ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੦੮ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਰਾਜਾਦਿਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਮਾਯੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸੁਵਰਗ ਆਦਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਿਦ੍ਧਿਕਾਮਃ ਸਦਾ ਨਰਃ । ਨਾਸਦ੍ਭਿਰਿਹਲੋਕਾਯ ਪਰਲੋਕਾਯ ਵਾ ਹਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੇ। ਮੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ 'ਚ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸਂਵਾਦਮਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿਰੋਧਂ ਸਹ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਂਪ੍ਰੀਤਿਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੇਵਿਨਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਮੰਦਿਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੂਰ੍ਖਸ਼ਿष੍ਯੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਦੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਰੀਭਰਣੇਨ ਚ । ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਪ੍ਯਵਸੀਦਤਿ ॥ ੧,੧੦੮.

ਮੂਰਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ, ਮੰਦ ਸਤਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਮੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਬਾਲਿਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਮਯੋਦ੍ਧਾਰਂ ਵਿਸ਼ਂ ਜਡਮ੍ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਕ੍ਸ਼ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਬੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੰਗ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਮੂਰਖ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਖਰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗੋ।

ਕਾਲੇਨ ਰਿਪੁਣਾਸਨ੍ਧਿਃ ਕਾਲੇ ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਃ ਪਚਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਕਾਲਃ ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਸਮਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ, ਸਮਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਕਾਲੇषੁ ਹਰਤੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਕਾਲੇ ਗਰ੍ਭੇ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਕਾਲੋ ਜਨਯਤੇ ਸृष੍ਟਿਂ ਪੁਨਃ ਕਾਲੋऽਪਿ ਸਂਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਸਮੇਂ 'ਚ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੀ ਗਰਭ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਗਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ਼੍ਚੇਹ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਥੂਲਸਂਗ੍ਰਹਚਾਰੇਣ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਚਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ ॥ ੧,੧੦੮.

ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਮੋਟਾ, ਸਮੂਹਕ ਚਲਣ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁਖਮ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਲਣ।

ਨੀਤਿਸਾਰਂ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਇਮਮੂਚ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯੇਨ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਭੂਦ੍ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਦਿਵਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿਖਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

ਰਾਜਰ੍षਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦੇਵਵਿਪ੍ਰਾਦਿਪੂਜਨਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਯष੍ਟਬ੍ਯਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਰਾਜੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਮੈਃ ਸਹ ਸਾਙ੍ਗਤ੍ਯਂ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ ਸਹ ਸਤ੍ਕਥਾਮ੍ । ਅਲੁਬ੍ਧੈਃ ਸਹ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜੋ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਪੰਡਤਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਪਰੀਵਾਦਂ ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪਰਿਹਾਸਂ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ । ਪਰਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਵਾਸਂ ਚ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੧੦੮.

ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਾ, ਪਰਾਏ ਲਾਭ ਲਈ ਕੰਮ, ਪਰਾਈ ਮਜ਼ਾਕ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪਰੋऽਪਿ ਹਿਤਵਾਬਨ੍ਧੁਰ੍ਬਨ੍ਧੁਰਪ੍ਯਹਿਤਃ ਪਰਃ । ਅਹਿਤੋ ਦੇਹਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਹਿਤਮਾਰਣ੍ਯਮੌषਧਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਪਰਾਇਆ ਵੀ ਜੇ ਭਲਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਾਇਆ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦਵਾਈ ਮਿਤਰ ਹੈ।

ਸ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਯੋ ਹਿਤੇ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪਿਤਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪੋषਕਃ । ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ ਦੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਜੀਵ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ ਜੋ ਭਲੇ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰੇ। ਜਿਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀ ਸਕੀਏ ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਸ ਭृਤ੍ਯੋ ਯੋ ਵਿਧੇਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ । ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਸ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹੀ ਨੌਕਰ ਹੈ ਜੋ ਆਗਿਆ ਮੰਨੇ, ਉਹੀ ਬੀਜ ਹੈ ਜੋ ਉੱਗੇ। ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ।

ਸ ਜੀਵਤਿ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਜੀਵਤਿ । ਗੁਣਧਰ੍ਮਵਿਹੀਨੋ ਯੋ ਨਿष੍ਫਲ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਨਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਗੁਣ ਤੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਗृਹੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾਯਾ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾ । ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਪਤਿਪ੍ਰਾਣਾ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਜੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸੁਗਨ੍ਧਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ । ਅਲ੍ਪਭੁਕ੍ਤਾਲ੍ਪਭਾषੀ ਚ ਸਤਤਂ ਮਙ੍ਗਲੈਰ੍ਯੁਤਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਸੁਗੰਧਤ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ, ਘੱਟ ਖਾਂਦੀ, ਘੱਟ ਬੋਲਦੀ ਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਸਤਤਂ ਧਰ੍ਮਬਹੁਲਾ ਸਤਤਂ ਚ ਪਤਿਪ੍ਰਿਯਾ । ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਿਯਵਕ੍ਰੀ ਚ ਸਤਤਂ ਤ੍ਵृਤੁਕਾਮਿਨੀ ॥ ੧,੧੦੮.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।

ਏਤਦਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸੌ ਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਧਿਨੀ । ਯਸ੍ਯੇਦृਸ਼ੀ ਭਵੇਦ੍ਭਾਯ੍ਯਾ ਸ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋਨ ਮਾਨੁषਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਐਸੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਮਲਾ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਾ । ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਵਾਦਾ ਸ੍ਯਾ ਸਾ ਜਰਾ ਨ ਜਰਾ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਅੰਗੀ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਝਗੜਾਲੂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਬੁਢਾਪਾ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ਯਞ੍ਚ ਪਰਵੇਸ਼੍ਮਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਕੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਾ ਚ ਸਾ ਜਰਾ ਨ ਜਰਾ ਜਰਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਚਾਹੇ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤੇ ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਬੁਢਾਪਾ।

ਯਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਗੁਣਜ੍ਞਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਗਾਮਿਨੀ । ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਸਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਣ ਜਾਣਦੀ, ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਪਿਆਰੀ।

ਦੁष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਠਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭृਤ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਦਾਯਕਃ । ਸਸਰ੍ਪੇ ਚ ਗृਹੇ ਵਾਸੋਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਮੰਦ ਪਤਨੀ, ਚਲਾਕ ਮਿਤਰ, ਆਗਿਆ ਉਲਟਣ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਯਜ ਦੁਰ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗਂ ਭਜ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਮ੍ । ਕੁਰੁ ਪੁਣ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰ ਸ੍ਮਰ ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡੋ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰੋ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰੋ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।

ਵ੍ਯਾਲੀਕਣ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਹ੍ਯਪਿ ਚ ਫਣਭृਦ੍ਭਾषਣਾ ਯਾ ਚ ਰੌਦ੍ਰੀ ਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਗੀ ਰੁਧਿਰਨਯਨਸਂਵ੍ਯਾਕੁਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਕਲ੍ਪਾ । ਕ੍ਰੋਧੇ ਯੈਵੋਗ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਸ੍ਫੁਰਦਨਲਸ਼ਿਖਾ ਕਾਕਜਿਹ੍ਵਾ ਕਰਾਲਾ ਸੇਵ੍ਯਾ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਦਗ੍ਧਾ ਪਰਪੁਰਗਮਨਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਰਾਕ੍ਤ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜੋ ਔਰਤ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ, ਕਾਲੀ, ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਘ ਵਾਂਗ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ, ਕਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਤੇ ਕਰੂੜ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਕਰਦੀ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਜਾਂਦੀ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸਕ੍ਤਿਃ ਸੁਤੋਕੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਘ੍ਨੇ ਸ਼ਤਿਂ ਚ ਵਹ੍ਨੌ (ਸੀਤਾਪਹੌ ਹ੍ਯਤਪਯੈਵ)?ਹੈਮੇ । ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਦੈਵਵਸ਼ਾਤ੍ਕਦਾਚਿਦ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾਸੁ ਰਾਗੋ ਨ ਭਵੇਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ ॥ ੧,੧੦੮.

ਕਦੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕਰਮ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵਾਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਲਈ ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੈਦੀ।

ਭੁਜਙ੍ਗਮੇ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਦृष੍ਟਿਦृष੍ਟੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਚ । ਦੇਹੇ ਚ ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਵਯੋऽਨ੍ਵਿਤੇ ਚ ਕਾਲਾ ਵृਤੋऽਸੌ ਲਭਤੇ ਧृਤਿਂ ਕਃ ॥ ੧,੧੦੮.

ਜਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਜਦ ਬਿਮਾਰੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਦ ਸਰੀਰ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੌਣ ਧੀਰਜ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?