ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਤਂ ਚ ਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਮੂਲ੍ਯਂ ਭਵੇਚ੍ਛਿਲ੍ਪਿਵਿਸ਼ੇषਯੋਗਾਤ੍ 80.
ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਖਾਸ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਧਾਨ੍ਯਕਰਂ ਲੋਕੇ ਵਿषਾਰ੍ਤ੍ਤਿਭਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਰੁਮਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਜ੍ਞਾਨਾਯ ਸ਼ੌਨਕ ! ॥ 80.
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਤੇ ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ!
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਮਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਬ ਖੰਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਆਚਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮਕ ਅੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਙ੍ਗਾ ਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਾ 81.
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਰੇ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਚ ਗਙ੍ਗਾਸਾਗਰਸਙ੍ਗਮੇ 81.
ਗੰਗਾਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—
ਸੇਵਨਾਤ੍ਕृਤਪਿਣ੍ਡਾਨਾਂ ਪਾਪਜਿਤ੍ਕਾਮਦਂ ਨृਣਾਮ੍ 81.
—ਉਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਾਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ 81.
ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਚ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਿਕਾ 81.
ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ, ਭੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਦਾਰਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਘ੍ਨਂ ਸ (ਸ਼) ਮ੍ਭਲਗ੍ਰਾਮ ਉਤ੍ਤਮਃ 81.
ਕੇਦਾਰਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੰਭਲ ਪਿੰਡ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਂ ਪੁਰੀ ਮਾਯਾ ਨੈਮਿषਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਪਰਮ੍ 81.
ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ, ਮਾਇਆ ਨਗਰੀ, ਨੈਮੀਸ਼ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਸ਼ਕਰ।
ਵੈਨਾਯਕਂ ਮਹੀਤੀਰ੍ਥਂ ਰਾਮਗਿਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪਰਮ੍ 81.
ਵੈਨਾਇਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਰਾਮਗਿਰੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਮ੍ 81.
ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇ ਦਾ ਥਾਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਉਜ੍ਜਯਿਨ੍ਯਾਂ ਮਹਾਕਾਲਃ ਕੁਬ੍ਜਕੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰੋ ਹਰਿਃ 81.
ਉੱਜੈਨੀ ਵਿਚ ਮਹਾਕਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਬਜਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਕੇਸ਼ੀ ਚ ਕਾਵੇਰੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਵਿਪਾਸ਼ਯਾ 81.
ਮਹਾਕੇਸ਼ੀ ਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਤੇ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।
ਮਥੁਰਾ ਚ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸ਼ੋਣਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਨਦਃ 81.
ਮਥੁਰਾ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੋਣਾ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ਼ਿਵੋ ਗਣੋ ਦੇਵੀ ਹਰਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ 81.
ਜਿਥੇ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ, ਗਣ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪੂਜਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ 81.
ਉਥੇ ਪੂਜਾ, ਸਰਾਧ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੋਕਾਮੁਖਂ ਚ ਵਾਰਾਹਂ ਭਾ (ਭੁ) ਣ੍ਡੀਰਂ ਸ੍ਵਾਮਿਸਂਜ੍ਞਕਮ੍ 81.
ਕੋਕਾਮੁਖ, ਵਾਰਾਹ ਤੇ ਭੁੰਡੀਰਾ, ਜੋ ਸਵਾਮੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਰੂਪਂ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਕਾਮਾਖ੍ਯਾ (ਕ੍ਸ਼ਾ) ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ 81.
ਕਾਮਰੂਪ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਾਮਾਖਿਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰਜਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ 81.
ਵਿਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਪਯੋष੍ਣੀ ਵਰਦਾ ਨਦੀ 81.
ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ।
ਗੋਕਰ੍ਣਂ ਪਰਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮਾਹਿष੍ਮਤੀ ਪੁਰੀ 81.
ਗੋਕਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਹੈ।
ਕृਤੇ ਸ਼ੌਚੇ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਚ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਾਰੀ ਤਦਨ੍ਤਿਕੇ 81.
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ।
ਨਨ੍ਦਿਤੀਰ੍ਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਚ ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ 81.
ਨੰਦਿਤੀਰਥ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਟੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਵੇਣੀਂ ਭੀਮਰਥੀਂ ਗਣ੍ਡਕੀਂ ਯਾ ਤ੍ਵਿਰਾਵਤੀ 81.
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਗੰਡਕੀ ਤੇ ਇਰਾਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਂ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ 81.
ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਹ੍ਰਦੇ ਧ੍ਯਾਨਜਲੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ 81.
ਜਾਣ ਦੀ ਝੀਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਯੇ ਨਰਾ ਭੇਦਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ 81.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ,' ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿਯੋऽਵੇਤਿ ਨਾਤੀਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਨ 81.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਫਿਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ੈਲਾਃ ਤੀਰ੍ਥਂ ਦੇਵਾਦਿਸੇਵਿਤਮ੍ 81.
ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨੇ ਪੁਜਿਆ ਹੈ—