਗृਹੇ ਦੁਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ । ਵਞ੍ਚਨਂ ਚਾਪ ਮਾਨਂ ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਿਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ, ਧੋਖਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਜਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।

ਹੀਨਦੁਰ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਰਹਾਦਰਃ । ਸ੍ਨੇਹੋऽਨ੍ਯਗੇਹਵਾਸਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਸਚ੍ਛੀਲਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਮੰਦੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਤੇ ਮੰਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਸ੍ਯ ਦੋषਃ ਕੁਲੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਕੋ ਪੀਡਿਤਃ । ਕੇਨ ਨ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਕਸ੍ਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਃ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਦੁੱਖ-ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ? ਕਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?

ਕੋਰ੍ऽਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਗਰ੍ਵਿਤੋ ਭੁਵਿ ਨਰਃ ਕਸ੍ਯਾਪਦੋਨਾਗਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕਸ੍ਯ ਨ ਖਣ੍ਡਿਤਂ ਭੁਵਿ ਮਨਃ ਕੋ ਨਾਮ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਕਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਨ ਗੋਚਰਾਨ੍ਤਰਗਤਃ ਕੋਰ੍ऽਥੋ ਗਤੋ ਗੌਰਵਂ ਕੋ ਵਾ ਦੁਰ੍ਜਨਵਾਗੁਰਾਨਿਪਤਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਯਾਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ? ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ? ਕੌਣ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਰਹਿੰਦਾ? ਕੌਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੜਾ ਧਨ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ? ਕੌਣ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ 'ਚ ਫਸ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹੀ ਜਾਂਦਾ?

ਸੁਹृਤ੍ਸ੍ਵਜਨਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਿਦ੍ਧੇऽਪਿ ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਫਲੋਦਯਃ । ਵਿਪਤ੍ਤੌ ਚ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਤਦ੍ਵੁਧਃ ਕਥਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ, ਜਾਂ ਅਕਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤੇ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ—ਉਹ ਆਦਮੀ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ?

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਨ ਸਂਮਾਨਂ ਨ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਨ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਗਮਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੯.

ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ।